Khoảng 4.000 năm trước, những cộng đồng sống ở miền Bắc nước Anh đã dựng lên một hàng cột đá khổng lồ gần thị trấn Boroughbridge, North Yorkshire. Điều khiến các nhà nghiên cứu tò mò không chỉ là kích thước của chúng, mà còn là quãng đường những khối đá phải trải qua trước khi được dựng lên.

Công trình này ngày nay được gọi là Devil's Arrows, gồm 3 cột đá vẫn còn đứng nguyên tại chỗ. Chúng nằm trên một đường kéo dài khoảng 179m, với chiều cao lần lượt khoảng 6,9m, 6,7m và 5,5m. Một cột đá thứ tư được cho là từng tồn tại gần cột ở giữa nhưng đã biến mất từ trước khi có những ghi chép hiện đại.

Tên gọi Devil's Arrows, có nghĩa là “Những mũi tên của quỷ”, bắt nguồn từ một truyền thuyết địa phương. Chuyện kể rằng quỷ đứng trên đồi Howe rồi ném những khối đá khổng lồ về phía một thị trấn gần đó như ném lao.

Tất nhiên, những cột đá không phải sản phẩm của quỷ. Chúng được con người dựng lên cách đây khoảng 4.000 năm và có thể từng là nơi tập trung cho các nghi lễ. Nhưng việc những người thời đó đưa được các khối đá khổng lồ tới đây bằng cách nào vẫn là câu hỏi khiến giới nghiên cứu quan tâm.

Trước đây, dựa vào hình dáng và đặc điểm của đá, các nhà nghiên cứu cho rằng chúng có nguồn gốc từ Plumpton Rocks, cách Devil's Arrows khoảng 13km. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới cho thấy hành trình thực sự còn xa hơn.

Các nhà khảo cổ và địa chất học tại Đại học Curtin và Đại học York đã phân tích những hạt khoáng trên bề mặt các cột đá. Kết quả cho thấy chúng có đặc điểm phù hợp với đá tại Brimham Rocks, cách nơi dựng Devil's Arrows khoảng 18km.

Điều đáng nói là những người xây dựng hoàn toàn có thể lấy đá ở nơi gần hơn. Thay vào đó, họ dường như chủ động chọn đá từ Brimham Rocks rồi đưa những khối đá khổng lồ vượt qua 18km địa hình miền Bắc nước Anh.

Theo TS Anthony Clarke, tác giả chính của nghiên cứu tại Đại học Curtin, việc di chuyển những khối đá nặng 25 tấn như vậy đòi hỏi khả năng lên kế hoạch, phối hợp và kỹ thuật đáng kể.

Vậy tại sao họ phải mất nhiều công sức đến vậy?

Các nhà nghiên cứu hiện chưa có câu trả lời chắc chắn. Có thể đá tại Brimham Rocks được lựa chọn vì chất lượng hoặc vẻ ngoài. Nhưng cũng có khả năng nguồn gốc của đá mang một ý nghĩa đặc biệt đối với những cộng đồng đã dựng nên công trình.

Devil's Arrows cũng không phải trường hợp duy nhất ở Anh khiến các nhà khảo cổ đặt câu hỏi về việc vận chuyển đá thời tiền sử. Tại Stonehenge ở miền Nam nước Anh, nghiên cứu trước đây cho thấy khối đá Altar Stone ở trung tâm công trình có nguồn gốc từ đông bắc Scotland, cách đó khoảng 700km.

Những phát hiện như vậy cho thấy với người tiền sử, nguồn gốc của một khối đá đôi khi quan trọng hơn việc lựa chọn vật liệu gần và dễ lấy nhất. Họ sẵn sàng bỏ ra rất nhiều công sức để đưa đúng loại đá mình muốn đến nơi xây dựng.

Nhóm nghiên cứu dự định tiếp tục khai quật tại Devil's Arrows và Brimham Rocks. Họ hy vọng có thể xác định rõ hơn thời điểm các cột đá được vận chuyển, cũng như tìm ra cách những cộng đồng cách đây 4.000 năm đưa những khối đá hơn 25 tấn vượt 18 km rồi dựng chúng thẳng đứng.