Lỗ đen cũng chơi trò "bập bênh vũ trụ"

Các lỗ đen cũng chơi trò "bập bênh vũ trụ", khi các luồng khí phản lực và gió tốc độ cao không bao giờ có thể xảy ra đồng thời.

Thiên Đăng - (Theo Technice) 16/05/2026 14:00

Các nhà khoa học đã phát hiện ra rằng, khi lỗ đen giải phóng năng lượng, chúng chuyển đổi giữa các luồng khí mạnh và gió tốc độ cao, và không bao giờ xuất hiện cùng một lúc, giống như một chiếc bập bênh vũ trụ khổng lồ.

Một nhóm nghiên cứu do Jiachen Jiang thuộc Đại học Warwick và Zuobin Zhang thuộc Đại học Oxford dẫn đầu đã quan sát hệ thống lỗ đen 4U 1630−472 trong một thời gian dài. Lỗ đen này có khối lượng gấp khoảng 10 lần Mặt Trời và đang hút vật chất từ ngôi sao đồng hành của nó để tạo thành một vành đĩa bồi tụ.

Họ phát hiện ra rằng, bất cứ khi nào lỗ đen phóng ra các luồng plasma tốc độ cao, gió tia X sẽ biến mất; ngược lại, khi gió tia X xuất hiện, các luồng plasma tốc độ cao sẽ ngừng lại.

"Nó giống như một cuộc giằng co năng lượng đang diễn ra bên trong vành đĩa bồi tụ của lỗ đen, với các luồng khí và gió cạnh tranh lẫn nhau và không bao giờ cùng tồn tại", Jiang Jiachen nói. Phát hiện này hé lộ cách các lỗ đen điều chỉnh năng lượng và ảnh hưởng đến môi trường xung quanh chúng.

Nhóm nghiên cứu đã quan sát lỗ đen này trong ba năm bằng cách sử dụng Kính viễn vọng vô tuyến NICER của NASA trên Trạm Vũ trụ Quốc tế và kính viễn vọng vô tuyến MeerKAT ở Nam Phi. Kết quả cho thấy, mặc dù lỗ đen tiếp tục nuốt chửng vật chất, nhưng mô hình chuyển đổi của các luồng phun plasma và gió tia X vẫn đều đặn, và tổng năng lượng và khối lượng đầu ra vẫn ổn định, cho thấy lỗ đen liên tục "điều chỉnh hành vi" của nó.

Các nhà khoa học tin rằng, sự chuyển đổi này có liên quan đến cấu trúc của trường từ tính bên trong vành đĩa bồi tụ của lỗ đen, chứ không phải do lượng vật chất bị hấp thụ. Nói cách khác, lỗ đen không chỉ nuốt chửng khí và bụi, mà còn kiểm soát cách vật chất này quay trở lại môi trường vũ trụ. Bởi vì khí và bụi này là nguyên liệu thô cho sự hình thành các ngôi sao mới, nên hiệu ứng "bập bênh" này của lỗ đen có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sự hình thành và tiến hóa của các ngôi sao trong các thiên hà.

Mời Quý Độc Giả cùng xem video: “Phát hiện quan trọng trong quá trình khai quật khảo cổ tại Di chỉ Mái đá Ngườm”. Nguồn video: @Báo và Phát thanh Truyền hình Thái Nguyên.

#Lỗ đen #bập bênh #vũ trụ #thiên hà #ngôi sao #plasma

NASA hé lộ sự thật lỗ đen ức chế sự phát triển sao của thiên hà

NASA hé lộ sự thật cho thấy các thiên hà có lỗ đen siêu khối lượng hoạt động mạnh ở trung tâm có tỷ lệ hình thành sao thấp hơn đáng kể so với các thiên hà khác.

Kính viễn vọng không gian James Webb (JWST) của NASA đã phát hiện ra rằng, các lỗ đen siêu khối lượng kìm hãm tốc độ hình thành sao mới trong các thiên hà, đặc biệt là khi các thiên hà trưởng thành. Nghiên cứu này, dựa trên quan sát cụm thiên hà sơ khai Spiderweb, một cụm thiên hà cách Trái đất khoảng 11 tỷ năm ánh sáng, không chỉ cung cấp thông tin quan trọng về sự tiến hóa của thiên hà, mà còn tiết lộ tác động sâu sắc của lỗ đen đối với sự tiến hóa của cấu trúc vũ trụ.

Một nhóm nghiên cứu do GS Rhythm Shimakawa thuộc Đại học Waseda dẫn đầu đã phân tích 19 thiên hà, bằng cách sử dụng Camera hồng ngoại gần (NIRCam) của Kính viễn vọng không gian James Webb (JWST). Kết quả cho thấy các thiên hà có lỗ đen siêu khối lượng hoạt động mạnh ở trung tâm có tỷ lệ hình thành sao thấp hơn đáng kể so với các thiên hà khác. Thông thường, các ngôi sao được hình thành thông qua sự sụp đổ của khí hydro lạnh và sự kích hoạt phản ứng tổng hợp hạt nhân, nhưng khi lỗ đen phát triển đến kích thước gấp hàng triệu hoặc thậm chí hàng tỷ lần Mặt Trời, lượng khí tích tụ trong quá trình bồi tụ và hiệu ứng phun trào sẽ làm mất đi các điều kiện cần thiết cho sự hình thành sao trong thiên hà.

