Theo một nghiên cứu mới, người Mỹ bản địa ở miền Tây nước này đã phát minh ra xúc xắc vào hơn 12.000 năm trước. Phát hiện này cung cấp cho các nhà khảo cổ bằng chứng lâu đời nhất trên thế giới về may rủi và có thể là bằng chứng lâu đời nhất về việc sử dụng xác suất. Tuy nhiên, mục đích của những trò chơi may rủi này rất khác so với cách chơi ngày nay bởi vì các trò chơi này giúp mọi người - chủ yếu là phụ nữ thời xưa, theo bằng chứng cho thấy - tương tác với những người quen mới và phân phối lại hàng hóa và của cải.

"Xúc xắc, các trò chơi may rủi và cờ bạc có một lịch sử lâu đời ở châu Mỹ bản địa", nhà khảo cổ Robert Madden tại Đại học bang Colorado cho hay.

Trong nghiên cứu được công bố hôm ngày 2/4 trên tạp chí American Antiquity, nhà khảo cổ Madden đã xem xét hơn 600 bộ xúc xắc của người Mỹ bản địa được tìm thấy từ 45 địa điểm khảo cổ thời tiền sử ở miền Tây nước Mỹ, có niên đại từ 13.000 cho đến 450 năm trước. Theo đó, ông phát hiện xúc xắc đã xuất hiện tại các địa điểm của người bản địa ở cả hai phía của dãy núi Rocky trong suốt thời kỳ lịch sử này.

"Đây là bằng chứng đầu tiên chúng ta có được về sự tương tác có cấu trúc của con người với các khái niệm về cơ hội và tính ngẫu nhiên. Chúng ta đang chứng kiến ​​những hoạt động thực sự phức tạp và một thành tựu trí tuệ ở đây", nhà khảo cổ Madden cho hay.

Để xác định nguồn gốc của những con xúc xắc thời tiền sử, nhà khảo cổ Madden đã tìm hiểu cuốn sách có niên đại hàng trăm năm mang tên "Games of the North American Indians" của Stewart Culin - nhà nhân chủng học đã thu thập các ghi chép lịch sử về các trò chơi của người Mỹ bản địa. Ông Culin mô tả những con xúc xắc này là "xúc xắc nhị phân", trong đó một mặt của vật phẳng hoặc cong được đánh dấu bằng một hoa văn hoặc màu sắc cụ thể trong khi mặt kia thì để trống. Tung một xúc xắc nhị phân và để nó rơi ngẫu nhiên tương tự như tung đồng xu và người bản địa thường tung nhiều xúc xắc để tạo ra các kết quả phức tạp về mặt toán học.

Dựa vào mô tả của nhà nhân chủng học Culin, nhà khảo cổ Madden đã tìm kiếm trong các kho lưu trữ những hiện vật có thể là xúc xắc. Qua đó, ông tìm thấy 565 hiện vật "đúng chuẩn" về xúc xắc và 94 hiện vật "có khả năng" là xúc xắc tại 58 địa điểm khảo cổ ở vùng Great Plains và dãy núi Rocky. Tuy nhiên, không có bất cứ xúc xắc nào ở nửa phía Đông của nước Mỹ cho đến sau khi người châu Âu đến.

"Trò chơi xúc xắc thường xuất hiện ở những không gian chuyển tiếp, nơi có sự di chuyển cao. Điều này có thể liên quan đến việc những người này bị cô lập như thế nào và nhu cầu kết nối với những người mà họ không thường xuyên gặp gỡ", nhà khảo cổ Madden nói.

Ông Madden cho rằng, trò chơi xúc xắc có thể được phát minh như một "công nghệ xã hội để hội nhập" hoặc một cách để phá vỡ sự ngại ngùng giữa những người lạ muốn trao đổi hàng hóa, thông tin hoặc bạn đời.

Ba viên xúc xắc cổ nhất mà ông Madden phát hiện đến từ các địa điểm thuộc văn hóa Folsom ở Wyoming, Colorado và New Mexico, có niên đại gần 12.900 năm tuổi. Họ là những người săn bắn hái lượm nổi tiếng.

Theo nhà khảo cổ Madden, người Mỹ bản địa thời xưa chơi xúc xắc - trò chơi có tỷ lệ thắng thua 50/50 theo thời gian và tiền đặt cược là các mặt hàng trao đổi như bộ da thú hoặc đá bán quý.

Dựa trên các ghi chép lịch sử về cờ bạc của người bản địa, trong hơn 80% các trò chơi xúc xắc, người chơi là phụ nữ. Ông cho rằng, nữ giới "có thể là những người tiên phong trong việc cố gắng sử dụng xúc xắc để tạo ra sự kết nối giữa mọi người".