Trao đổi với PV Tri thức và Cuộc sống bên hành lang Quốc hội, Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan cho rằng, những hạn chế trong thực thi pháp luật và quản lý an toàn thực phẩm nếu không được khắc phục kịp thời có thể tạo ra kẽ hở, làm gia tăng nguy cơ vi phạm, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân và niềm tin xã hội.
Siết hậu kiểm để hạn chế tiêu cực trong an toàn thực phẩm
Nhấn mạnh tới lĩnh vực an toàn thực phẩm, từ thực tiễn quản lý, đại biểu Phạm Khánh Phong Lan cho rằng, nếu pháp luật không được thực thi nghiêm túc, thậm chí có biểu hiện móc nối giữa doanh nghiệp vi phạm và một bộ phận cán bộ quản lý, thì các sai phạm sẽ không được phát hiện, xử lý kịp thời, dẫn đến hệ lụy nghiêm trọng và làm suy giảm niềm tin của người dân.
Bà dẫn chứng, trong một số trường hợp, thực phẩm không bảo đảm chất lượng vẫn có thể lọt ra thị trường. Điều này cho thấy, có thể tồn tại những kẽ hở trong công tác quản lý, từ khâu kiểm soát đến xử lý vi phạm. Tương tự, việc thực phẩm không bảo đảm an toàn xuất hiện trong bếp ăn tập thể, trường học cũng phản ánh dấu hiệu buông lỏng quản lý hoặc thiếu giám sát chặt chẽ từ các bên liên quan.
“Thí dụ như trong trường học, hiệu trưởng hay giáo viên không thể không nắm được việc học sinh ăn uống ra sao. Bên cạnh đó, công tác xử lý vi phạm sau khi phát hiện ở một số nơi vẫn chưa thực sự hiệu quả. Chính vì vậy, tham nhũng, tiêu cực và lãng phí luôn là những rào cản lớn, gây nhiều thiệt hại và đòi hỏi phải thường xuyên nâng cao cảnh giác để kịp thời phòng ngừa, khắc phục”, bà Lan nói.
Theo bà Lan, một trong những vấn đề gây cản trở là quy trình xử lý vi phạm còn phức tạp, kéo dài, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý. Để xác định chính xác nguyên nhân, cơ quan chức năng phải thực hiện nhiều bước chuyên môn như lấy mẫu thực phẩm để kiểm nghiệm tác nhân gây bệnh. Đồng thời, tại các cơ sở y tế, bệnh phẩm của bệnh nhân cũng cần được xét nghiệm để đối chiếu, xác định có cùng một loại vi khuẩn gây bệnh hay không.
“Những quy trình này thường mất vài ngày mới có thể đưa ra kết luận chính thức, từ đó phần nào làm giảm tính răn đe và dễ gây băn khoăn trong dư luận, cần từng bước khắc phục và hạn chế tối đa các tác động tiêu cực”, đại biểu Phạm Khánh Phong Lan nhấn mạnh.
Vẫn để lọt hàng giả, hàng gia công gắn mác hàng nhập khẩu
Chia sẻ về vụ việc gần nhất khi Bộ Y tế phát đi cảnh báo về sản phẩm "HiPP Vegetable Carrot with Potato" (hũ 190g) vì bị nghi ngờ có thể chứa thuốc diệt chuột, bà Phong Lan cho biết, đối với thực phẩm nhập khẩu chính thức, khi có thông báo thu hồi từ nhà sản xuất, lực lượng chức năng sẽ ngay lập tức theo dõi và xử lý tại các hệ thống nhà thuốc, đại lý chính thống.
Theo bà, người dân nên ưu tiên lựa chọn các sản phẩm nhập khẩu chính ngạch, có đầy đủ giấy tờ và được phân phối qua các kênh hợp pháp.
“Hiện nay, nhiều sản phẩm sữa, thực phẩm ngoại được rao bán tràn lan trên mạng dưới dạng ‘hàng xách tay’, mua bán theo kiểu truyền miệng, “rỉ tai nhau”. Những mặt hàng này gần như không được kiểm soát, trong khi người tiêu dùng cũng khó có điều kiện xác minh nguồn gốc. Với hàng nhập lậu, khi xảy ra sự cố sẽ không có cơ chế bồi hoàn hay cảnh báo rủi ro”, bà Lan cho hay.
Liên quan đến quy trình kiểm soát chất lượng đối với các sản phẩm nhập khẩu, bà cho biết, hàng hóa khi vào Việt Nam phải đi kèm hồ sơ, giấy tờ chứng minh đã được kiểm định tại nước xuất khẩu, bao gồm thông tin về nguồn gốc, thành phần và chứng nhận của cơ quan chức năng. Các sản phẩm nhập khẩu chính ngạch cũng phải có nhãn phụ theo đúng quy định, đồng thời người tiêu dùng có thể tra cứu hồ sơ tự công bố của sản phẩm trên hệ thống. Tuy vậy, bà cũng thẳng thắn nhìn nhận, dù quy trình tương đối đầy đủ, vẫn có những trường hợp hàng giả, hàng gia công nhưng gắn mác nhập khẩu lọt qua kiểm soát.
Đề cập đến công tác quản lý an toàn thực phẩm hiện nay, đại biểu cho rằng một số doanh nghiệp vẫn lợi dụng kẽ hở để sản xuất, kinh doanh sản phẩm kém chất lượng. Nguyên nhân là do cơ chế quản lý còn thiên về tiền kiểm, trong khi khâu hậu kiểm chưa được triển khai hiệu quả do hạn chế về nguồn lực, dẫn đến nguy cơ bỏ lọt vi phạm.
