Đại tướng Nguyễn Chí Thanh (1914-1967) là vị Đại tướng thứ hai của Quân đội Nhân dân Việt Nam sau Võ Nguyên Giáp. Là học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ông được biết đến như một người chiến sĩ cộng sản kiên trung, nhà lãnh đạo giàu bản lĩnh thực tiễn và tư duy chiến lược sắc bén.

Với phong cách sâu sát cơ sở, gắn bó thực tiễn chiến trường, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đã hoàn thành xuất sắc nhiều trọng trách mà Đảng, Nhà nước, Quân đội và nhân dân giao phó, để lại dấu ấn đậm nét trong sự nghiệp cách mạng Việt Nam.

Ngỡ ngàng, xúc động khi được Bác Hồ đặt tên

Đại tướng Nguyễn Chí Thanh tên thật là Nguyễn Vịnh, sinh ngày 1/1/1914 trong một gia đình bần nông tại thôn Niêm Phò, xã Quảng Thọ, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế. Từ sớm, người thanh niên Nguyễn Vịnh đã bộc lộ tinh thần yêu nước, ý chí kiên cường cùng năng lực tập hợp quần chúng, lãnh đạo phong trào cách mạng.

Năm 24 tuổi, ông trở thành Bí thư đầu tiên của Tỉnh ủy Thừa Thiên và nhanh chóng giữ vai trò nòng cốt trong phong trào cách mạng miền Trung.

Tháng 8/1945 đánh dấu bước ngoặt đặc biệt trong cuộc đời hoạt động cách mạng của Nguyễn Vịnh khi ông được cử tham dự Quốc dân Đại hội tại Quốc dân Đại hội Tân Trào và lần đầu tiên được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Chính tại thời điểm chuẩn bị công bố thành phần Ủy ban Giải phóng dân tộc Việt Nam, để bảo đảm bí mật cho các cán bộ chủ chốt, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã giao cho các đồng chí Trường Chinh và Hoàng Quốc Việt đặt tên mới cho ông Nguyễn Vịnh. Tuy nhiên, sau đó Người trực tiếp quyết định chọn cái tên “Nguyễn Chí Thành”, với ý nghĩa “có chí sẽ thành công”, để đưa vào danh sách công bố chính thức.

Do yêu cầu giữ bí mật và tình hình gấp rút lúc bấy giờ, ông Nguyễn Vịnh hoàn toàn chưa biết việc mình được đổi tên.

Tại Hội nghị toàn quốc của Đảng ở Tân Trào tháng 8/1945, khi nghe công bố tên “Nguyễn Chí Thành” trong Ban Chấp hành Trung ương Đảng, ông Nguyễn Vịnh quay sang hỏi Võ Nguyên Giáp: “Nguyễn Chí Thành là ai mà nghe lạ thế!”. Đồng chí Võ Nguyên Giáp mỉm cười trả lời: “Là anh chứ ai nữa, chính Bác đặt tên cho anh đấy”.

Nghe vậy, ông Nguyễn Vịnh ngỡ ngàng, xúc động, sung sướng. Tuy nhiên, ông sau đó đã xin phép Chủ tịch Hồ Chí Minh được bỏ dấu huyền trong chữ “Thành”, bởi theo phong tục Huế, gia đình ông có người bề trên mang tên Thành nên không tiện dùng lại. Đồng thời, việc đổi thành “Thanh” cũng để tránh trùng với tên nhà thơ Tố Hữu, tên thật là Nguyễn Kim Thành, khi đó đang giữ cương vị Chủ tịch chính quyền nhân dân ở Huế.

Từ đó, cái tên Nguyễn Chí Thanh gắn liền với cuộc đời hoạt động cách mạng của vị tướng tài ba sau này.

Vị Đại tướng thao lược với tư duy quân sự sắc bén

Theo Sắc lệnh số 36/SL ngày 31/8/1959 của Chủ tịch Hồ Chí Minh, 16 sĩ quan Quân đội Nhân dân Việt Nam được phong quân hàm cấp tướng, trong đó Nguyễn Chí Thanh được phong quân hàm Đại tướng.

Tại buổi lễ, Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn các tướng lĩnh: “Dù ở cương vị nào chúng ta cũng đều phải cố gắng để xứng đáng là người đầy tớ trung thành và tận tụy của Nhân dân”. Thay mặt các tướng lĩnh được phong quân hàm, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh bày tỏ quyết tâm: “Ra sức học tập, nâng cao trình độ, góp phần xây dựng quân đội nhân dân tiến lên chính quy, hiện đại, sẵn sàng bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ hòa bình. Luôn luôn trau dồi đạo đức cách mạng, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, rèn luyện tác phong khiêm tốn, giản dị, đoàn kết, thắt chặt đoàn kết giữa quân đội và nhân dân, làm tròn trách nhiệm của Đảng, Chính phủ và Hồ Chủ tịch trao cho”.

Khi được Trung ương điều động vào chiến trường miền Nam với cương vị Bí thư Trung ương Cục, Chính ủy các lực lượng vũ trang Quân Giải phóng miền Nam, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đã trực tiếp chỉ đạo nhiều chủ trương quân sự quan trọng và đề ra chiến thuật nổi tiếng “Nắm thắt lưng địch mà đánh”.

Từ thực tiễn chiến trường, chiến thuật đánh áp sát này đã góp phần tạo nên nhiều chiến thắng quan trọng của quân giải phóng như Bình Giã, Ba Gia, Đồng Xoài..., từng bước làm thay đổi tương quan lực lượng trên chiến trường miền Nam.

Không chỉ là một vị tướng trận mạc, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh còn thể hiện tư duy của một nhà chiến lược quân sự sắc sảo. Từ chiến trường miền Nam, ông gửi ra miền Bắc nhiều bài viết tổng kết thực tiễn chiến đấu với các bút danh Trường Sơn, Người quan sát, S.K.Z... Các bài viết không chỉ phân tích sâu sắc cục diện chiến trường mà còn đúc kết nhiều kinh nghiệm quân sự quan trọng phục vụ công tác chỉ đạo chiến tranh cách mạng.

Những tư duy chiến lược và cách đánh do Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đề xuất sau đó đã được quân giải phóng vận dụng hiệu quả trên chiến trường, góp phần tạo nên nhiều thắng lợi quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Cuối năm 1966, từ chiến trường miền Nam, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh trở ra miền Bắc để báo cáo với Chủ tịch Hồ Chí Minh và Bộ Chính trị về tình hình chiến trường, đồng thời tham gia chuẩn bị kế hoạch cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968. Theo dự kiến, ngày 6/7/1967, ông sẽ trở lại miền Nam tiếp tục chỉ đạo chiến trường, nhưng đúng ngày lên đường, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh qua đời sau cơn đau tim đột ngột.

Hơn 30 năm hoạt động cách mạng, trải qua nhiều cương vị trọng yếu, Nguyễn Chí Thanh đã có những đóng góp lớn đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng Đảng, xây dựng quân đội và phát triển đất nước. Không chỉ là một nhà lãnh đạo giàu bản lĩnh thực tiễn, ông còn để lại dấu ấn sâu đậm về tư duy chiến lược, phong cách gần dân và tinh thần tận hiến, trở thành tấm gương tiêu biểu cho nhiều thế hệ cán bộ, chiến sĩ học tập và noi theo.

​

​

​