Vào năm 79 sau Công nguyên, núi lửa Vesuvius phun trào dữ dội đã gây thiệt hại lớn ở 2 thị trấn La Mã là Pompeii và Herculaneum nằm tại Italy ngày nay. Trong đó, thảm họa thiên nhiên kinh hoàng này đã chôn vùi một bộ sưu tập cuộn giấy trong tro bụi núi lửa. Thậm chí, một số cuộn giấy bị cháy đen một phần khiến các chuyên gia gặp khó khăn trong việc mở chúng ra và giải mã nội dung bên trong.

Giờ đây, các nhà nghiên cứu không cần mở các cuộn giấy khoảng 2.000 tuổi ra mà vẫn đọc được gần như toàn bộ nội dung của 2 cuộn giấy cổ. Những tác phẩm này có thể thuộc về một nhà triết học theo trường phái Khắc kỷ.

Bước đột phá này đến từ Vesuvius Challenge - một nỗ lực nghiên cứu quốc tế nhằm sử dụng các kỹ thuật hiện đại để tái tạo cấu trúc vật lý của cuộn giấy và cho phép các nhà nghiên cứu "mở" tài liệu mà không gây hư hại hiện vật.

Các nhà nghiên cứu về giấy cói - những người nghiên cứu và bảo tồn các bản thảo cổ - mới đây thông báo về việc đã giải mã được phần nội dung của cuộn giấy cổ, được gọi là PHerc. 1667. Theo đó, đoạn văn bản tiếng Hy Lạp liên tục trải dài trên 20 cột, dài khoảng 1,5m, đã được giải mã thành công. Không những vậy, họ cũng phục hồi hơn 70 cột văn bản từ một cuộn giấy khác có tên PHerc. 172.

"Trong gần 2.000 năm, nhiều văn bản cổ xưa được bảo tồn về mặt vật lý nhưng lại không thể tiếp cận nội dung bên trong. Sau nhiều năm làm việc liên ngành kết hợp hình ảnh tiên tiến, trí tuệ nhân tạo (AI), nghiên cứu học thuật và một cuộc thi sáng tạo - cuối cùng chúng ta đã có thể đọc được chúng", Brent Seales, đồng sáng lập Vesuvius Challenge và là nhà khoa học máy tính tại Đại học Kentucky, cho biết.

Trong vài năm qua, nhóm của chuyên gia Seales đã sử dụng máy gia tốc hạt để chụp X-quang bên trong các cuộn giấy và phát hiện loại mực mà người La Mã cổ đại đã sử dụng để viết. Sau đó, nhóm nghiên cứu về giấy cói sẽ nghiên cứu các chữ cái và dịch nội dung văn bản.

Một phần của PHerc. 1667 đã được mở ra vào những năm 1980 nhưng các lớp chồng lên nhau đã che khuất chữ viết đến mức cuộn giấy được một số chuyên gia đánh giá khả năng đọc được nội dung là bằng 0.

Chữ viết và nội dung của cuộn giấy cổ PHerc. 1667 cho thấy nó có niên đại từ thế kỷ thứ hai hoặc thứ ba trước Công nguyên. Theo đó, nó trở thành một trong những cuộn giấy cổ nhất đã được tìm thấy ở Herculaneum. Với niên đại này, cuộn giấy cổ PHerc. 1667 không thể do Philodemus xứ Gadara - nhà triết học theo trường phái Epicurean sống vào thế kỷ thứ nhất trước Công nguyên tạo ra. Ông cũng là người có nhiều tác phẩm được tìm thấy ở Herculaneum trong thời gian qua.

Các chuyên gia cho rằng, PHerc. 1667 giống một luận thuyết về đạo đức và hành vi con người của trường phái Khắc kỷ hơn. Tác phẩm đặc biệt đề cập đến Aristocreon - cháu trai và học trò của nhà triết học Khắc kỷ có ảnh hưởng lớn là Chrysippus. Rất ít tác phẩm của Chrysippus còn tồn tại đến ngày nay. Vì vậy, nếu nhận định này được xác thực thì cuộn giấy cổ này sẽ cung cấp thêm bằng chứng quan trọng về lịch sử tư tưởng Khắc kỷ thời kỳ đầu.

Tiếp đến, nhóm nghiên cứu đã xác định được một số nội dung mới trong cuộn giấy PHerc. 139. Phần cuối của tác phẩm này đề cập đến cuốn sách thứ 8 của Philodemus về "Các vị thần". Mặc dù luận văn này trước đây đã được biết đến nhưng phát hiện mới cho thấy PHerc. 139 có ít nhất 8 tập. Các chuyên gia dự định sẽ xem xét lại các văn bản khác trong bộ sưu tập Herculaneum với hy vọng tìm ra những cuộn giấy có thể thuộc loạt tác phẩm này.

Đến nay, hơn 600 cuộn giấy cổ ở Herculaneum vẫn chưa được mở ra. Một số nhà nghiên cứu suy đoán căn biệt thự - nơi phát hiện những tài liệu cổ xưa này từng thuộc sở hữu của cha vợ Julius Caesar.