Như đã phản ánh ở Kỳ 1 “Vàng giấy” tại Bảo Tín Minh Châu: Khách trả tiền nhưng nhận giấy hẹn!, trong giai đoạn giá vàng tăng mạnh cuối 2025 - đầu 2026, nhiều khách hàng khi mua vàng tại Bảo Tín Minh Châu (BTMC) phải thanh toán đầy đủ tiền nhưng chỉ nhận được giấy hẹn giao vàng sau 30 - 40 ngày, thậm chí dài hơn. Hình thức này giúp doanh nghiệp nhận tiền trước, cải thiện dòng tiền ngắn hạn, nhưng cũng đặt ra câu hỏi về quản trị rủi ro và hiệu quả kinh doanh.

Đằng sau hiện tượng “vàng giấy” là một nghịch lý rõ nét: Dù doanh thu tăng rất mạnh, biên lợi nhuận sau thuế của BTMC vẫn duy trì ở mức siêu mỏng chỉ khoảng 0,3 - 0,7% trong nhiều năm.

Bức tranh tài chính: Doanh thu lớn – Lợi nhuận mỏng

Theo các số liệu tài chính được Bảo Tín Minh Châu công bố, giai đoạn 2019–2023, BTMC đạt tổng doanh thu thuần gần 4.500 tỷ đồng, nhưng tổng lợi nhuận sau thuế chỉ khoảng 15 tỷ đồng, tương đương biên lợi nhuận sau thuế trung bình chỉ 0,3%.

Năm 2024, doanh thu thuần của công ty tăng mạnh lên 6.952 tỷ đồng (tăng 396% so với năm trước), song lợi nhuận sau thuế vẫn chỉ đạt 49,1 tỷ đồng, đưa biên lợi nhuận sau thuế lên mức 0,7%. Biên lợi nhuận gộp năm này cũng chỉ khoảng 2,46%.

So sánh với các doanh nghiệp cùng ngành tại Ấn Độ và Trung Quốc

Trong khi nhiều bài viết trên mạng xã hội cho rằng, biên lợi nhuận cực mỏng của Bảo Tín Minh Châu là "đặc thù của ngành", thì thực tế lại khác hẳn. Theo tìm hiểu của phóng viên Báo Tri thức và Cuộc sống, mức biên lợi nhuận này thấp hơn đáng kể so với các doanh nghiệp bán lẻ vàng lớn tại hai thị trường vàng lớn nhất thế giới.

Cụ thể, tại Ấn Độ, theo báo cáo của CRISIL Ratings (tháng 4/2025), 60 doanh nghiệp bán lẻ vàng tổ chức lớn duy trì biên lợi nhuận hoạt động trung bình 7,8 - 8,0% trong suốt 7 năm qua. Thương hiệu lớn nhất Ấn Độ là Titan (Tanishq) có biên EBIT mảng trang sức đạt khoảng 11,0 - 11,5% trong các quý gần đây. Dù giá vàng cao ảnh hưởng đến khối lượng bán, doanh thu vẫn tăng nhờ lợi thế quản lý hàng tồn kho.

Tại Trung Quốc, Laopu Gold (Lão Phố Hoàng Kim, mã 6181.HK) - thương hiệu vàng cao cấp nổi tiếng với phong cách “cổ pháp” - ghi nhận kết quả kinh doanh năm 2025 rất ấn tượng. Cụ thể, doanh thu đạt 27,3 tỷ NDT, tăng 221% so với năm trước; lợi nhuận sau thuế đạt 4,87 tỷ NDT, tăng 230,5%. Biên lợi nhuận gộp ở mức 37,6%, trong khi biên lợi nhuận sau thuế đạt 17,8%. Thành công của Laopu Gold chủ yếu đến từ chiến lược định vị cao cấp với mô hình giá cố định (fixed price), ít phụ thuộc vào biến động giá vàng nguyên liệu, cùng việc hướng đến phân khúc khách hàng cao cấp.

Tại sao biên lợi nhuận lại mỏng đến vậy?

