Một cuộc khai quật khảo cổ tại vùng Nội Mông (Trung Quốc) đã gây chú ý bởi sự xuất hiện của một chiếc quan tài sơn đỏ đặc biệt cùng thi hài một phụ nữ được bảo quản trong điều kiện hiếm gặp. Những hiện vật tùy táng, trang sức và đồ dùng mang dấu hiệu nghi lễ tôn giáo cho thấy người nằm trong mộ có địa vị cao trong xã hội Khiết Đan thời kỳ đầu nhà Liêu. Tuy nhiên, danh tính chính xác của chủ nhân ngôi mộ từng gây nhiều tranh luận.

Ban đầu ngôi mộ không có vẻ khác biệt so với nhiều di tích cổ khác. Chỉ đến khi quá trình khai quật đi sâu, các nhà khảo cổ phát hiện một chiếc quan tài màu đỏ nổi bật. Quan tài được chế tác và xử lý bằng kỹ thuật đặc biệt, trải qua nhiều thế kỷ nhưng vẫn giữ được màu sắc tương đối rõ. Trên bề mặt quan tài có những hoa văn cầu kỳ, đường nét tinh xảo, cho thấy chủ nhân ngôi mộ có thể thuộc tầng lớp có địa vị.

Khi mở quan tài, các chuyên gia phát hiện bên trong là thi hài một phụ nữ. Người này được chôn trong trang phục trang trọng, đầu đội một chiếc vòng hoặc đai bằng vàng, khuôn mặt phủ một lớp vải mỏng. Đặc biệt, trong quá trình kiểm tra lớp y phục và thi hài, nhóm khai quật ghi nhận hiện tượng chất lỏng bất thường rỉ ra từ cơ thể.

Các chuyên gia khi đó chưa thể xác định ngay bản chất của chất lỏng này, đồng thời đưa ra giả thuyết về ảnh hưởng của môi trường chôn cất hoặc các phương thức xử lý thi hài thời cổ.

Thi hài nằm ngửa, được phủ nhiều lớp vải lụa, các hiện vật đi kèm gồm trang sức vàng, vòng cổ, vòng tay, chuông đồng, trâm và nhiều vật dụng khác.

Đáng chú ý, trong quan tài còn phát hiện một lượng lớn thủy ngân. Các nhà nghiên cứu cũng tìm thấy nhiều đồ tùy táng có giá trị, trong đó có nhẫn vàng gắn vật liệu thủy tinh, đá quý màu xanh ngọc, vòng cổ bằng vàng, bạc và đá màu, cùng nhiều đồ trang sức khác. Kết quả kiểm tra nhân học cho thấy người mất là nữ, có thể trạng tương đối tốt khi còn sống và độ tuổi được ước tính khoảng 30-35 tuổi. Chiều cao được xác định khoảng 159,2 cm.

Những đặc điểm này khiến giới nghiên cứu chú ý đến khả năng người phụ nữ này từng giữ vai trò nữ tư tế Shaman trong xã hội Khiết Đan. Trong văn hóa của nhiều cộng đồng du mục phương Bắc, Shaman được xem là người đảm nhiệm các nghi lễ tôn giáo, cầu phúc, giao tiếp với thế giới thần linh và thực hiện những nghi thức đặc biệt cho cộng đồng. Việc phát hiện các chuông đồng, đồ nghi lễ, vòng vàng trên đầu và những vật dụng mang tính biểu tượng tôn giáo là một trong những căn cứ được sử dụng để nghiên cứu thân phận của chủ nhân trong ngôi mộ.

Các chuyên gia cho rằng, đây có thể là một phụ nữ thuộc hệ thống hoàng gia Khiết Đan và giữ vị trí Shaman. Một nguồn thông tin chính thức của thành phố Thông Liêu cho biết, ngôi mộ được xác định là mộ thời Liêu và chủ nhân được cho là một nữ Shaman có địa vị cao, đồng thời là em gái của vua Liêu Thái Tổ Da Luật A Bảo Cơ. Như vậy, giá trị của phát hiện không chỉ nằm ở việc bảo tồn được thi hài mà còn ở hệ thống hiện vật giúp nghiên cứu đời sống tín ngưỡng, địa vị xã hội và nghi lễ mai táng của người Khiết Đan cổ xưa.

Một điểm đặc biệt khác là sự kết hợp giữa hình thức quan tài, họa tiết trang trí và đồ tùy táng. Trong quan tài xuất hiện các biểu tượng rồng, phượng cùng nhiều vật phẩm bằng vàng và đá quý. Những chi tiết này phản ánh sự giao thoa văn hóa trong xã hội Khiết Đan thời kỳ đầu nhà Liêu, khi truyền thống của các cộng đồng phương Bắc cùng những yếu tố văn hóa Trung Hoa cùng tồn tại.

Việc phát hiện thủy ngân trong quan tài cũng là chi tiết thường xuyên được nhắc đến trong các câu chuyện phổ biến về ngôi mộ này. Các chuyên gia đặt giả thuyết rằng, thủy ngân có thể liên quan đến quá trình bảo quản thi hài hoặc cái chết của chủ nhân. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa phát hiện khảo cổ và suy đoán về nguyên nhân. Việc có thủy ngân trong mộ là thông tin được cơ quan văn hóa địa phương ghi nhận, nhưng chỉ riêng sự hiện diện của thủy ngân chưa đủ để kết luận người phụ nữ đã chết vì uống hoặc bị đưa thủy ngân vào cơ thể.