Việt Nam đang trở thành điểm đến hấp dẫn của nhiều tập đoàn công nghệ toàn cầu khi hàng loạt tên tuổi như NVIDIA, Samsung, Intel hay Marvell liên tục mở rộng hợp tác và đầu tư. Sự dịch chuyển này không chỉ thúc đẩy ngành bán dẫn và trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mà còn tạo ra nhu cầu lớn về nguồn nhân lực chất lượng cao. Tuy nhiên, trong bối cảnh AI ngày càng có khả năng hỗ trợ lập trình và tự động hóa nhiều tác vụ kỹ thuật, tiêu chí tuyển dụng của các doanh nghiệp cũng đang thay đổi. Thay vì tìm kiếm những kỹ sư viết mã nhanh và nhiều, các tập đoàn công nghệ hiện ưu tiên nhân sự có khả năng thiết kế kiến trúc hệ thống, tích hợp AI vào quy trình làm việc và kiểm soát chất lượng đầu ra của các mô hình thông minh.

Xu hướng này cũng phản ánh bức tranh chung của thị trường lao động toàn cầu. Theo báo cáo Work Trend Index của Microsoft, chỉ trong hai năm gần đây đã xuất hiện khoảng 1,3 triệu việc làm mới liên quan trực tiếp đến AI, trải rộng từ kỹ sư AI, kỹ sư triển khai cho đến chuyên gia xử lý dữ liệu. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là chỉ khoảng 16% người sử dụng AI được xếp vào nhóm "AI Frontier" – những nhân sự có khả năng tái thiết kế quy trình làm việc, xây dựng hệ thống đa tác vụ và khai thác AI như một công cụ tạo ra lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp. Đây cũng chính là nhóm kỹ sư mà các tập đoàn FDI đang ráo riết tìm kiếm khi mở rộng hoạt động tại Việt Nam.

Làn sóng đầu tư của NVIDIA, Intel, Samsung và Marvell đang mở ra nhu cầu lớn về nhân lực AI và bán dẫn tại Việt Nam.

Theo các chuyên gia, nghịch lý hiện nay là nhiều kỹ sư Việt Nam có nền tảng chuyên môn tốt nhưng vẫn thiếu tư duy hệ thống và khả năng dẫn dắt các dự án công nghệ quy mô lớn. Khi AI có thể tự sinh mã nguồn hoặc hỗ trợ lập trình, vai trò của kỹ sư không còn dừng ở việc viết code mà chuyển sang đánh giá, kiểm chứng và chịu trách nhiệm với kết quả do AI tạo ra. Dữ liệu từ Microsoft cho thấy hai kỹ năng được doanh nghiệp coi trọng nhất hiện nay là kiểm soát chất lượng đầu ra của AI và tư duy phản biện dựa trên dữ liệu. Trong khi đó, không ít nhân sự vẫn sử dụng AI như một công cụ trả lời câu hỏi đơn thuần, thay vì biết cách kết hợp công nghệ vào quy trình vận hành để nâng cao hiệu quả. Báo cáo cũng chỉ ra khoảng 10% nhân sự công nghệ đang rơi vào tình trạng "nghẽn năng lực", nghĩa là có kỹ năng cá nhân tốt nhưng chưa đủ khả năng tổ chức, điều phối và khai thác AI trong môi trường doanh nghiệp.

Không chỉ Microsoft, nhiều tổ chức nghiên cứu quốc tế cũng đưa ra đánh giá tương tự. Theo Boston Consulting Group (BCG), giá trị mà AI mang lại không chỉ đến từ công nghệ. Công thức "10-20-70" cho thấy chỉ khoảng 10% hiệu quả đến từ thuật toán, 20% đến từ hạ tầng kỹ thuật, trong khi tới 70% phụ thuộc vào cách doanh nghiệp tái cấu trúc quy trình và phát triển nguồn nhân lực. Điều này đồng nghĩa một kỹ sư AI cấp cao không chỉ cần am hiểu mô hình học máy mà còn phải biết thiết kế kiến trúc phần mềm, tối ưu quy trình vận hành, quản trị dự án và đảm bảo các nguyên tắc về bảo mật, an toàn cũng như đạo đức AI. Đây cũng là những năng lực mà các doanh nghiệp bán dẫn và AI hàng đầu như NVIDIA, Marvell hay Intel đặc biệt coi trọng khi xây dựng đội ngũ tại Việt Nam.

Thực tế này cũng đặt ra yêu cầu đổi mới trong đào tạo nhân lực công nghệ. Nhiều chương trình đào tạo hiện nay đã bắt đầu chuyển trọng tâm từ kỹ năng lập trình thuần túy sang phát triển năng lực thiết kế hệ thống và triển khai AI trong môi trường doanh nghiệp. Đơn cử, Viện Quản trị & Công nghệ FSB (Tập đoàn FPT) triển khai chương trình Thạc sĩ Kỹ thuật phần mềm định hướng Trí tuệ nhân tạo (MSE AI), tập trung vào ba nhóm năng lực mà doanh nghiệp đang có nhu cầu lớn gồm kiến trúc phần mềm hiện đại, phát triển hệ thống tích hợp AI và quản trị dự án công nghệ. Thông qua các dự án thực tế cùng chuyên gia và doanh nghiệp, học viên được tiếp cận các bài toán triển khai AI trong môi trường sản xuất, từ đó hình thành tư duy thiết kế và vận hành hệ thống thay vì chỉ sử dụng các công cụ AI có sẵn.

Doanh nghiệp công nghệ hiện ưu tiên kỹ sư có khả năng thiết kế hệ thống, tích hợp AI và kiểm soát chất lượng đầu ra hơn là chỉ giỏi lập trình.

Làn sóng đầu tư của các "ông lớn" công nghệ được kỳ vọng sẽ đưa Việt Nam trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng bán dẫn và AI toàn cầu. Tuy nhiên, cơ hội chỉ thực sự thuộc về những kỹ sư sẵn sàng thích nghi với sự thay đổi của thị trường lao động. Khi AI dần đảm nhận những công việc mang tính lặp lại, lợi thế cạnh tranh sẽ không còn nằm ở số lượng dòng mã được viết ra mà ở khả năng tư duy hệ thống, quản trị công nghệ và biến AI thành công cụ tạo giá trị cho doanh nghiệp. Đây được xem là bộ kỹ năng cốt lõi giúp kỹ sư Việt nắm bắt những vị trí có giá trị cao trong kỷ nguyên AI.