Tập luyện thể dục thể thao là giải pháp quan trọng giúp nâng cao sức khỏe, phòng ngừa bệnh tật. Tuy nhiên, theo các bác sĩ cơ xương khớp, ở người trung niên và cao tuổi, việc tập luyện không đúng phương pháp hoặc không phù hợp thể trạng có thể làm gia tăng nguy cơ tổn thương và thoái hóa xương khớp.
Nhập viện vì khớp quá tải do tập sai
Thoái hóa xương khớp là bệnh lý mạn tính tiến triển chậm, đặc trưng bởi tổn thương sụn khớp, xương dưới sụn và các cấu trúc quanh khớp, gây đau, hạn chế vận động, ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống. Nếu trước đây bệnh chủ yếu gặp ở người cao tuổi thì hiện nay đang có xu hướng trẻ hóa, đặc biệt ở nhóm trên 40 tuổi.
Ghi nhận tại Khoa Khám bệnh cán bộ cao cấp, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 cho thấy, số trường hợp đau khớp gối, khớp háng, cột sống cổ và cột sống thắt lưng liên quan đến tập luyện thể thao sai cách ngày càng gia tăng. Nhiều bệnh nhân lựa chọn môn tập và cường độ vận động không phù hợp, khiến tình trạng thoái hóa diễn tiến nhanh hơn.
Một trong những sai lầm phổ biến là duy trì các môn thể thao cường độ cao trong khi hệ cơ xương khớp ở tuổi trung niên đã bắt đầu suy giảm chức năng sinh lý. Các môn như chạy bộ đường dài, đá bóng, tennis, pickleball hay cầu lông có nhiều động tác bật nhảy, xoay vặn khớp liên tục, dễ gây quá tải lên sụn khớp và dây chằng nếu tập kéo dài hoặc không kiểm soát cường độ.
Ngoài ra, không khởi động kỹ, tập sai tư thế hoặc luyện tập quá sức cũng là nguyên nhân thường gặp gây tổn thương khớp.
Điển hình là trường hợp bệnh nhân N.V.B., 63 tuổi, cán bộ nghỉ hưu, đến khám trong tình trạng đau khớp gối phải kéo dài, đau tăng khi đi lại và lên xuống cầu thang. Khai thác bệnh sử cho thấy, hơn 5 năm qua ông duy trì chạy bộ đường dài mỗi ngày từ 6 - 8km nhưng ít khởi động và không điều chỉnh cường độ tập luyện theo tuổi.
Qua thăm khám lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh, các bác sĩ xác định người bệnh bị thoái hóa khớp gối độ II - III kèm tổn thương sụn khớp. Bệnh nhân được chỉ định điều trị nội khoa kết hợp vật lý trị liệu, đồng thời giảm cường độ vận động và chuyển sang hình thức tập luyện phù hợp hơn nhằm hạn chế tiến triển bệnh.
Theo các chuyên gia nội cơ xương khớp, thoái hóa khớp không xảy ra đột ngột mà là hậu quả của quá trình tích lũy tổn thương kéo dài. Nếu không phát hiện và điều chỉnh sớm, người bệnh có thể đối mặt với đau mạn tính, hạn chế vận động, ảnh hưởng sinh hoạt và công việc, thậm chí phải can thiệp điều trị chuyên sâu.
Cá thể hóa việc tập luyện để tránh tổn thương
Để tập luyện an toàn, mỗi người nên lựa chọn môn thể thao phù hợp với thể trạng và tình trạng xương khớp. Những hình thức vận động nhẹ nhàng như đi bộ, bơi lội, đạp xe, yoga, thái cực quyền… được ưu tiên, đặc biệt với người đã có biểu hiện đau khớp.
Trước khi tập cần khởi động đầy đủ, thực hiện đúng kỹ thuật và duy trì cường độ vừa sức. Người tập không nên chạy theo thành tích hoặc tăng tải vận động đột ngột. Khi xuất hiện các dấu hiệu như đau khớp kéo dài, sưng khớp, cứng khớp buổi sáng, cần giảm cường độ tập luyện và đi khám chuyên khoa sớm.
Đại tá, BSCKII Nguyễn Việt Khoa - Chủ nhiệm Khoa Khám bệnh cán bộ cao cấp, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 nhấn mạnh, tập luyện thể dục thể thao cần được cá thể hóa theo thể trạng và tình trạng sức khỏe từng người. Khi xuất hiện các dấu hiệu đau khớp kéo dài, người tập không nên chủ quan mà cần được thăm khám chuyên khoa để được tư vấn điều chỉnh kịp thời, tránh những hậu quả lâu dài cho hệ vận động.
Bên cạnh chế độ tập luyện phù hợp, các bác sĩ cũng khuyến nghị duy trì dinh dưỡng hợp lý, bổ sung đầy đủ canxi, vitamin D, protein và kiểm soát cân nặng để giảm áp lực lên khớp, góp phần làm chậm quá trình thoái hóa xương khớp.
