Nhiều tổ chức nhân đạo đang chịu áp lực rất lớn và đang phải vật lộn để tìm kiếm nguồn kinh phí cần thiết nhằm ứng phó với cuộc khủng hoảng nhân đạo ở Trung Đông, nơi hàng triệu người đã phải di dời do xung đột ngày càng lan rộng.

Hàng triệu người đối diện thảm họa

Theo AP, quyết định của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump năm ngoái về việc giải thể Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ (USAID) – từng là nhà tài trợ viện trợ nhân đạo hàng đầu thế giới – đã buộc các tổ chức viện trợ trên toàn thế giới phải sa thải hàng chục nghìn nhân viên và đóng cửa nhiều chương trình cứu trợ, làm gián đoạn việc cung cấp hỗ trợ thiết yếu cho hàng triệu người.

Cao ủy Liên Hợp Quốc về người tị nạn (UNHCR) ước tính rằng 3,2 triệu người ở Iran và 1 triệu người ở Lebanon đã phải di dời kể từ khi Mỹ và Israel phát động các cuộc tấn công chống lại Iran vào ngày 28/2.

UNHCR - tổ chức cắt giảm 30% nhân viên vào năm ngoái do thiếu kinh phí - đã đưa ra lời kêu gọi khẩn cấp quyên góp, lưu ý rằng chỉ riêng tại Lebanon, tổ chức này cần thêm 61 triệu đô la để hỗ trợ 600.000 người trong 3 tháng tới. Trên khắp khu vực, UNHCR cho biết các hoạt động của họ đang “thiếu hụt kinh phí trầm trọng”, đặc biệt là ở Lebanon, Syria, Iran và Afghanistan.

“Việc sụt giảm nguồn tài trợ nhân đạo toàn cầu gây ảnh hưởng lớn đến các tổ chức nhân đạo ngay vào thời điểm nhu cầu đang tăng cao. Những khoản cắt giảm này đồng nghĩa với việc chúng tôi đang hoạt động với số lượng nhân lực và nguồn lực ít hơn nhiều trong khi tình trạng di dời đang gia tăng”, UNHCR cho biết trong một email gửi cho hãng AP.

Nỗi lo lắng ngày càng gia tăng của các nhóm cứu trợ xuất phát từ việc Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) của Liên Hợp Quốc, vốn bị cắt giảm 1/3 ngân sách vào năm ngoái, tuần trước cảnh báo rằng gần 45 triệu người nữa có thể phải đối mặt với nạn đói trầm trọng nếu cuộc xung đột không kết thúc vào giữa năm nay và nếu giá dầu vẫn ở mức trên 100 đô la một thùng.

“Nếu cuộc xung đột này tiếp diễn, nó sẽ gây ra những chấn động trên toàn cầu, và những gia đình vốn đã không đủ tiền mua bữa ăn tiếp theo sẽ bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Nếu hoạt động hỗ trợ nhân đạo không được tài trợ đầy đủ, điều này có thể dẫn đến thảm họa cho hàng triệu người”, Phó Giám đốc điều hành của WFP, Carl Skau, cho biết trong một tuyên bố.

Tranh cãi số tiền Mỹ chi cho cuộc chiến với Iran

Mặc dù Mỹ chỉ chi khoảng 1% ngân sách liên bang cho viện trợ nước ngoài, nhưng Cơ quan Hiệu quả Chính phủ Mỹ (nay đã giải thể) đã giải tán USAID sau khi Tổng thống Trump cho rằng USAID gây lãng phí. Một số quốc gia khác cũng cắt giảm viện trợ nhân đạo, nói rằng họ cần nguồn vốn để củng cố quốc phòng.

Trả lời các câu hỏi từ AP, Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết họ đang dành hơn 40 triệu đô la viện trợ khẩn cấp bổ sung cho Lebanon, bao gồm cả cho Chương trình Lương thực Thế giới. Bộ này cũng cho biết đang hợp tác với Liên Hợp Quốc và các đối tác khác để giải quyết các nhu cầu nhân đạo, đồng thời kêu gọi các quốc gia khác tăng cường hỗ trợ.

Tuần trước, cơ quan này thông báo thành lập 12 trung tâm khu vực để điều phối các hoạt động ứng phó thảm họa và khẩn cấp nhân đạo trên toàn thế giới dưới một văn phòng mới giám sát một số chức năng trước đây do USAID đảm nhiệm.

