AI đang được nhiều doanh nghiệp xem như công cụ giúp nhân viên làm việc nhanh hơn, nhưng tốc độ tạo ra sản phẩm không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với năng suất tăng. Tobi Lütke, CEO Shopify, thậm chí dùng cụm từ “lựu đạn rác” để mô tả những email, đoạn mã hoặc tài liệu do AI tạo ra nhưng chưa được kiểm tra trước khi chuyển cho đồng nghiệp.
Trước đó, Lütke từng yêu cầu nhân viên Shopify chủ động sử dụng AI và xem đây như một kỹ năng cơ bản trong công việc. Bản thân ông cũng sử dụng AI cho nhiều nhiệm vụ, từ nghiên cứu, tư duy, lập trình đến chuẩn bị nội dung. Shopify thậm chí yêu cầu các nhóm giải thích lý do không thể dùng AI trước khi đề xuất bổ sung nhân sự hoặc nguồn lực. Điều này cho thấy công nghệ đã trở thành một phần đáng kể trong cách doanh nghiệp tổ chức công việc.
Tuy nhiên, quá trình ứng dụng rộng rãi cũng bộc lộ một nghịch lý. Một nhân viên có thể dùng AI để hoàn thành bản nháp trong vài phút, nhưng nếu không kiểm tra, người nhận sẽ phải đọc lại, xác minh thông tin, sửa lỗi hoặc thậm chí làm lại từ đầu. Tình trạng tương tự xuất hiện với email khi văn bản AI tạo ra quá dài hoặc thiếu chính xác, khiến người nhận phải tiếp tục dùng công cụ khác để tóm tắt và xử lý. Theo Lütke, vấn đề không nằm ở việc sử dụng AI mà ở trách nhiệm với sản phẩm cuối cùng.
Tobi Lütke thúc đẩy nhân viên Shopify sử dụng AI, nhưng cũng cảnh báo những sản phẩm thiếu kiểm tra có thể tạo thêm việc cho đồng nghiệp.
Khái niệm “workslop”, có thể hiểu là “rác công việc”, được dùng để mô tả những sản phẩm nhìn qua có vẻ hoàn chỉnh nhưng vẫn cần người khác xử lý đáng kể. Đây không chỉ là vấn đề của Shopify. Một số nhân viên cho biết AI giúp họ tạo bản thảo nhanh hơn nhưng lại phải dành thêm thời gian sửa lỗi, kiểm chứng hoặc xử lý những thông tin mâu thuẫn giữa các công cụ. Trong lĩnh vực y tế, nhân viên cũng phải rà soát nội dung do AI soạn trước khi gửi cho bệnh nhân nhằm hạn chế nguy cơ thông tin sai lọt ra ngoài.
Điều đáng chú ý là cách đánh giá năng suất AI có thể chưa phản ánh toàn bộ chi phí phát sinh. Doanh nghiệp dễ đo số lượng nội dung được tạo hoặc mức độ sử dụng công cụ, nhưng khó thống kê thời gian đồng nghiệp phải kiểm tra và sửa chữa. Vì vậy, một email chỉ nên được xem là hoàn thành khi thông tin chính xác, rõ ràng và người nhận có thể tiếp tục công việc mà không phải xử lý lại từ đầu.
AI có thể rút ngắn thời gian tạo nội dung, nhưng chất lượng bàn giao vẫn phụ thuộc vào khâu kiểm tra của con người.
Với các doanh nghiệp đang đẩy mạnh AI, câu hỏi vì thế không chỉ là nhân viên sử dụng công cụ bao nhiêu lần, mà là sản phẩm cuối cùng có thực sự giúp cả quy trình vận hành hiệu quả hơn hay không. Nếu chỉ tối ưu tốc độ tạo đầu ra mà bỏ qua trách nhiệm kiểm duyệt, AI có thể khiến công việc của một người nhẹ đi nhưng lại làm tăng khối lượng xử lý cho cả nhóm.