Năm 1628, chiến hạm Vasa – niềm tự hào của Hải quân Thụy Điển – rời bến trong chuyến hải trình đầu tiên tại cảng Stockholm. Được trang bị 64 khẩu đại bác và trang trí bằng hàng trăm tác phẩm điêu khắc tinh xảo, đây là một trong những chiến hạm hùng mạnh nhất châu Âu thời bấy giờ. Thế nhưng, chỉ sau khi đi được khoảng 1.300 mét, một cơn gió mạnh khiến con tàu nghiêng sang một bên, nước tràn vào các cửa đặt pháo còn mở và Vasa nhanh chóng chìm xuống đáy biển trước sự chứng kiến của hàng nghìn người.
Nguyên nhân của thảm họa được xác định là do thiết kế mất cân bằng. Nhà vua Gustav II Adolf muốn con tàu mang hỏa lực mạnh hơn nên yêu cầu bổ sung thêm tầng pháo, khiến trọng tâm của Vasa quá cao so với phần thân tàu. Dù các thợ đóng tàu đã nhận thấy dấu hiệu bất ổn trong quá trình thử nghiệm, họ vẫn không thể phản đối mệnh lệnh của nhà vua. Kết quả là một kiệt tác kỹ thuật lại trở thành một trong những thất bại hàng hải nổi tiếng nhất lịch sử.
Ảnh: enicar101
Điều kỳ diệu xảy ra hơn ba thế kỷ sau. Năm 1956, kỹ sư kiêm nhà khảo cổ nghiệp dư Anders Franzén xác định được vị trí xác tàu dưới vùng nước cảng Stockholm. Sau nhiều năm chuẩn bị, ngày 24/4/1961, Vasa được trục vớt thành công sau 333 năm nằm dưới đáy biển. Khoảnh khắc thân tàu khổng lồ nổi lên khỏi mặt nước đã thu hút sự chú ý của cả thế giới.
Ảnh: huffingtonpost
Điều khiến giới khoa học kinh ngạc là khoảng 98% cấu trúc gỗ của Vasa vẫn được bảo tồn nguyên vẹn. Nguyên nhân nằm ở môi trường đặc biệt của biển Baltic: nước có độ mặn thấp, nhiệt độ lạnh và hầu như không có loài hà đục gỗ Teredo navalis – "kẻ hủy diệt" các xác tàu gỗ ở nhiều vùng biển khác. Nhờ đó, Vasa gần như trở thành một "viên nang thời gian" của thế kỷ XVII.
Ảnh: vasamuseet
Sau khi được đưa lên bờ, con tàu trải qua nhiều thập kỷ bảo quản bằng cách phun polyethylene glycol (PEG) để thay thế lượng nước trong gỗ, ngăn hiện tượng co ngót và nứt vỡ khi khô. Hàng chục nghìn hiện vật cũng được thu hồi từ bên trong, từ quần áo, giày dép, vũ khí, dụng cụ sinh hoạt cho đến hài cốt của những người thiệt mạng, mang đến nguồn tư liệu vô giá về đời sống, kỹ thuật và hải quân châu Âu đầu thế kỷ XVII.
Ảnh: thatsup.co
Ngày nay, Vasa được trưng bày tại Bảo tàng Vasa ở Stockholm và là con tàu chiến thế kỷ XVII được bảo tồn gần như nguyên vẹn duy nhất trên thế giới. Từ một thất bại ê chề trong ngày hạ thủy, Vasa đã trở thành một trong những phát hiện khảo cổ hàng hải vĩ đại nhất mọi thời đại, nhắc nhở rằng đôi khi những kho báu quý giá nhất của lịch sử lại nằm lặng lẽ dưới đáy biển suốt hàng trăm năm.