Tuy nhiên, các nhân viên cứu trợ chỉ trích số tiền khổng lồ được (Mỹ) chi cho cuộc chiến (với Iran), trong khi nguồn kinh phí cho công tác cứu trợ nhân đạo vẫn thiếu hụt nghiêm trọng. Theo Lầu Năm Góc, chỉ riêng tuần đầu tiên của cuộc chiến đã tiêu tốn 11,3 tỷ đô la.

“Số tiền đó gần bằng tổng chi tiêu viện trợ nhân đạo toàn cầu trong năm cuối cùng của chính quyền ông Joe Biden”, ông Jeremy Konyndyk, Chủ tịch tổ chức Refugees International, cho hay.

Trong khi đó, Lầu Năm Góc đang tìm kiếm thêm 200 tỷ đô la nữa cho cuộc chiến. Khi được hỏi về con số này vào tuần trước, Tổng thống Trump nói: "Thế giới hiện rất bất ổn".

Tom Fletcher, người phụ trách các vấn đề nhân đạo của Liên Hợp Quốc, đã lên án chi phí của cuộc chiến trong bối cảnh các cuộc khủng hoảng toàn cầu liên tiếp xảy ra. Chiến dịch gây quỹ 23 tỷ đô la của tổ chức này để hỗ trợ 87 triệu người trên toàn thế giới trong năm nay mới chỉ đạt được 1/3 mục tiêu.

“Chúng ta đang chứng kiến ​​những khoản tiền khổng lồ – được cho là lên tới 1 tỷ đô la mỗi ngày – được chi cho việc phá hủy, trong khi khoản viện trợ cho những người đang gặp nguy hiểm nhất trên toàn cầu lại bị cắt giảm”, ông Fletcher phát biểu trong cuộc họp ngày 11/3 trước Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. “Chỉ cần một phần nhỏ trong khoản tiền này, chúng ta có thể cứu sống hàng triệu người trên toàn thế giới”, Fletcher nói tiếp.

Lo sợ hiệu ứng domino

Vào tháng 1/2026, Quốc hội Mỹ đã phân bổ 5,5 tỷ đô la cho viện trợ nhân đạo như một phần của gói viện trợ nước ngoài năm 2026. Các nhà hoạt động nhân đạo cho rằng số tiền đó nên được giải ngân cho các nhóm cứu trợ đang nỗ lực giảm thiểu cuộc khủng hoảng ở Trung Đông.

“Họ có tiền, họ có nhân viên, họ có thông tin về những gì đang xảy ra trên thực địa - nhưng họ lại quyết định không làm gì cả”, Sam Vigersky, một chuyên gia về quan hệ quốc tế tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, người từng làm việc tại Văn phòng Hỗ trợ Ứng phó Thảm họa Nước ngoài của USAID từ năm 2014 đến năm 2019, cho biết.

Đáp lại, theo Bộ Ngoại giao Mỹ, việc cho rằng họ không tích cực sử dụng các nguồn lực nhân đạo đã được phân bổ là không chính xác, và khẳng định họ đang chi tiêu số tiền này trên khắp thế giới “khi cần thiết”.

Cơ quan này chỉ ra kế hoạch giải ngân thêm 40 triệu đô la quỹ khẩn cấp cho Lebanon, và cho biết nhiều hoạt động cứu trợ khu vực đã được “tài trợ đầy đủ” nhờ khoản đóng góp 2 tỷ đô la gần đây của Mỹ cho quỹ hỗ trợ nhân đạo của Liên Hợp Quốc.

Người phát ngôn Nhà Trắng Anna Kelly không trả lời các câu hỏi của AP về việc liệu Mỹ có kế hoạch phân bổ thêm kinh phí cho hoạt động cứu trợ nhân đạo ở Trung Đông hay không, thay vào đó bà nói rằng Mỹ vẫn là nhà cung cấp viện trợ lớn nhất thế giới và rằng ông Trump “sẽ luôn đứng về phía người dân Iran và tất cả thường dân vô tội”.

Tình hình của các tổ chức cứu trợ càng thêm khó khăn do giá lương thực và nhiên liệu tăng vọt, cùng với sự chậm trễ trong việc vận chuyển hàng viện trợ nhân đạo do các tuyến đường vận chuyển qua eo biển Hormuz bị gián đoạn.

"Điều đó đã tạo ra hiệu ứng domino đối với các nhóm cứu trợ ứng phó với các cuộc khủng hoảng nhân đạo trên toàn thế giới", chuyên gia Vigersky nhấn mạnh.

>>> Mời độc giả xem thêm video: Cuộc xung đột ở Trung Đông đe dọa an ninh lương thực