Gián Mỹ (Periplaneta americana) là một trong những loài côn trùng quen thuộc và “tai tiếng” nhất thế giới. Dù tên gọi gắn với nước Mỹ, nguồn gốc thực sự của nó nhiều khả năng lại đến từ châu Phi nhiệt đới trước khi lan rộng toàn cầu theo các tuyến hàng hải từ hàng trăm năm trước. Ngày nay, loài gián này xuất hiện ở khắp nơi có khí hậu ấm áp, từ cống ngầm đô thị, nhà kho đến các thành phố đông dân trên toàn thế giới.
Ảnh: vista.gov
Gián Mỹ có kích thước khá lớn so với nhiều loài gián khác, cơ thể màu nâu đỏ bóng, dài có thể hơn 4 cm. Điểm đặc trưng của nó là vùng ngực trước đầu có viền vàng nhạt giống hình số tám. Cấu trúc cơ thể của gián Mỹ thực sự là một “cỗ máy sinh tồn” cực kỳ hiệu quả. Chúng có thể chạy với tốc độ đáng kinh ngạc so với kích thước cơ thể, phản ứng cực nhanh với rung động và dễ dàng chui qua các khe hẹp chỉ vài milimét.
Ảnh: Wikimedia Commons.
Một điều khiến giới khoa học chú ý là khả năng thích nghi gần như phi thường của loài này. Gián Mỹ có thể ăn gần như mọi thứ chứa chất hữu cơ: thức ăn thừa, giấy, keo, da chết, xác động vật hay thậm chí tóc người. Hệ vi sinh vật trong ruột giúp chúng phân giải nhiều vật liệu mà các sinh vật khác khó tiêu hóa. Chính khả năng “ăn tạp tuyệt đối” này giúp gián tồn tại ổn định ở môi trường đô thị.
Ảnh: mypmp
Nhiều người từng nghe câu chuyện rằng gián có thể sống sót sau chiến tranh hạt nhân. Dù điều đó hơi phóng đại, các nghiên cứu cho thấy gián quả thật chịu phóng xạ tốt hơn con người nhờ chu kỳ phân chia tế bào chậm hơn. Chúng cũng có thể nhịn ăn hàng tuần và sống nhiều ngày ngay cả khi mất đầu, bởi cơ thể không phụ thuộc hoàn toàn vào não để duy trì hô hấp cơ bản.
Dù bị xem là sinh vật gây hại vì có thể mang vi khuẩn và làm ô nhiễm thực phẩm, gián Mỹ lại đang được nghiên cứu trong nhiều lĩnh vực khoa học. Cấu trúc thần kinh và khả năng di chuyển của chúng truyền cảm hứng cho việc chế tạo robot cứu hộ cỡ nhỏ có thể luồn lách trong đống đổ nát sau động đất. Một số nghiên cứu y sinh còn phân tích hệ miễn dịch mạnh mẽ của gián để tìm hiểu cơ chế chống vi khuẩn tự nhiên.
Điều thú vị là gián đã xuất hiện trên Trái Đất từ rất lâu trước khi con người tồn tại. Các họ hàng cổ đại của chúng đã sống từ thời đại khủng long, vượt qua nhiều đợt tuyệt chủng lớn của hành tinh. Có lẽ vì thế mà dù khiến con người khó chịu, gián Mỹ vẫn là minh chứng đáng kinh ngạc cho sức sống bền bỉ của tiến hóa tự nhiên.
