Hàng nghìn người đã đi đâu sau khi bỏ lại thành phố đá giữa sa mạc Bắc Mỹ?

Những đô thị đá giữa sa mạc từng rất đông đúc, nhưng rồi cư dân lần lượt rời đi để lại bí ẩn kéo dài nhiều thế kỷ.

Từ khoảng năm 550 đến 1300, các cư dân Anasazi, còn được gọi là người Pueblo cổ đại, đã sinh sống tại một vùng rộng lớn thuộc Colorado, Utah, Arizona và New Mexico của nước Mỹ ngày nay. Họ xây dựng những làng đá, trung tâm nghi lễ và các khu định cư nổi tiếng như Mesa Verde và Chaco Canyon.

Ảnh: johncarlosbaez.wordpress

Một trong những hình ảnh gây ấn tượng nhất là Cung điện Vách đá (Cliff Palace) ở Mesa Verde: cả một quần thể nhà bằng đá nằm sâu trong một hõm vách núi, được xây dựng chủ yếu từ cuối thế kỷ XII đến cuối thế kỷ XIII. Người Anasazi trồng ngô, đậu và bí, dự trữ lương thực, chế tác đồ gốm và duy trì mạng lưới trao đổi trải rộng trên vùng Tây Nam.

Thế rồi, vào thế kỷ XIII, điều gì đó thay đổi.

Một trong những manh mối quan trọng nhất là hạn hán kéo dài. Các nghiên cứu khí hậu cổ cho thấy khu vực Mesa Verde trải qua nhiều giai đoạn khô hạn nghiêm trọng. Đặc biệt, một đợt đại hạn kéo dài khoảng 1276–1299 đã gây sức ép lớn lên nền nông nghiệp vốn phụ thuộc vào lượng mưa theo mùa. Nhưng hạn hán có lẽ không phải câu trả lời duy nhất.

Ảnh: Wikimedia Commons

Sau hàng trăm năm canh tác, đất đai có thể bị suy giảm, rừng cung cấp nhiên liệu và gỗ bị khai thác mạnh, trong khi dân số ngày càng đông khiến nguồn nước, thực phẩm và động vật săn bắt trở nên khan hiếm. Khi tài nguyên giảm, cạnh tranh giữa các cộng đồng có thể gia tăng, kéo theo xung đột và bất ổn xã hội. Các nghiên cứu khảo cổ tại những khu định cư như Sand Canyon cũng phát hiện những dấu hiệu cho thấy cuộc sống đã thay đổi đáng kể trong giai đoạn khô hạn.

Điều quan trọng là họ không “biến mất”. Từ cuối thế kỷ XIII, cư dân vùng Mesa Verde dần di chuyển về phía Nam và Đông Nam, đến những khu vực ngày nay thuộc New Mexico và Arizona. Nhiều cộng đồng Pueblo hiện đại vẫn coi người Anasazi là tổ tiên của mình và truyền thống truyền khẩu của họ kể về những cuộc di cư như một phần của hành trình lâu dài của cộng đồng.

Ảnh: morethanjustparks

Vì thế, câu chuyện Mesa Verde không hẳn là câu chuyện về một nền văn minh sụp đổ. Nó có thể là câu chuyện về khả năng thích nghi. Khi môi trường không còn đáp ứng được nhu cầu của cộng đồng, con người lựa chọn rời bỏ những ngôi nhà đã xây dựng qua nhiều thế hệ để tìm một nơi khác có thể tiếp tục cuộc sống.

Những thành phố đá vì thế trở thành “thành phố ma” không phải vì cư dân biến mất, mà bởi hành trình của họ đã tiếp tục ở một nơi khác.

Giống cừu kỳ lạ với bốn sừng cong đối xứng và gần như không có đuôi.

10.000 lính La Mã biến mất sau trận đánh kinh hoàng: Họ đã đi đâu?

