Hơn 3.000 năm trước, Ai Cập và đế chế Hittite đã đặt bút vào một thỏa thuận nhằm chấm dứt thời kỳ đối đầu kéo dài. Hiệp ước Kadesh ngày nay được xem là hiệp ước hòa bình lâu đời nhất còn được biết đến, nhưng văn bản gốc đã vỡ thành nhiều mảnh và không phải tất cả đều được tìm thấy cùng lúc.

Trong đợt khai quật mới tại Hattusha, kinh đô cổ của người Hittite nằm ở Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay, các nhà khảo cổ đã tìm thấy thêm một mảnh đất sét thuộc văn bản này. Phát hiện được Bộ trưởng Văn hóa và Du lịch Thổ Nhĩ Kỳ Mehmet Nuri Ersoy công bố ngày 21/9, đúng vào Ngày Quốc tế Hòa bình.

Hiệp ước Kadesh được ký vào khoảng năm 1259 trước Công nguyên giữa pharaoh Ramesses II của Ai Cập và vua Hattusili III của Hittite. Trước đó, hai thế lực lớn đã tranh giành ảnh hưởng tại khu vực phía đông Địa Trung Hải trong thời gian dài.

Tên của hiệp ước bắt nguồn từ Kadesh, nơi quân đội Ai Cập và Hittite từng giao chiến vào khoảng năm 1274 trước Công nguyên. Trận chiến không mang lại chiến thắng quyết định cho bên nào và căng thẳng giữa hai đế chế vẫn tiếp diễn trong nhiều năm sau đó.

Cuối cùng, hai bên đi đến một thỏa thuận hòa bình. Nội dung của văn bản không chỉ đề cập việc chấm dứt xung đột. Ai Cập và Hittite còn cam kết không tấn công nhau, tôn trọng lãnh thổ, duy trì quan hệ hữu nghị và hỗ trợ lẫn nhau.

Đáng chú ý, hiệp ước còn dành một phần để nói về những người rời bỏ quê hương và tìm nơi trú ẩn ở phía bên kia.

Mảnh đất sét vừa được tìm thấy chứa nội dung thuộc các điều khoản từ 12 đến 20. Những dòng chữ hình nêm trên đó đề cập cách xử lý những người chạy khỏi một quốc gia trong thời kỳ xung đột và sang nước còn lại lánh nạn.

Theo Bộ trưởng Mehmet Nuri Ersoy, văn bản còn có những nội dung liên quan đến việc không phá hủy nhà cửa của người dân. Đây là một chi tiết khiến mảnh đất sét đặc biệt được chú ý khi được công bố sau hơn ba thiên niên kỷ.

Mảnh vỡ được phát hiện tại Büyükkale, khu thành lớn từng là trung tâm quyền lực của Hattusha. Nơi đây trước kia có cung điện hoàng gia và nhiều công trình quan trọng của đế chế Hittite.

Thực tế, con người đã biết đến Hiệp ước Kadesh từ khá lâu. Hai bản bằng chữ tượng hình Ai Cập được khắc trên tường của hai ngôi đền tại Thebes. Chúng được học giả người Pháp Jean-François Champollion dịch vào đầu thế kỷ 19.

Phiên bản của người Hittite xuất hiện muộn hơn. Năm 1906, các nhà khảo cổ tìm thấy nhiều mảnh đất sét mang chữ hình nêm giữa tàn tích Hattusha. Qua nhiều thế kỷ, những tấm bảng ban đầu đã vỡ thành nhiều phần, khiến việc ghép lại toàn bộ nội dung trở thành công việc kéo dài qua nhiều thế hệ nghiên cứu.

Phát hiện mới tại Büyükkale bổ sung thêm một phần còn thiếu của văn bản cổ này. Đồng thời, nó cho thấy một hiệp ước được ký cách đây hơn 3.000 năm đã đề cập đến những vấn đề không xa lạ với thế giới hiện nay: chiến tranh buộc con người phải rời bỏ nhà cửa, vượt qua biên giới và tìm nơi trú ẩn ở một quốc gia khác.

Đó cũng là lý do Ersoy cho rằng mảnh đất sét mang một thông điệp vẫn còn ý nghĩa sau hàng nghìn năm.