AI hồi sinh những cổ vật bị thời gian phá hủy như thế nào?

Một mảnh tượng vỡ, một bức tranh phai màu hay chiếc bình mất một nửa có thể được AI “nhìn thấy” lại theo cách chưa từng có.

Thanh Bình (tổng hợp) 25/09/2026 19:00

Trong nhiều thế kỷ, việc phục dựng cổ vật chủ yếu dựa vào đôi mắt, bàn tay và kinh nghiệm của các nhà khảo cổ, sử học và chuyên gia bảo tồn. Ngày nay, trí tuệ nhân tạo đang mở thêm một con đường khác: phục dựng kỹ thuật số những gì thời gian đã xóa đi.

Ảnh: science.mail

AI có thể được kết hợp với ảnh độ phân giải cao, quét 3D, chụp đa phổ, dữ liệu khảo cổ và những hiện vật tương đồng để suy đoán phần bị mất. Một nghiên cứu năm 2026 đã thử nghiệm AI tạo sinh nhằm phục hồi màu sắc bị phai trên đồ gốm, con dấu và tượng đất nung của nền văn minh Harappa. Mô hình được huấn luyện dựa trên dữ liệu sắc tố còn tồn tại cùng thông tin khảo cổ học để dự đoán màu nguyên thủy.

Ảnh: varldenshistoria

Điều thú vị là AI không nhất thiết phải có đầy đủ hiện vật. Một nghiên cứu năm 2025 cho thấy các thuật toán học sâu có thể hỗ trợ dựng mô hình 3D của một hiện vật khảo cổ chỉ từ một hình ảnh, trong trường hợp việc tiếp cận hiện vật để quét trực tiếp là không thể.

Với những cổ vật bị vỡ, AI cũng có thể giúp ghép nối các mảnh hoặc tái tạo phần thiếu dựa trên hình dạng, hoa văn và những hiện vật tương tự. Trong một trường hợp được Tencent công bố, các mảnh của một tượng đồng cổ Trung Quốc được khai quật ở những hố khác nhau đã được phân tích để phục dựng hình dáng ban đầu.

Ảnh: tencent

Một ứng dụng đặc biệt hấp dẫn khác là khôi phục màu sắc của quá khứ. Nhiều tượng đá Hy Lạp và La Mã ngày nay có vẻ ngoài trắng xám, nhưng trên thực tế chúng từng được sơn bằng những màu sắc rực rỡ. Công nghệ số và AI có thể giúp hình dung diện mạo đó, dựa trên dấu vết sắc tố, dữ liệu hóa học và những bằng chứng khảo cổ khác.

Tuy nhiên, AI không phải một cỗ máy “nhìn thấy quá khứ”. Khi dữ liệu không đủ, nó có thể tạo ra một hình ảnh rất thuyết phục nhưng hoàn toàn sai. Một nghiên cứu năm 2026 về phục dựng nội thất cung điện nhà Thanh cho thấy hình ảnh do AI tạo ra có thể xuất hiện những sai lệch đáng kể về tỷ lệ, chiều sâu và chi tiết kiến trúc. Vì vậy, các chuyên gia nhấn mạnh việc phải phân biệt rõ phần được chứng minh bằng bằng chứng và phần chỉ là giả thuyết phục dựng.

Có lẽ giá trị lớn nhất của AI nằm ở chỗ nó cho phép chúng ta tạo ra những “bản phục dựng có thể đảo ngược”: hiện vật thật không bị tác động, trong khi các giả thuyết khác nhau có thể được thử nghiệm trên môi trường kỹ thuật số.

Trong tương lai, một bảo tàng có thể không chỉ cho khách tham quan xem một pho tượng đã mất cánh tay, mà còn cho họ nhìn thấy nhiều phiên bản phục dựng, đồng thời chỉ rõ đâu là dữ liệu khảo cổ, đâu là suy luận của máy và đâu là giả thuyết của con người.

AI vì thế không thực sự đưa chúng ta trở về quá khứ. Nó giúp chúng ta đặt những mảnh vỡ còn sót lại vào những khả năng khác nhau của quá khứ.

Giống cừu kỳ lạ với bốn sừng cong đối xứng và gần như không có đuôi.

#Phục dựng cổ vật bằng AI #Công nghệ số khảo cổ #Phân tích mảnh vỡ cổ vật #Dự đoán màu sắc cổ vật #Mô hình 3D khảo cổ

'Đống rác' trong cổ mộ Chiến Quốc hé lộ giá trị lịch sử đặc biệt

Một đống rác đã được khai quật từ khu mộ thời Chiến Quốc. Sau khi xem xét, các nhà khảo cổ học cho rằng, đống rác này còn quý giá hơn bất cứ thứ gì khác.