Sau một trong những thất bại thảm khốc nhất của La Mã, hàng nghìn binh lính trôi dạt về phía đông và biến mất, để lại một câu chuyện lịch sử đầy bí ẩn.

Tháng 5 năm 53 TCN, tại Carrhae, thuộc vùng Lưỡng Hà, quân đội La Mã dưới quyền Marcus Licinius Crassus đối đầu với người Parthia do tướng Surena chỉ huy. Quân La Mã đông hơn rất nhiều, nhưng lại bị đánh bại bởi chiến thuật đặc biệt hiệu quả của đối phương: kỵ binh cung thủ liên tục bắn từ xa, trong khi các kỵ binh thiết giáp Parthia chờ thời cơ tung đòn quyết định. Crassus thất bại, con trai ông tử trận, còn chính Crassus bị giết trong cuộc thương lượng sau đó.

Đoạn ADN 190 năm tuổi hé lộ một loài tê tê bí ẩn

ADN từ một mẫu vật bảo tàng gần 190 năm tuổi đã giúp các nhà nghiên cứu xác nhận một loài tê tê châu Á chưa từng được biết đến trước đây, Manis aurita, đang sinh sống ở Nepal và Bắc Ấn Độ.

Narayan Koju, nhà nghiên cứu tại Đại học Pokhara (Nepal), tác giả chính của nghiên cứu, cho biết. “Việc xác nhận Manis aurita là một loài hợp lệ cung cấp cơ sở khoa học vững chắc cho việc lập kế hoạch bảo tồn, pháp y động vật hoang dã và các nỗ lực bảo vệ một trong những loài động vật có vú bị buôn bán trái phép nhiều nhất thế giới khỏi nguy cơ tuyệt chủng.”

pangolin-16911222538091177725819.jpg
Tê tê và vảy của chúng là mục tiêu của các đối tượng săn bắt, buôn lậu hàng đầu trong các loài động vật hoang dã.

Bí ẩn ngôi mộ không hài cốt của Dương Quý Phi sau 1.300 năm

Ngôi mộ được cho là của Dương Quý Phi không còn hài cốt, nhưng giới nghiên cứu cho rằng chi tiết này chưa đủ chứng minh bà từng thoát chết.

Thời Thịnh Đường từng giống như một bức tranh rực rỡ, khi đế chế nhà Đường đạt đến thời kỳ huy hoàng dưới niên hiệu Thiên Bảo, với một vị quân vương quyền lực, nền văn hóa xán lạn và những mỹ nhân khuynh quốc khuynh thành cùng tạo nên một thời đại khiến hậu thế không khỏi ngưỡng vọng. Chúng ta không thể quay ngược thời gian để tận mắt chứng kiến sự phồn hoa ấy, nhưng những vần thơ của Lý Bạch vẫn còn vang vọng, vẻ đẹp của Dương Ngọc Hoàn vẫn khiến người đời say mê, chỉ tiếc rằng mọi sự huy hoàng cuối cùng đều đi đến hồi kết, còn người phụ nữ từng được xem là biểu tượng của thời đại ấy lại trở thành một trong những nạn nhân bi thương nhất của cơn bão loạn An Sử.

Theo chính sử, vào thời điểm quân An Lộc Sơn đánh chiếm Đồng Quan, Đường Huyền Tông buộc phải rời kinh thành trong tình thế hỗn loạn, mang theo Dương Quý Phi cùng một đội quân hộ tống trên con đường chạy về phía Thục. Đoàn người vừa mệt mỏi vừa hoảng loạn, trời lại đổ mưa lớn khiến binh sĩ kiệt sức, trong khi những bất mãn tích tụ lâu ngày trong quân đội ngày càng bùng lên dữ dội. Trong hoàn cảnh ấy, mâu thuẫn giữa binh sĩ với triều đình, sự bất mãn đối với Dương Quốc Trung cùng những nghi ngờ về vai trò của thái tử Lý Hanh cuối cùng đã biến thành một cuộc binh biến.

Đọc nhiều nhất

Tin mới