Tuy nhiên, một số nghiên cứu khoa học gần đây cho thấy chuột – loài vật thường bị xem là đơn giản và bản năng – có thể sở hữu một khả năng nhận thức đáng kinh ngạc: biết “hối tiếc” về những quyết định của chính mình.
Ảnh: knowanimals
Năm 2014, các nhà khoa học tại Đại học Minnesota và Đại học Minnesota Medical School đã công bố một nghiên cứu gây chú ý về hành vi của chuột trong một thí nghiệm được gọi vui là “Restaurant Row” (khu phố nhà hàng). Những con chuột được đặt trong một mê cung mô phỏng việc lựa chọn giữa các “nhà hàng”, mỗi nơi cung cấp một loại thức ăn khác nhau nhưng phải chờ trong khoảng thời gian khác nhau.
Ảnh: gigazine
Chuột có thể quyết định: chờ lâu hơn để nhận món ăn yêu thích, hoặc bỏ qua để tìm cơ hội khác. Điều đặc biệt xảy ra khi một con chuột bỏ qua một lựa chọn tốt rồi phát hiện lựa chọn tiếp theo kém hấp dẫn hơn. Nó không chỉ thể hiện sự thất vọng, mà còn có những dấu hiệu giống như đang “ước rằng mình đã chọn khác”.
Các nhà nghiên cứu quan sát thấy hoạt động trong vùng não liên quan đến việc đánh giá quyết định và mô phỏng các tình huống khác – đặc biệt là vỏ não trán ổ mắt (orbitofrontal cortex) – thay đổi khi chuột nhận ra rằng lựa chọn trước đó có thể đã tốt hơn. Điều này gợi ý rằng não chuột có thể tái hiện một dạng “tình huống giả định”: Nếu mình ở lại chỗ cũ thì sao?
Ảnh: hamilton
Tuy nhiên, các nhà khoa học cũng thận trọng khi sử dụng từ “hối tiếc”. Ở con người, hối tiếc không chỉ là nhận ra một quyết định sai, mà còn liên quan đến cảm xúc phức tạp, ký ức cá nhân và khả năng suy nghĩ về bản thân trong quá khứ. Ở chuột, điều được quan sát có thể gần hơn với một dạng “nhận thức về lựa chọn bị bỏ lỡ”.
Phát hiện này rất quan trọng vì nó cho thấy ranh giới giữa trí tuệ con người và động vật không hẳn là một bức tường rõ ràng. Có thể các khả năng nhận thức phức tạp đã tiến hóa dần dần qua hàng triệu năm, xuất hiện dưới những hình thức đơn giản hơn ở nhiều loài.
Chuột cũng từng được phát hiện có khả năng học hỏi, ghi nhớ đường đi, hợp tác với đồng loại và thậm chí thể hiện hành vi giống sự đồng cảm. Những nghiên cứu này đang khiến giới khoa học nhìn nhận lại những sinh vật nhỏ bé thường bị đánh giá thấp.
Có thể một con chuột không ngồi suy nghĩ về những sai lầm trong cuộc đời như con người. Nhưng khoảnh khắc nó dừng lại, nhận ra một lựa chọn khác có thể tốt hơn, đã hé lộ một điều thú vị: bên dưới bộ não chỉ nặng vài gram ấy là một thế giới nhận thức phức tạp hơn rất nhiều so với chúng ta từng tưởng.