Xem chi tiết

Ngôi sao sụp đổ trực tiếp vào lỗ đen, bỏ qua giai đoạn nổ siêu tân tinh

Các nhà khoa học lần đầu tiên quan sát được một ngôi sao sụp đổ trực tiếp vào một lỗ đen.

Gần đây, Tạp chí Science đã công bố một khám phá thiên văn học đột phá, đó là việc một nhóm nghiên cứu đến từ Viện Công nghệ California lần đầu tiên đã quan sát đầy đủ một ngôi sao khổng lồ có tên M31-2014-DS1 trong thiên hà Andromeda.

Điều đáng chú ý về ngôi sao này là nó đã sụp đổ trực tiếp vào một lỗ đen mà không trải qua vụ nổ siêu tân tinh, xác minh một mắt xích mới quan trọng trong lý thuyết về sự tiến hóa của các ngôi sao khổng lồ vốn được thiết lập trước đây.

Xem chi tiết

Chuyên gia phát hiện hố đen khổng lồ 'thức tỉnh' sau 100 triệu năm

Các nhà khoa học đã quan sát được một lỗ đen không hoạt động bất ngờ "thức tỉnh" sau giấc ngủ dài 100 triệu năm với sức mạnh và sự dữ dội tột độ.

Theo quan sát của các nhà khoa học, một lỗ đen siêu khối lượng "thức tỉnh" sau giấc ngủ dài gần 100 triệu năm. Ảnh: LOFAR/Pan-STARRS/S. Kumari et al.

Hố đen này nằm ở trung tâm của một thiên hà khổng lồ đang phát ra các sóng vô tuyến cực mạnh. Một phân tích mới về các sóng vô tuyến đó hé lộ rằng, hố đen từng phun ra những luồng plasma khổng lồ dài hàng trăm nghìn năm ánh sáng vào không gian trước khi đột ngột ngừng hoạt động vào một thời điểm nào đó trong quá khứ xa xôi. Ảnh: LOFAR/Pan-STARRS/S. Kumari et al.

Xem chi tiết

Đọc nhiều nhất

Liệu khí dung nhân tạo có thể biến sao Hỏa thành nơi sinh sống?

Các chuyên gia cho rằng, việc thả các hạt khí dung nhân tạo vào khí quyển sao Hỏa có thể làm thay đổi hiệu quả điều kiện khí hậu, bước đầu tiên hướng tới việc cải tạo sao Hỏa.

Sự thật về cơn bão bụi tích điện trên sao Hỏa

Sao Hỏa không chỉ có những cồn cát đỏ, nó còn có những cơn bão bụi tích điện hé lộ một thế giới hóa học bí ẩn.

Dự đoán ngày mới 17/5/2026 cho 12 con giáp: Ngọ làm ăn chăm chỉ

Xem tử vi hàng ngày, tử vi 12 con giáp hôm nay cho thấy tuổi Ngọ có thể hoàn thành công việc đúng tiến độ và cải thiện thu nhập nhờ làm ăn chăm chỉ.

Phát hiện hòn đảo nhân tạo kỳ lạ 5.000 năm tuổi ở Scotland

Các nhà khảo cổ học đã phát hiện nền móng 5.000 năm tuổi của một hòn đảo nhân tạo kỳ lạ ở Scotland, Vương quốc Anh.

Kinh ngạc loài cá trông như dải lụa màu, đổi giới tính nhanh như chảo chớp

Ẩn mình giữa các rạn san hô nhiệt đới, cá lịch dải trông như một sinh vật bước ra từ phim khoa học viễn tưởng dưới đáy biển.

Nhà thờ khổng lồ bằng gạch thô khiến giới kiến trúc toàn cầu kinh ngạc

Ẩn mình tại một thị trấn ven biển Uruguay, nhà thờ Atlántida khiến thế giới kinh ngạc vì kiến trúc dị biệt được tạo nên gần như chỉ từ gạch đỏ.

Bí mật rùng rợn của loài cây biểu tượng cái chết trong nghĩa trang cổ

Giữa những nghĩa trang cổ, tu viện đá và khu rừng sương phủ, cây thanh tùng châu Âu tồn tại như biểu tượng của cái chết và sự bất tử.

Sinh vật giống giun nhưng thực ra là thằn lằn khiến giới khoa học kinh ngạc

Trông như sự pha trộn giữa giun đất, rắn và thằn lằn, các loài thằn lằn giun là những sinh vật kỳ lạ bậc nhất dưới lòng đất.

Những lần đổi tên gắn với hành trình cách mạng của Bác Hồ

Nhìn từ góc độ lịch sử, những lần đổi tên của Chủ tịch Hồ Chí Minh phản ánh một cuộc đời hoạt động đặc biệt rộng lớn và nhiều thử thách của Người.

Thử nghiệm thực địa ba robot tiến vào hang động dung nham

Các nhà khoa học đang thử nghiệm thực địa ba robot tiến sâu vào các hang động dung nham giống như trên mặt Trăng và sao Hỏa, mang đến hy vọng mới về một căn cứ an toàn cho con người.