Cỏ tháp bút (Equisetum arvense), là một trong những loài thực vật kỳ lạ nhất còn tồn tại trên Trái Đất ngày nay. Điều khiến loài cây này trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở hình dáng thẳng đứng, chia đốt đều đặn như một chuỗi ống trúc nhỏ, mà còn ở lịch sử tiến hóa cực kỳ lâu đời. Tổ tiên của nó từng xuất hiện từ hơn 300 triệu năm trước, vào thời kỳ mà những “rừng tháp bút” khổng lồ cao tới hàng chục mét thống trị các vùng đầm lầy tiền sử, góp phần tạo nên các mỏ than đá ngày nay.
Ảnh: Osogovo nature.
Khác với đa số thực vật hiện đại, Equisetum arvense không sinh sản bằng hạt mà bằng bào tử, giống như dương xỉ. Vào mùa xuân, cây phát triển những chồi màu nâu nhạt với cấu trúc hình nón ở đỉnh – nơi chứa bào tử. Khi trưởng thành, các chồi xanh mới mọc lên, cao từ 10 đến 50 cm, với các nhánh nhỏ xòe ra như chiếc chổi, đảm nhiệm chức năng quang hợp. Toàn bộ thân cây chứa nhiều silica (silic dioxit), khiến bề mặt của nó thô ráp đến mức từng được con người cổ đại dùng như một loại “giấy nhám tự nhiên” để đánh bóng kim loại hoặc gỗ.
Ảnh: herbal-supplement-resource.
Không chỉ là một “hóa thạch sống”, cỏ tháp bút còn mang nhiều giá trị trong y học dân gian. Ở châu Âu và châu Á, loài cây này từng được sử dụng để cầm máu, lợi tiểu và hỗ trợ điều trị các bệnh về thận. Hàm lượng khoáng chất cao, đặc biệt là silica, cũng khiến nó được quan tâm trong việc chăm sóc tóc, móng và xương. Tuy nhiên, việc sử dụng cần thận trọng vì một số hợp chất trong cây có thể gây độc nếu dùng sai cách hoặc quá liều.
Ảnh: Wikimedia Commons.
Ngày nay, Equisetum arvense mọc phổ biến ở các vùng ôn đới trên khắp thế giới, từ bờ ruộng, ven suối cho đến những khu đất ẩm sau mưa. Sức sống mạnh mẽ của nó đôi khi khiến nông dân “đau đầu” vì khó kiểm soát, bởi hệ rễ ngầm lan rộng và khả năng tái sinh nhanh chóng. Thế nhưng, chính sự bền bỉ ấy lại là minh chứng sống động cho khả năng thích nghi đáng kinh ngạc của thực vật qua hàng trăm triệu năm biến đổi địa chất và khí hậu.
