Đảo Amsterdam nằm ở phía nam Ấn Độ Dương, cách Madagascar khoảng 4.400 km về phía đông nam. Hòn đảo chỉ rộng khoảng 55 km², tương đương diện tích Manhattan ở Mỹ.
Đây không phải nơi lý tưởng để thả một đàn bò. Hòn đảo thường xuyên hứng chịu gió mạnh và mưa, đặc biệt vào mùa đông. Đáng chú ý hơn, nơi đây không có nguồn nước ngọt thường xuyên trên bề mặt.
Con người cũng hiện diện rất ít. Một cơ sở nghiên cứu khoa học chỉ được thành lập trên đảo vào năm 1949. Đến năm 2006, Amsterdam trở thành một phần của Khu bảo tồn thiên nhiên quốc gia Vùng đất phía Nam và Nam Cực thuộc Pháp.
Theo các ghi chép lịch sử, đàn bò gồm 5 cá thể ban đầu nhiều khả năng bị bỏ lại trên đảo vào cuối thế kỷ 19. Tưởng như khó có thể tồn tại lâu dài, chúng không những sống sót mà còn sinh sản mạnh. Có thời điểm số lượng lên tới 2.000 con.
Qua nhiều thế hệ không còn phụ thuộc vào con người, đàn bò dần trở thành động vật hoang dã. Quá trình một loài vật nuôi quay trở lại đời sống tự nhiên như vậy được gọi là “hoang hóa”.
Để tìm hiểu chúng đã thay đổi ra sao, các nhà khoa học phân tích vật liệu di truyền của 18 cá thể được thu thập trong hai chuyến khảo sát vào năm 1992 và 2006.
Kết quả giúp họ lần lại nguồn gốc của đàn bò cũng như những thay đổi xảy ra trong hơn một thế kỷ bị cô lập. Với một quần thể bắt đầu từ số lượng rất nhỏ, những con bò trên đảo Amsterdam đã trải qua nhiều thế hệ sinh sản trong phạm vi hẹp, không có thêm cá thể mới từ bên ngoài.
Điều khiến trường hợp này trở nên đặc biệt là bò nhà vốn đã trải qua hàng nghìn năm sống dưới sự chăm sóc và chọn lọc của con người. Trên Amsterdam, khả năng tìm thức ăn, chịu đựng thời tiết và sinh sản trong điều kiện của hòn đảo trở thành những yếu tố quyết định cá thể nào có thể tồn tại.
Đàn bò vì thế giống như một thí nghiệm tự nhiên kéo dài hơn một thế kỷ, cho phép giới nghiên cứu quan sát quá trình động vật nuôi thích nghi trở lại với môi trường hoang dã.
Tuy nhiên, sự tồn tại của chúng cũng tạo ra một vấn đề khác.
Bò không phải loài bản địa của Amsterdam. Khi số lượng tăng lên, chúng tác động đến thảm thực vật và hệ sinh thái vốn phát triển trong thời gian dài mà không có những động vật ăn cỏ lớn như vậy.
Cuối cùng, nhà chức trách quyết định loại bỏ toàn bộ quần thể để phục hồi và bảo vệ hệ sinh thái bản địa. Đến năm 2010, đàn bò hoang từng tồn tại trên đảo suốt khoảng 130 năm đã bị tiêu diệt.
Hộp sọ của một con bò trên đảo Amsterdam. Ảnh: franek2/Wikimedia Commons.
Quyết định này đến nay vẫn đặt ra một câu hỏi khó. Xét về bảo tồn thiên nhiên, những con bò là loài ngoại lai và có thể gây tổn hại đến hệ sinh thái trên đảo. Nhưng sau hơn một thế kỷ sống biệt lập, chúng cũng đã trở thành một quần thể đặc biệt về mặt di truyền và là ví dụ hiếm gặp về quá trình vật nuôi quay trở lại đời sống hoang dã.