Trong công tác quản lý đầu tư công, chỉ định thầu rút gọn là cơ chế đặc thù dành cho các tình huống khẩn cấp. Tuy nhiên, việc áp dụng cơ chế này tại xã Long Khánh, tỉnh Đồng Tháp đang bộc lộ những bất thường về mốc thời gian, khiến dư luận đặt nghi vấn về tính thượng tôn pháp luật trong hoạt động đấu thầu.
Nhà thầu 23 ngày tuổi và mâu thuẫn về mốc thời gian
Theo tìm hiểu của phóng viên Báo Tri Thức và Cuộc Sống, Công ty TNHH tư vấn xây dựng Tuệ Minh (MST: 1602224136) chính thức hoạt động từ ngày 01/03/2026. Chỉ sau đúng 23 ngày thành lập, doanh nghiệp này đã được "ấn định" trúng Gói thầu số 01: Thi công Nâng cấp, sửa chữa, thuộc dự án Khắc phục sạt lở bến khách ngang sông Long Khánh - Long Phú Thuận.
Cụ thể, ngày 24/03/2026, ông Lê Văn Tính - Phó Giám đốc Trung tâm Cung ứng dịch vụ công xã Long Khánh đã ký Quyết định số 34/QĐ-TTCUDVC phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu cho Công ty Tuệ Minh với giá 1.755.000.000 đồng.
Thế nhưng, một dữ liệu "biết nói" từ Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia cho thấy: Tài khoản của Công ty TNHH tư vấn xây dựng Tuệ Minh chỉ chính thức được phê duyệt trên hệ thống vào ngày 27/03/2026. Điều này có nghĩa là, tại thời điểm Chủ đầu tư ký quyết định phê duyệt trúng thầu (24/03), nhà thầu này vẫn chưa hề có tên trên hệ thống đấu thầu quốc gia.
Dấu hiệu vi phạm Luật Đấu thầu
Chiếu theo quy định tại Khoản 1 Điều 5 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15, một trong những điều kiện bắt buộc để nhà thầu có tư cách hợp lệ là: "Có tên trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia trước khi phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu".
Việc Trung tâm Cung ứng dịch vụ công xã Long Khánh ban hành quyết định phê duyệt kết quả cho một đơn vị chưa có tên trên hệ thống (tại thời điểm phê duyệt) là hành vi có dấu hiệu vi phạm quy định pháp lý nghiêm trọng. Dư luận có quyền đặt nghi vấn: Chủ đầu tư căn cứ vào đâu để xác minh tư cách hợp lệ và năng lực của doanh nghiệp khi dữ liệu pháp lý của họ chưa hề tồn tại trên hệ thống mạng đấu thầu quốc gia vào ngày 24/03?
Cần làm rõ trách nhiệm giải trình
Không chỉ bất thường về thời gian, việc một doanh nghiệp mới thành lập chưa đầy một tháng, chưa có bất kỳ lịch sử thi công nào được ghi nhận lại được chỉ định thực hiện một công trình kỹ thuật đặc thù như chống sạt lở cũng là dấu hỏi lớn. Với tỉ lệ tiết kiệm cho ngân sách chỉ đạt 1,5%, tính hiệu quả kinh tế của gói thầu này đang trở nên mờ nhạt trước những nghi vấn về quy trình lựa chọn nhà thầu "ngược".
Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) cho rằng: "Tính khẩn cấp của gói thầu sạt lở không thể là 'lá chắn' cho những sai phạm về tư cách hợp lệ. Việc phê duyệt kết quả trước khi nhà thầu có tên trên hệ thống là lỗ hổng pháp lý mà Chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm giải trình trước cơ quan thanh tra."
Để bảo vệ tính nghiêm minh của Luật Đấu thầu và đảm bảo chất lượng các công trình phục vụ dân sinh, thiết nghĩ các cơ quan chức năng tỉnh Đồng Tháp cần sớm vào cuộc kiểm tra quy trình tại gói thầu này.
Trong hoạt động đấu thầu, việc xác định tư cách hợp lệ của nhà thầu là bước đầu tiên và quan trọng nhất. Căn cứ theo Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (được sửa đổi bởi Luật số 90/2025/QH15) và Nghị định 214/2025/NĐ-CP, các đơn vị cần lưu ý các quy định sau:
1. Điều kiện bắt buộc tại Điều 5 Luật Đấu thầu 2023: Nhà thầu là tổ chức có tư cách hợp lệ khi đáp ứng đủ các điều kiện tại Khoản 1, trong đó điểm d quy định rõ: Nhà thầu phải "Có tên trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia trước khi phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư".
- Hệ quả pháp lý: Việc phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu cho một đơn vị chưa có tên hoặc chưa được phê duyệt tài khoản trên Hệ thống tại thời điểm ban hành quyết định phê duyệt là hành vi vi phạm quy định về điều kiện hợp lệ. Quyết định phê duyệt trong trường hợp này có dấu hiệu vô hiệu về mặt pháp lý.
2. Trách nhiệm của Chủ đầu tư trong Chỉ định thầu rút gọn: Theo quy định tại Điều 78 và Điều 79 Nghị định 214/2025/NĐ-CP, dù áp dụng quy trình rút gọn cho các trường hợp cấp bách như khắc phục sạt lở, Chủ đầu tư vẫn phải:
- Chịu trách nhiệm xác minh tư cách pháp lý và năng lực thực tế của nhà thầu.
- Đảm bảo nhà thầu được chọn có đủ nhân sự, thiết bị và lịch sử kinh nghiệm tương đương để thực hiện gói thầu.
- Việc lựa chọn một doanh nghiệp mới thành lập (dưới 30 ngày) cho các gói thầu kỹ thuật phức tạp mà không có sự đối soát kỹ lưỡng về năng lực sẽ dẫn đến rủi ro lớn về chất lượng công trình và trách nhiệm giải trình.
3. Chế tài xử lý (Luật số 90/2025/QH15): Các hành vi vi phạm quy định về bảo đảm công bằng, minh bạch trong đấu thầu, bao gồm việc phê duyệt nhà thầu không đủ điều kiện hợp lệ, tùy theo tính chất mức độ sẽ bị xử lý vi phạm hành chính, cấm tham gia hoạt động đấu thầu hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các cá nhân có liên quan.