Nhiều người từng trải qua cảm giác bất an khi bước vào một căn phòng tối, một hành lang cũ kỹ hay một tòa nhà bị đồn là “ma ám”. Dù không nhìn thấy điều gì bất thường, họ vẫn cảm thấy lạnh sống lưng, bồn chồn hoặc khó chịu một cách khó lý giải.

Khi gặp điều đó, họ vẫn cho rằng những phản ứng này thường liên quan đến yếu tố tâm linh hay siêu nhiên. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới từ Canada cho thấy nguyên nhân có thể đến từ một hiện tượng vật lý rất thực tế, chính là hạ âm.

Hạ âm là gì?

Hạ âm (infrasound) là những âm thanh có tần số thấp hơn ngưỡng con người có thể nghe thấy, thường dưới 20 hz. Dù tai người không nhận biết được, các rung động này vẫn có thể tác động đến cơ thể và tâm trạng.

Theo ông Rodney Schmaltz, nhà tâm lý học tại Đại học MacEwan (Canada), nhiều công trình, tòa nhà cũ có khả năng phát sinh hạ âm từ hệ thống thông gió, đường ống hoặc máy móc xuống cấp, đặc biệt ở tầng hầm và các không gian kín.

“Hãy tưởng tượng bạn bước vào một tòa nhà được cho là bị ma ám. Tâm trạng thay đổi, bạn cảm thấy bồn chồn nhưng lại không nhìn thấy hay nghe thấy điều gì bất thường”, ông Schmaltz mô tả, đồng thời cho biết trong những tình huống như vậy, con người dễ quy cảm giác bất an cho yếu tố siêu nhiên. Trong khi thực tế, cơ thể có thể đang phản ứng với các rung động tần số thấp mà não bộ không thể nhận thức rõ ràng.

Khả năng lan truyền của hạ âm cũng khiến hiện tượng này trở nên đặc biệt. Không giống âm thanh thông thường dễ bị cản lại bởi tường hoặc vật thể, hạ âm có thể đi xuyên qua nhiều vật cản mà ít bị suy giảm. Vì vậy, tác động của nó có thể xuất hiện trong phạm vi rộng.

Lưu ý, các nguồn phát sinh hạ âm không chỉ xuất hiện ở những công trình cũ. Trong đời sống hiện đại, giao thông, máy móc công nghiệp, hệ thống điều hòa và thông gió cũng tạo ra loại rung động này. Ngoài ra, các hiện tượng tự nhiên như bão, động đất, núi lửa hay cực quang cũng là nguồn phát sinh hạ âm lớn.

Chính sự hiện diện rộng khắp của hạ âm khiến giới khoa học ngày càng quan tâm đến tác động của nó với sức khỏe con người. Một số tần số nhất định có thể khiến cơ thể rơi vào trạng thái cảnh giác cao độ. Do đó, giới khoa học tin rằng những ảnh hưởng lâu dài của hiện tượng này cần được nghiên cứu kỹ hơn.

Tác động của hạ âm

Để tìm hiểu ảnh hưởng của hạ âm, nhóm nghiên cứu tại Đại học MacEwan đã tiến hành thí nghiệm với 36 sinh viên đại học.

Những người tham gia được yêu cầu ngồi một mình trong phòng và nghe các bản nhạc có giai điệu thư giãn hoặc giai điệu tạo cảm giác bất an. Với một nửa số người tham gia, các nhà nghiên cứu bí mật phát thêm hạ âm ở mức 18 hz thông qua loa siêu trầm mà họ không hề hay biết.

Sau khi kết thúc buổi nghe, người tham gia được nhóm nghiên cứu yêu cầu trả lời bảng khảo sát về cảm xúc và mức độ khó chịu mà họ cảm nhận được. Đồng thời, các nhà nghiên cứu lấy mẫu nước bọt trước và sau thí nghiệm để đo nồng độ cortisol - hormone liên quan phản ứng căng thẳng của cơ thể.

Kết quả được công bố trên tạp chí Frontiers in Behavioral Neuroscience cho thấy những người tiếp xúc với hạ âm có xu hướng cảm thấy dễ cáu kỉnh, khó chịu hơn và đánh giá âm nhạc buồn hơn, kể cả khi họ đang nghe những bản nhạc thư giãn. Đáng chú ý, hầu hết người tham gia không thể nhận ra sự hiện diện của các rung động tần số thấp. Bên cạnh đó, nhóm nghiên cứu cũng ghi nhận nồng độ cortisol tăng lên đáng kể ở những người tiếp xúc với hạ âm.

Ông Kale Scatterty, nhà thần kinh học hành vi tại Đại học Alberta và là tác giả chính của nghiên cứu, cho biết cortisol vốn là hormone giúp cơ thể phản ứng trước nguy hiểm tiềm tàng. Khi con người căng thẳng hoặc khó chịu, nồng độ hormone này thường tăng lên như một phần của phản ứng sinh tồn tự nhiên.

Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy hạ âm có thể tác động trực tiếp đến cả cảm xúc lẫn mức cortisol theo cách vượt ra ngoài phản ứng tâm lý thông thường.

Dù vậy, các nhà khoa học cũng thận trọng khi diễn giải kết quả. Mẫu nghiên cứu hiện còn nhỏ và phần lớn người tham gia là phụ nữ. Do đó, nhóm nghiên cứu cần thêm nhiều nghiên cứu với quy mô lớn hơn để xác nhận tác động của hạ âm đối với nhiều nhóm dân số khác nhau.

“Nghiên cứu này mới chỉ là bước đầu trong việc tìm hiểu ảnh hưởng của hạ âm đối với con người. Cho đến nay, chúng tôi mới chỉ kiểm tra một tần số cụ thể. Có thể còn nhiều tần số và sự kết hợp khác tạo ra những tác động hoàn toàn khác biệt", ông Scatterty nhấn mạnh.