Một phần nguyên nhân có thể nằm ở mô hình kinh doanh. BTMC vẫn phụ thuộc chủ yếu vào vàng miếng SJC và vàng nhẫn trơn - những sản phẩm có giá trị gia tăng thấp, cạnh tranh chủ yếu bằng chênh lệch mua - bán thay vì thương hiệu hoặc thiết kế.

Hiện tượng “vàng giấy” được báo Tri thức và Cuộc sống phản ánh ở kỳ trước càng cho thấy doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc dự trữ vàng vật chất sẵn sàng giao ngay. Theo Anh Lê H. – một nhà giao dịch hàng hóa nhiều năm kinh nghiệm cho biết: "Việc phải bán theo hình thức hẹn giao sau phản ánh sự phụ thuộc vào nguồn cung và khả năng quản trị rủi ro giá chưa mạnh".

Ngoài ra, với đặc thù ngành vàng có nhiều giao dịch tiền mặt và chuỗi cung ứng phức tạp, việc ghi nhận và kiểm soát chi phí cũng là yếu tố cần xem xét khi phân tích hiệu quả kinh doanh.

Lịch sử vi phạm – Những vấn đề cần làm rõ

Tháng 5/2025, Bảo Tín Minh Châu từng bị Thanh tra Ngân hàng Nhà nước xử phạt 2,64 tỷ đồng vì các vi phạm liên quan đến chế độ báo cáo mua-bán vàng miếng, quy định phòng chống rửa tiền và hóa đơn chứng từ kế toán. Một số nội dung vi phạm đã được chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra.

Những sự việc này cho thấy một số khía cạnh trong hoạt động của doanh nghiệp vẫn cần được làm rõ hơn để đảm bảo tính minh bạch.

Biên lợi nhuận thấp kéo dài của Bảo Tín Minh Châu đặt ra nhiều câu hỏi về hiệu quả quản trị và mô hình kinh doanh trong bối cảnh ngành vàng Việt Nam đang phát triển. So với các doanh nghiệp tại Ấn Độ và Trung Quốc, khoảng cách về khả năng tạo lợi nhuận và giá trị gia tăng là khá rõ nét.

Việc chuyển dịch sang phân khúc trang sức cao cấp, cải thiện quản trị rủi ro và nâng cao minh bạch tài chính có thể là những hướng đi cần cân nhắc để ngành vàng Việt Nam nâng cao hiệu quả hoạt động và tạo giá trị bền vững hơn cho cả doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng.

Bài học từ các sự cố quốc tế

Hiện tượng bán vàng theo hình thức hẹn giao sau cũng không phải là độc nhất tại Việt Nam. Đầu năm 2026, tại khu Shuibei - trung tâm giao dịch vàng tư nhân lớn nhất Trung Quốc ở Thâm Quyến - đã xảy ra làn sóng khủng hoảng thanh khoản trên nhiều nền tảng. Sau khi một nền tảng lớn gặp khó khăn, sàn giao dịch vàng Ydd007 (Cloud Point Pawn) nhanh chóng rơi vào tình trạng rút tiền ồ ạt (squeeze). Hàng trăm nhà đầu tư từ nhiều tỉnh thành kéo đến trụ sở đòi rút tiền mặt hoặc nhận vàng vật chất, nhưng nền tảng phải tuyên bố tạm hoãn do thiếu hụt vốn nghiêm trọng. Nhiều nền tảng khác trong khu vực cũng chịu hiệu ứng domino, dẫn đến tình trạng hỗn loạn và buộc chính quyền địa phương phải can thiệp, thành lập tổ công tác đặc biệt.

Các sự cố này cho thấy rủi ro lớn khi các nền tảng nhận tiền trước từ khách hàng nhưng không duy trì đủ dự trữ vàng vật chất, thiếu biện pháp quản trị rủi ro giá và thanh khoản hiệu quả. Khi giá vàng biến động mạnh, bất kỳ dấu hiệu thiếu minh bạch hay quản trị yếu kém nào cũng có thể dẫn đến mất lòng tin nhanh chóng và hậu quả lan rộng.

Kỳ sau: "Khách mua vàng Bảo tín Minh châu chỉ nhận giấy hẹn: Rủi ro và pháp lý?"