Bộ dụng cụ phẫu thuật 600 năm tuổi phát hiện trong một ngôi mộ cổ ở Trung Quốc vừa hé lộ bằng chứng hóa học đầu tiên trên thế giới về thuốc gây tê ngoài da được bào chế từ cây ô đầu, một loài thực vật chứa độc tính cực cao.
Nhà khảo cổ học Triệu Tòng Cương (Congcang Zhao) tại Đại học Tây Bắc (Trung Quốc), đồng tác giả nghiên cứu công bố trên tạp chí Antiquity, chia sẻ: "Sáu thế kỷ trước, một y sĩ thời nhà Minh đã thực hiện ca phẫu thuật bằng một chiếc kéo và nhíp sắt. Ngày nay, chúng tôi đã đọc được những dấu vết thuốc tê còn sót lại trên các dụng cụ đó nhờ chùm tia laser."
Bộ dụng cụ y khoa này được tìm thấy cách đây nhiều thập kỷ trong ngôi mộ cổ thời nhà Minh (khoảng năm 1368 đến 1644) của Hạ Tuyền (Xia Quan), nằm tại thành phố Giang Âm, cách Thượng Hải khoảng 150 km về phía tây bắc.
Dưới kính hiển vi, các nhà khoa học chọn ra ba hạt cặn nhỏ màu rỉ sắt bám trên dụng cụ và áp dụng phương pháp quang phổ vi-Raman để giải mã thành phần của chúng. Kỹ thuật này chiếu chùm laser vào mẫu thử khiến các hạt photon bị tán xạ. Mô hình tán xạ đó sau đó được phân tích để dựng lại "dấu vân tay" cấu trúc của các phân tử bên trong mẫu cặn.
Phân tích ghi nhận sự xuất hiện của nhóm chức xyanua (thường thấy trong hydro xyanua) cùng các thành phần hữu cơ của dầu và mỡ. Tổng hợp các kết quả chỉ ra phần cặn mang đặc tính dược lý và có khả năng gây tê rất cao. Chất độc alkaloid aconitine được xác định là thành phần cốt lõi trong hỗn hợp này.
Aconitine xuất hiện trong các loài thực vật thuộc chi Ô đầu (Aconitum), phổ biến ở Bắc Mỹ, Châu Âu và Châu Á. Còn được gọi là cây ấu tẩu hay phụ tử, loài thực vật có hoa này chứa độc tính cực kỳ nguy hiểm. Tuy nhiên, chúng đã được sử dụng trong y học cổ truyền Châu Á suốt nhiều thế kỷ như một chất giảm đau.
Các thầy thuốc thời nhà Minh đã làm chủ kỹ thuật tiết chế độc tính của cây ô đầu bằng cách kết hợp với các nguyên liệu có tính axit như đậu xanh, giấm hoặc nước tiểu của bé trai..., biến nó thành chất gây tê dạng bột hoặc dạng lỏng.
Nhà nghiên cứu Triệu Tòng Cương cho biết: "Các y sĩ thời nhà Minh kiểm soát độc tính của aconitine thông qua việc bôi ngoài da, kê đơn phối hợp và tuân thủ quy trình nghiêm ngặt. Điều này chứng minh khả năng cân bằng thực tế giữa độc tính của thuốc và sự an toàn của bệnh nhân."
Các dụng cụ sắt 600 năm tuổi này nhiều khả năng được dùng trong các tiểu phẫu. Ban đầu, y sĩ bôi chất gây tê lên vùng da cần can thiệp. Sau đó, họ dùng nhíp kẹp cố định phần da và dùng kéo cắt bỏ lớp mô ngoài cùng.
Dấu vết thuốc tê xuất hiện trên cả hai dụng cụ và tập trung nhiều ở các vị trí tiếp xúc trực tiếp trong quá trình thao tác. Nhiều khả năng thuốc tê thời đó ở dạng lỏng, bị bắn lên dụng cụ sắt trong lúc phẫu thuật, không được rửa sạch hoàn toàn và dần làm ăn mòn bề mặt kim loại theo thời gian.
