Phát biểu khai mạc Hội thảo Đóng góp ý kiến của cử tri trí thức gửi tới Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, PGS.TS. Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch VUSTA nhấn mạnh, cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 ngày 15/3 đã thực sự trở thành ngày hội lớn của toàn dân.

Đông đảo cử tri cả nước tích cực tham gia bỏ phiếu, thể hiện tinh thần trách nhiệm, quyền làm chủ và niềm tin sâu sắc vào Đảng và Nhà nước. Ngay sau khi kết quả bầu cử được công bố, kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khóa mới dự kiến khai mạc ngày 6/4/2026.

PGS.TS. Phạm Ngọc Linh khẳng định, việc tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và nhân dân trước mỗi kỳ họp gửi tới Quốc hội là nhiệm vụ quan trọng của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức trực thuộc, trong đó có VUSTA. Với vai trò là tổ chức tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ cả nước, VUSTA có trách nhiệm phản ánh trung thực, khách quan tiếng nói của đội ngũ trí thức đối với các vấn đề lớn của đất nước, đồng thời đóng góp trí tuệ khoa học cho quá trình xây dựng và hoàn thiện chính sách, pháp luật.

Trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là đột phá chiến lược hàng đầu, động lực chính phát triển kinh tế - xã hội, vai trò của đội ngũ trí thức ngày càng trở nên quan trọng.

“Những ý kiến đóng góp từ các nhà khoa học, chuyên gia không chỉ phản ánh thực tiễn đời sống mà còn cung cấp luận cứ khoa học phục vụ trực tiếp quá trình hoạch định chính sách và xây dựng pháp luật”, ông Linh nhấn mạnh.

Hoàn thiện thể chế, tăng cường giám sát tối cao các chương trình chiến lược quốc gia

Phát biểu tại hội thảo, TSKH Nghiêm Vũ Khải, nguyên Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, Đại biểu Quốc hội khóa XI, XII, XIV, nguyên Phó Chủ tịch VUSTA cho hay, trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực có nhiều biến động, kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XVI cần tập trung vào những nhiệm vụ chiến lược nhằm đặt nền móng cho cả nhiệm kỳ.

Ông cho rằng, trước hết Quốc hội cần xác định chương trình lập pháp chiến lược cho giai đoạn 2026–2031 thông qua chương trình xây dựng luật, pháp lệnh 5 năm với các ưu tiên lớn như hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, cải cách thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo.

Cùng với đó, cần rà soát tổng thể hệ thống pháp luật nhằm loại bỏ các quy định chồng chéo, tạo môi trường đầu tư kinh doanh thông thoáng và minh bạch hơn.

Quốc hội cũng cần thảo luận và định hình các trụ cột phát triển dài hạn của đất nước trong giai đoạn mới, trong đó nhấn mạnh tăng trưởng dựa trên khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo; phát triển kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn; đồng thời nâng cao năng lực tự chủ chiến lược của nền kinh tế.

Trong bối cảnh nhiều quốc gia gia tăng các biện pháp bảo hộ thương mại, Quốc hội, Chính phủ cần tiếp tục hoàn thiện thể chế hội nhập kinh tế quốc tế thế hệ mới, rà soát việc thực thi các hiệp định thương mại tự do quan trọng.

Ngoài ra, cần xây dựng khung pháp lý phù hợp để bảo vệ doanh nghiệp Việt Nam trước các biện pháp phòng vệ thương mại, thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài trong các lĩnh vực công nghệ cao và thúc đẩy sự tham gia sâu hơn của Việt Nam vào chuỗi giá trị toàn cầu.

TSKH Nghiêm Vũ Khải cũng đề xuất Quốc hội tăng cường giám sát tối cao đối với các chương trình chiến lược quốc gia như chuyển đổi số, cải cách bộ máy nhà nước, các dự án hạ tầng trọng điểm, quản lý tài nguyên, môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu...