Trong quá trình khai quật quần thể mộ cổ Cửu Liên Đôn thời Chiến Quốc ở Tảo Dương, tỉnh Hồ Bắc (Trung Quốc), các nhà khảo cổ từng phát hiện một đống vật chất màu đen, thoạt nhìn giống những tàn tích hữu cơ đã mục nát. Tuy nhiên, sau khi kiểm tra và xử lý, họ nhận ra đây là những mảnh thẻ tre cổ đã tồn tại hơn 2.000 năm tuổi. Dù phần lớn đã hư hỏng nghiêm trọng, những di vật này được đánh giá có giá trị đặc biệt bởi chúng có thể chứa đựng thông tin trực tiếp về đời sống và lịch sử thời Chiến Quốc cổ xưa.

Xem chi tiết

1.400 năm dưới lòng đất và sự bí ẩn của cổ vật nổi tiếng nhất nước Anh

Mũ trụ Sutton Hoo là một trong những hiện vật khảo cổ nổi tiếng nhất nước Anh, nhưng đằng sau khuôn mặt sắt ấy vẫn còn nhiều bí ẩn.

Năm 1939, tại Sutton Hoo ở Suffolk, miền Đông nước Anh, các nhà khảo cổ phát hiện một ngôi mộ thuyền Anglo-Saxon có niên đại khoảng đầu thế kỷ VII. Bên trong con thuyền dài khoảng 27 m từng có một phòng mai táng chứa vũ khí, áo giáp, đồ vàng, bạc, tiền xu và nhiều vật phẩm quý giá. Trong số đó, nổi bật nhất là một chiếc mũ trụ sắt có khuôn mặt gần như siêu nhiên.

Xem chi tiết

Bí mật 1.500 năm của những quả cầu bí ẩn ở Trung Mỹ

Những quả cầu đá gần như hoàn hảo giữa rừng nhiệt đới Costa Rica đã khiến giới khảo cổ tranh luận suốt nhiều thập kỷ.

Nằm chủ yếu tại vùng đồng bằng sông Diquís ở miền Nam Costa Rica, những quả cầu đá này là di tích của các xã hội bản địa thời tiền Colombo, có niên đại khoảng năm 500–1500. Bốn khu khảo cổ tiêu biểu gồm Finca 6, Batambal, El Silencio và Grijalba-2 đã được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới từ năm 2014. Các quả cầu có đường kính từ khoảng 0,7 đến 2,57 m, nổi bật bởi hình dạng tròn gần như hoàn hảo và cách chúng từng được bố trí trong các khu định cư.

Xem chi tiết

Đọc nhiều nhất

Tử vi 12 cung hoàng đạo 25/9: Ma Kết nên cân bằng giữa công việc và gia đình

Theo tử vi 12 cung hoàng đạo 25/9, Ma Kết nên cân bằng giữa công việc và gia đình, tài chính nên ưu tiên những khoản chi tiêu cần thiết.

[GALLERY] 10 thực phẩm người kháng insulin và tiểu đường nên bổ sung

Với người kháng insulin hoặc mắc tiểu đường, lựa chọn thực phẩm phù hợp có thể hỗ trợ kiểm soát đường huyết và cung cấp đầy đủ dưỡng chất.

Loài khủng long nào từng thống trị trước thời T. rex?

Khoảng 90 triệu năm trước, khi họ hàng của T. rex vẫn còn khá nhỏ bé, một loài khủng long ăn thịt dài tới 8 m mới là kẻ săn mồi đứng đầu tại Trung Á.

Thánh Gióng - ký ức của người Việt về một chiến binh cổ đại?

Từ một cậu bé ba năm không nói, Thánh Gióng bỗng vươn mình thành tráng sĩ, cưỡi ngựa sắt đánh giặc, để lại một ký ức kỳ lạ trong tâm thức Việt.

Chử Đồng Tử – từ bần cùng đến vị thánh bất tử của người Việt

Từ một chàng trai nghèo không có nổi manh áo che thân, Chử Đồng Tử bước vào huyền thoại và trở thành một trong Tứ Bất Tử.

4 con giáp thoát khỏi vất vả, tiền bạc rủng rỉnh, cuộc sống vô lo

Khám phá tử vi ngày mai của 4 con giáp, cuộc sống thoải mái, tiền bạc dồi dào, nâng cao chất lượng cuộc sống và tận hưởng hạnh phúc.

Người Viking có thật sự dùng tên lửa thiêu thuyền tang lễ?

Cảnh người Viking dùng tên lửa thiêu thuyền chở người chết giữa biển đã xuất hiện trong nhiều bộ phim. Tuy nhiên, bằng chứng lịch sử lại kể một câu chuyện khác.