Ẩn sâu trong rừng Amazon phía đông dãy Andes, Paititi được truyền tụng như một thành phố giàu có đến mức vàng bạc trở thành vật dụng thường ngày.
Ảnh: blog.viajesmachupicchu
Trong nhiều thế kỷ, Paititi được kể như một vương quốc bí mật của người Inca nằm đâu đó giữa những khu rừng nhiệt đới rộng lớn phía đông Cusco, có thể thuộc vùng Madre de Dios của Peru hoặc xa hơn về phía Bolivia. Theo những phiên bản nổi tiếng nhất, sau khi người Tây Ban Nha chinh phục Cusco, một bộ phận người Inca đã rút về vùng rừng núi hiểm trở, mang theo vàng bạc và những kho báu chưa bao giờ được tìm thấy.
Tuy nhiên, hình ảnh “thành phố vàng” có lẽ đã được phóng đại rất nhiều qua nhiều thế kỷ. Các tài liệu thuộc địa từ thế kỷ XVI và XVII có nhắc tới những vùng đất giàu có nằm về phía đông Andes, nhưng thông tin thường gián tiếp, mơ hồ và đôi khi dựa trên lời kể của người khác. Một trong những tư liệu được nhắc đến nhiều nhất là báo cáo của nhà truyền giáo Andrés López, có niên đại khoảng năm 1600 và được phát hiện trong kho lưu trữ của Dòng Tên ở Rome. Báo cáo mô tả một nơi mang tên Paititi giàu vàng, bạc và châu báu, nhưng bản thân López dường như chưa trực tiếp đặt chân tới thành phố được mô tả.
Ảnh: glockengiesserstrasse
Điều khiến câu chuyện trở nên hấp dẫn là người Inca thực sự có quan hệ với vùng đất phía đông Andes. Đế chế này từng mở rộng vào khu vực Amazon và thiết lập các tiền đồn, tuyến đường cùng những khu định cư ở vùng biên. Sau cuộc chinh phục của Tây Ban Nha, vương quốc Inca cuối cùng tại Vilcabamba vẫn tồn tại tới năm 1572. Vì thế, ý tưởng về một cộng đồng Inca tiếp tục tồn tại ở những vùng rừng xa xôi không hoàn toàn phi lý về mặt lịch sử, dù chưa có bằng chứng chứng minh đó chính là Paititi.
Trong nhiều thập niên, các nhà thám hiểm đã tiến vào vùng Pantiacolla, Madre de Dios và những khu vực rừng núi khác để tìm dấu vết của thành phố. Một số cuộc khảo sát đã phát hiện đường đá, tàn tích, đồ gốm và những dấu tích cư trú của người tiền Colombo. Tuy nhiên, chưa có địa điểm khảo cổ nào được xác nhận là Paititi. Những công trình hình kim tự tháp Paratoari từng gây chú ý từ ảnh hàng không cũng được cho là các dạng địa hình tự nhiên chứ chưa phải bằng chứng về một thành phố Inca bị mất tích.
Ảnh: flycuscoperu
Ngày nay, công nghệ viễn thám, ảnh vệ tinh và LiDAR đang mở ra những khả năng mới cho việc khảo sát rừng Amazon. Nhưng công nghệ hiện đại vẫn chưa tìm thấy một thành phố vàng như truyền thuyết mô tả. Có lẽ Paititi là một đô thị thực sự chưa được phát hiện, một vùng biên của đế chế Inca được huyền thoại hóa, hoặc đơn giản là sự pha trộn giữa ký ức lịch sử, truyền thuyết bản địa và lòng tham kho báu của những người chinh phục.
Chính sự chưa có lời giải ấy khiến Paititi vẫn hấp dẫn. Nếu Machu Picchu là thành phố Inca từng bị thế giới hiện đại quên lãng rồi được tìm thấy, Paititi lại là câu hỏi ngược lại: liệu có một “Machu Picchu thứ hai” đang thực sự nằm đâu đó dưới tán rừng Amazon?