Giảm rào cản hành chính, tăng quyền tự chủ cho các tổ chức khoa học công nghệ

TS Trần Đức Lai, Chủ tịch Hội Vô tuyến – Điện tử Việt Nam cho hay, Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết số 57-NQ/TW đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là một trong những đột phá chiến lược, là động lực chủ yếu của mô hình tăng trưởng mới dựa trên tri thức và dữ liệu. Trong bối cảnh thế giới đang chuyển dịch mạnh, lựa chọn này là hoàn toàn đúng đắn. Tuy nhiên, cùng với đó đặt ra những yêu cầu rất cao về thể chế, nguồn lực, năng lực thực thi.

Thực tế, khoảng cách giữa mục tiêu và thực tế đầu tư cho khoa học, công nghệ và nghiên cứu – phát triển (R&D) hiện vẫn còn khá lớn. Cùng với đó, khoảng cách số giữa các khu vực cũng là thách thức đáng chú ý.

Một vấn đề khác là các rủi ro về an ninh mạng, lộ lọt dữ liệu cá nhân và lừa đảo trực tuyến gia tăng. Ngoài ra, nguồn nhân lực chất lượng cao trong nhiều lĩnh vực then chốt như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, an ninh mạng, công nghiệp bán dẫn và công nghệ sinh học...còn thiếu hụt.

Từ đó, TS. Trần Đức Lai kiến nghị Quốc hội khóa XVI và Chính phủ nhiệm kỳ 2026–2031 cần ưu tiên hoàn thiện thể chế phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Ông cho rằng, Quốc hội nên ban hành một nghị quyết chuyên đề về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giai đoạn 2026–2031, coi đây là “xương sống” của mô hình phát triển mới.

Song song với đó, cần rà soát và sửa đổi đồng bộ các luật liên quan theo hướng giảm rào cản hành chính, tăng quyền tự chủ cho các tổ chức khoa học công nghệ.

Đối với nguồn lực, ông đề xuất nâng dần tỉ lệ chi ngân sách cho khoa học và công nghệ lên tối thiểu 2% tổng chi ngân sách trong nhiệm kỳ 2026–2031; đồng thời phấn đấu đưa tổng chi cho hoạt động nghiên cứu và phát triển từ mọi nguồn đạt khoảng 1–1,5% GDP vào năm 2030...

Bảy đề xuất phòng chống thiên tai, ứng phó với biến đổi khí hậu khu vực miền núi

GS.TS Đỗ Hậu, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam đề xuất 7 nhóm giải pháp để các khu đô thị vùng cao thích ứng với biến đổi khí hậu ngày càng khắc nghiệt.

Trong đó, có việc lồng ghép thích ứng biến đổi khí hậu ngay từ khâu quy hoạch. Cụ thể, các địa phương cần tích hợp kịch bản biến đổi khí hậu và phân vùng rủi ro thiên tai - bao gồm lũ quét, sạt lở đất, lũ bùn đá - vào quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch xây dựng. Bản đồ rủi ro thiên tai phải trở thành căn cứ pháp lý xác định khu vực cấm xây dựng hoặc hạn chế phát triển.

GS.TS Đỗ Hậu nhấn mạnh, phát triển đô thị miền núi thích ứng biến đổi khí hậu là nhiệm vụ phức tạp, đòi hỏi gắn kết chặt giữa quy hoạch không gian, phát triển hạ tầng và thể chế quản trị. Việc áp dụng cách tiếp cận tổng hợp, đa cấp, đa lĩnh vực là yêu cầu tất yếu nhằm nâng cao năng lực thích ứng khí hậu và hướng tới phát triển an toàn, bền vững cho đô thị miền núi trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt.

GS.TS Hậu kỳ vọng Quốc hội và Chính phủ ban hành chính sách đầu tư và hỗ trợ đặc biệt cho khu vực miền núi - nơi chịu tổn thương lớn nhất nhưng lại có ít nguồn lực nhất để tự ứng phó.