Trong dịp TP HCM kỷ niệm chào mừng 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, TS Nguyễn Đình Uyên, giảng viên Khoa Điện tử - Viễn thông, Trường Đại học Quốc tế, Đại học Quốc gia TP HCM là một trong 9 nhà giáo được vinh danh vì những đóng góp lớn lao.

Nhiều năm làm việc tại NASA, Cơ quan Hàng không Vũ trụ Hoa Kỳ, năm 2008 ông đã khiến nhiều người bất ngờ khi quyết định trở về Việt Nam giảng dạy, theo đuổi con đường ứng dụng công nghệ vào nông nghiệp.

Dấu ấn sứ mệnh "may đo" công nghệ cho nông dân Việt

Sau khi trở về, TS Nguyễn Đình Uyên chọn công tác tại Trường Đại học Quốc tế, Đại học Quốc gia TP HCM để giảng dạy và nghiên cứu trong lĩnh vực điện tử – viễn thông.

Tại đây, một trong những hướng đi nổi bật của ông là kết nối giữa nghiên cứu học thuật và thực tiễn ứng dụng. Không dừng lại ở giảng đường, ông chủ động tìm kiếm các mô hình hợp tác để đưa đề tài nghiên cứu của sinh viên ra môi trường thực nghiệm.

Chứng kiến nền nông nghiệp nước nhà còn thiếu vắng những ứng dụng kỹ thuật tiên tiến, ông bắt tay vào hành trình đưa công nghệ hiện đại về tay người nông dân tại Công viên phần mềm Quang Trung.

Thực tế ban đầu không hề dễ dàng khi những hệ thống tự động dù đã được nội địa hóa phần mềm để hạ giá thành vẫn nằm ngoài khả năng chi trả của đa số người sản xuất. Thất bại này đã dẫn đến một bước ngoặt quan trọng trong tư duy của ông: thay vì áp đặt mô hình có sẵn, ông tập trung vào nghiên cứu và phát triển để tạo ra những giải pháp công nghệ "may đo" theo đúng bài toán kinh tế và nhu cầu của từng đơn vị.

Một trong những thành tựu nổi bật mà TS Uyên cộng sự là làm chủ công nghệ sấy vi ba. Dù những thử nghiệm ban đầu còn hạn chế, nhưng sau khi hoàn thiện và chuyển giao, hệ thống này đã chứng minh hiệu quả vượt trội trong việc sấy tôm khô, sấy ruốc với những tính năng độc đáo mà thế giới chưa từng thực hiện. Không dừng lại ở đó, ông còn giải quyết thành công bài toán cho các doanh nghiệp xuất khẩu hạt giống bằng phương pháp tiêu diệt nấm ký sinh mà vẫn bảo vệ vẹn toàn mầm sống của những loại hạt trị giá lên tới 40.000 USD mỗi kg.

Sự sáng tạo của TS Uyên còn thể hiện qua cách ông "bình dân hóa" những thiết bị bay hiện đại,. Tại những trang trại chuối rộng tới 1.000 ha ở Bà Rịa - Vũng Tàu, ông đã ứng dụng cảm biến trên drone để phát hiện chính xác từng vị trí cây bị thiếu nước do nghẹt hệ thống tưới nhỏ giọt, một việc mà trước đó các chủ trang trại khó lòng kiểm soát xuể.

Bên cạnh đó, công nghệ quang phổ cũng được ông ứng dụng linh hoạt để giúp các doanh nghiệp nhận diện rượu giả, phân bón giả hay phân biệt dược liệu thật - giả như cây đinh lăng, mang lại sự minh bạch cho thị trường.

Từ cậu bé bán kem dạo đến vị tiến sĩ truyền lửa cho thế hệ trẻ

TS Nguyễn Đình Uyên có một tuổi thơ gắn với những năm tháng khó khăn sau ngày giải phóng, khi đời sống kinh tế còn nhiều thiếu thốn. Năm 7 tuổi, vừa vào lớp 1, ban ngày đi học, ban đêm ông đã phải quẩy thùng kem đi bán dạo để phụ giúp gia đình. Thời gian dành cho việc học không nhiều, nhưng năm nào ông cũng nằm trong nhóm “top ten” của lớp.

Cuộc sống tiếp tục trở nên chật vật hơn. Năm 14 tuổi, mẹ đưa ông cùng em gái rời Việt Nam. Những ngày ở trại tị nạn trở thành một giai đoạn đáng nhớ, khi việc học vẫn được đặt lên hàng đầu.

“Những ngày ở trại tị nạn, trong khi người ta ngồi không hay đi chơi thì mẹ bắt tôi phải học ở những lớp học tổ chức trong trại, nhất là học tiếng Anh”.

Sang Mỹ, để có thể theo học, ông làm nhiều công việc khác nhau, đồng thời vay tiền ngân hàng để trang trải chi phí học tập. Khoản nợ này kéo dài hơn mười năm sau mới có thể trả hết. Từ bậc trung học, đại học đến thạc sĩ, tiến sĩ, mỗi chặng đường đều gắn với quá trình tích lũy kiến thức bằng nỗ lực cá nhân.

Năm 2008, sau thời gian làm việc trong môi trường khoa học – kỹ thuật tại Mỹ, ông quyết định trở về Việt Nam, một lựa chọn khiến nhiều người bất ngờ. Ý định này đã được hình thành từ trước đó, khi ông tham gia chương trình Vietnam Educational Foundation (VEF), giảng dạy cho sinh viên Việt Nam trong các đợt ngắn hạn.

Dù vậy, theo chia sẻ, mong muốn trở về thực chất đã được ấp ủ trong thời gian dài.

“Thiệt tình lúc đó, chuyện trở về chỉ là một giấc mơ thầm kín. Gia đình, công việc, sự ổn định… tất cả níu chân mình lại”.

Tại Trường ĐH Quốc tế, ĐH Quốc gia TP HCM, ông đã đồng hành và hướng dẫn nhiều thế hệ sinh viên, giúp hơn 20 sinh viên đạt được học bổng du học. Bên cạnh việc giảng dạy, ông tích cực kết nối sinh viên với các giáo sư, nhà nghiên cứu ở nước ngoài, tạo điều kiện để sinh viên Việt Nam tiếp cận với môi trường học thuật quốc tế.

Ngoài công việc giảng dạy, ông còn tham gia một số hoạt động hỗ trợ cộng đồng. Trong đó có việc cùng nhóm kiều bào tham gia xây cầu, chế tạo đèn năng lượng mặt trời phục vụ chiếu sáng ở vùng sâu, cũng như nghiên cứu các thiết bị hỗ trợ sản xuất như hệ thống điện phù hợp cho cây thanh long.

Tại giảng đường, ông không chỉ truyền dạy kiến thức mà còn là người truyền lửa cho thế hệ trẻ. Trong một số buổi trò chuyện với sinh viên, ông luôn khuyến khích sinh viên nỗ lực săn học bổng để ra nước ngoài nghiên cứu khoa học, từ đó tích lũy tri thức tinh hoa trở về phục vụ và cải thiện nền kỹ thuật nước nhà, tiếp nối hành trình phụng sự mà ông đã kiên trì theo đuổi.

>>> Mời độc giả xem thêm video Thủ tướng đặt hàng chuyên gia, trí thức kiều bào thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ: