Quá trình lão hóa tự nhiên

Trao đổi với PV VietNamNet, bác sĩ Đoàn Dư Mạnh - Hội Bệnh lý mạch máu Việt Nam, cho biết quan niệm dân gian về “hạn” ở tuổi 49, 53 có thể nhìn nhận dưới góc độ sức khỏe và lão hóa sinh học. Một số nghiên cứu cho thấy cơ thể không lão hóa tuyến tính mà có những giai đoạn chức năng sinh học thay đổi nhanh hơn, trong đó đáng chú ý là khoảng 44 và 60 tuổi.

Bác sĩ Mạnh cho biết, nghiên cứu của Đại học Stanford công bố trên Nature Aging năm 2024 ghi nhận những thay đổi đáng kể của quá trình lão hóa sinh học quanh hai cột mốc này.

Khoảng 44 tuổi được xem là giai đoạn cơ thể bắt đầu có nhiều thay đổi liên quan đến chuyển hóa và hệ tim mạch. Các yếu tố nguy cơ như xơ vữa động mạch, rối loạn chuyển hóa, suy giảm khối lượng và chức năng cơ có xu hướng tích lũy theo thời gian.

“Đến khoảng 49 tuổi, nếu các yếu tố nguy cơ đã tích lũy nhiều mà không được kiểm soát, người bệnh có thể đối mặt với các biến chứng tim mạch như tắc mạch não, đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim”, bác sĩ Mạnh phân tích.

Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng xuất hiện biến cố cấp tính. Nhiều người có thể đối mặt với các rối loạn chuyển hóa kéo dài như thừa cân, béo phì, đái tháo đường hoặc suy giảm chức năng thận, ảnh hưởng đến sức khỏe nếu không được kiểm soát.

Khoảng 60 tuổi tiếp tục suy giảm sức khỏe

Theo bác sĩ Mạnh, khoảng 60 tuổi là một giai đoạn đáng chú ý khác của quá trình lão hóa. Chức năng miễn dịch, chuyển hóa carbohydrate, chức năng thận và hệ tim mạch tiếp tục có những thay đổi rõ rệt. Việc mắc các bệnh mạn tính và biến cố nghiêm trọng như đột quỵ, nhồi máu cơ tim, đái tháo đường type 2 và một số bệnh ung thư cũng tăng theo tuổi.

Từ góc nhìn này, những cột mốc 49, 53 tuổi trong quan niệm dân gian có thể phần nào khiến người ta liên tưởng đến các giai đoạn cơ thể có nhiều thay đổi về sức khỏe. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa tuổi 49 hay 53 là những “năm hạn” và một biến cố xấu chắc chắn xảy ra.

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, chuyên khoa Nội, thành viên Hội Y dược dưới nước và Oxy cao áp, việc chuẩn bị sức khỏe từ tuổi 40 là cách ngăn chặn các nguy cơ ở tuổi trung niên.

Mỗi người nên chủ động xây dựng hồ sơ sức khỏe thay vì chờ đến khi có triệu chứng mới đi khám. Bác sĩ Hoàng gợi ý các bệnh lý cần theo dõi:

Huyết áp: Đây là chỉ số đơn giản nhưng liên quan trực tiếp đến nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim và suy thận. Bệnh diễn biến âm thầm trong nhiều năm. Người từ 40 tuổi nên đo huyết áp định kỳ.

Đường huyết: Tiền đái tháo đường và đái tháo đường type 2 có xu hướng xuất hiện sớm hơn. Xét nghiệm đường huyết lúc đói và HbA1c giúp phát hiện sớm rối loạn đường huyết.

Mỡ máu: Thành phần gồm cholesterol toàn phần, LDL-C, HDL-C và triglyceride. Người dân không nên chỉ dựa vào cân nặng để đánh giá nguy cơ chuyển hóa bởi mỡ nội tạng có thể gia tăng ngay cả khi cân nặng chưa thay đổi nhiều.

Gan và thận: Hai bộ phận này cũng nên được kiểm tra định kỳ. Creatinine máu, eGFR, men gan và siêu âm bụng có thể giúp phát hiện sớm một số bất thường, đặc biệt ở người thừa cân, uống nhiều rượu bia hoặc có nguy cơ rối loạn chuyển hóa.

Mọi người không cần làm mọi thứ cùng lúc nhưng cần có kế hoạch rõ ràng. Ăn uống hợp lý, vận động đều đặn, ngủ đủ, hạn chế rượu bia, duy trì cân nặng phù hợp và kiểm tra sức khỏe định kỳ là cách chủ động chuẩn bị cho quá trình lão hóa.