Vijayanagara, hay còn gọi là Hampi, từng là một trong những đô thị giàu có và hùng mạnh nhất thế giới thời Trung Cổ. Nằm bên bờ sông Tungabhadra thuộc bang Karnataka, miền Nam Ấn Độ, thành phố này là thủ đô của Đế quốc Vijayanagara – một cường quốc tồn tại từ năm 1336 đến 1646, từng kiểm soát phần lớn khu vực Deccan và đóng vai trò là trung tâm văn hóa, thương mại và tôn giáo quan trọng của Ấn Độ.
Ảnh: Wikimedia Commons
Được thành lập bởi hai anh em Harihara I và Bukka Raya I vào thế kỷ XIV, Vijayanagara ra đời trong bối cảnh các vương quốc Hindu ở Nam Ấn tìm cách chống lại sự mở rộng của các vương triều Hồi giáo từ phía Bắc. Thành phố nhanh chóng phát triển thành một trung tâm quyền lực khổng lồ, nơi quy tụ các học giả, nghệ sĩ, thương nhân và chiến binh từ khắp châu Á.
Ảnh: discoverindiasite.wordpress
Vào thời kỳ hưng thịnh nhất, đặc biệt dưới triều vua Krishnadevaraya (trị vì 1509–1529), Vijayanagara được các du khách nước ngoài mô tả là một trong những thành phố lớn nhất thế giới. Nhà lữ hành người Bồ Đào Nha Domingo Paes từng kể rằng nơi đây có những khu chợ rộng lớn, cung điện nguy nga, đền thờ cao vút và lượng hàng hóa phong phú không kém các đô thị nổi tiếng của châu Âu đương thời. Vàng bạc, đá quý, gia vị và ngựa chiến là những mặt hàng quan trọng trong mạng lưới thương mại quốc tế của thành phố.
Ảnh: Wikimedia Commons
Kiến trúc Vijayanagara là sự kết hợp độc đáo giữa nghệ thuật Dravidian truyền thống và những ảnh hưởng từ nhiều nền văn hóa khác nhau. Những công trình nổi bật như đền Virupaksha với tháp cổng cao đồ sộ, khu đền Vittala với cỗ xe đá nổi tiếng hay những cột đá có khả năng tạo ra âm thanh khi gõ nhẹ đã trở thành biểu tượng cho trình độ xây dựng đáng kinh ngạc của người Ấn Độ thời Trung Cổ.
Một trong những bí ẩn thú vị của Hampi là quy mô của thành phố. Khu đô thị cổ trải rộng hàng chục km², bao gồm hàng trăm công trình tôn giáo, cung điện, hồ chứa nước, đường phố và khu thương mại. Hệ thống quản lý nước tinh vi cho phép cư dân duy trì cuộc sống trong vùng khí hậu tương đối khô nóng của miền Nam Ấn Độ.
Tuy nhiên, thời kỳ huy hoàng của Vijayanagara kết thúc sau trận Talikota năm 1565, khi liên minh các vương quốc Hồi giáo Deccan đánh bại quân đội Vijayanagara. Thành phố bị chiếm đóng và tàn phá trong nhiều tháng, khiến trung tâm quyền lực từng rực rỡ này dần trở thành một phế tích.
Ngày nay, Hampi là một trong những địa điểm khảo cổ quan trọng nhất Ấn Độ và được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới. Những bức tường đá, đền tháp và con đường cổ còn sót lại vẫn gợi nhớ về một thời kỳ mà Vijayanagara từng là biểu tượng của sự giàu có, sáng tạo và quyền lực ở Nam Á.
