Nếu phải chọn một nơi kỳ lạ nhất trong Hệ Mặt Trời, Enceladus chắc chắn sẽ nằm trong danh sách hàng đầu. Mặt trăng nhỏ bé của Sao Thổ chỉ rộng khoảng 500 km, nhưng lại sở hữu một hiện tượng mà trước đây các nhà thiên văn từng cho là không thể tồn tại: những cột hơi nước và băng liên tục phun từ lòng đất, vươn cao hàng trăm kilômét rồi bay thẳng vào không gian. Đây cũng là một trong những địa điểm được đánh giá có tiềm năng tìm thấy sự sống ngoài Trái Đất cao nhất hiện nay.

Ảnh: newscientist

Phát hiện gây chấn động này được tàu thăm dò Cassini ghi nhận vào năm 2005. Khi bay ngang cực nam Enceladus, Cassini phát hiện những tia vật chất bắn lên từ các khe nứt dài trên bề mặt băng. Các khe nứt này được đặt biệt danh là "Tiger Stripes" (Vằn Hổ) vì hình dạng giống những vết sọc chạy song song trên lớp vỏ băng trắng xóa.

Ảnh: science.nasa

Điều đặc biệt là các cột phun này không chỉ chứa hơi nước. Cassini còn phát hiện các hạt băng, muối khoáng, silica siêu mịn, methane, carbon dioxide, ammonia cùng nhiều hợp chất hữu cơ chứa carbon. Những thành phần ấy gợi ý rằng dưới lớp băng dày hàng chục kilômét là một đại dương nước mặn tiếp xúc trực tiếp với lõi đá của Enceladus. Sự tương tác giữa nước và đá có thể tạo ra các miệng phun thủy nhiệt tương tự dưới đáy đại dương Trái Đất – nơi ngày nay vẫn tồn tại những hệ sinh thái phong phú không cần ánh sáng Mặt Trời.

Một điều ít người biết là các cột nước này mạnh đến mức chúng liên tục bổ sung vật chất cho vành đai E của Sao Thổ. Hàng triệu hạt băng bị Enceladus "ném" vào không gian đã tạo nên chiếc vành mờ khổng lồ bao quanh hành tinh. Nói cách khác, Enceladus không chỉ là một vệ tinh của Sao Thổ mà còn là "nhà máy sản xuất băng" nuôi sống cả một vành đai hành tinh.

Ảnh: hi-tech.mail

Các nhà khoa học cũng nhận thấy cường độ phun của các cột nước thay đổi theo quỹ đạo của Enceladus. Khi vệ tinh tiến gần hoặc ra xa Sao Thổ, lực hấp dẫn khổng lồ của hành tinh này làm lớp vỏ băng co giãn như một quả bóng cao su. Quá trình đó khiến các khe nứt mở rộng hoặc khép lại, làm lưu lượng nước phun tăng hoặc giảm theo chu kỳ. Hiện tượng này giống như việc bóp nhẹ một chai nước có nắp hở, khiến nước phụt ra mạnh hơn ở từng thời điểm.

Điều hấp dẫn nhất là giới khoa học không cần phải khoan xuyên lớp băng để nghiên cứu đại dương ngầm. Chỉ cần cho tàu bay xuyên qua các cột nước, các thiết bị có thể trực tiếp thu thập mẫu vật từ bên trong đại dương. Chính vì vậy, nhiều sứ mệnh tương lai đang được đề xuất nhằm quay trở lại Enceladus để tìm kiếm các phân tử sinh học phức tạp hoặc thậm chí là dấu vết của vi sinh vật.

Trong cuộc tìm kiếm sự sống ngoài Trái Đất, Enceladus đã biến từ một mặt trăng băng giá ít được chú ý thành một trong những mục tiêu hấp dẫn nhất. Những cột nước phun vào không gian không chỉ là một kỳ quan địa chất hiếm có, mà còn giống như những "lá thư" từ đại dương bí mật dưới lớp băng, gửi đến các nhà khoa học đang miệt mài giải mã câu hỏi lớn nhất của nhân loại: liệu chúng ta có đơn độc trong vũ trụ?