Chùa Am Hoa ở thôn Trung Lương, xã Tràng Lương, Thị xã Đông Triều (cũ), nay thuộc phường Bình Khê, tỉnh Quảng Ninh.

Theo lời Đại đức Thích Khai Thường, những ngày đầu ngôi chùa chỉ là một mái tôn nhỏ, bên trong đặt một pho tượng Phật do người dân lập trên nền móng cũ. Dấu tích còn sót lại như cây hương đá, chân cột… cho thấy nơi đây từng là một ngôi chùa quy mô lớn.

Cơ duyên đến với chùa bắt đầu khi Đại đức Thích Khai Thường còn học tại Học viện Phật giáo Việt Nam tại Hà Nội và thường xuyên về Yên Tử làm Phật sự. Thấy vậy, nhiều người dân gợi ý thầy nhận một ngôi chùa để trụ trì. Tuy nhiên, khi ấy thầy chia sẻ chỉ thích tu ở núi, nếu có duyên sẽ nhận chùa trên núi chứ chưa từng nghĩ đến chùa ở đồng bằng.

Một thời gian sau, một số Phật tử giới thiệu về một ngôi chùa cổ nằm sâu trong rừng, gần khu vực hồ Đá Trắng, cách nơi Đại đức Thích Khai Thường ở hơn chục cây số. Nghe nói đây là nơi gắn với Phật hoàng Trần Nhân Tông, thầy quyết định tìm đến.

Hành trình đến chùa khi ấy vô cùng gian nan: từ Yên Tử sang Am Vân, men theo lối qua hồ Đá Trắng, đi bè qua hồ rồi tiếp tục lần theo con suối để lên núi. Khi đến nơi, trước mắt thầy là một ngôi chùa cũ kỹ, thực chất chỉ là mái tôn đơn sơ, bên trong có một pho tượng Phật phủ đầy vẻ hoang sơ, tĩnh lặng.

Đại đức Thích Khai Thường thắp hương và tự nhủ nếu có nhân duyên sẽ quay lại. Và rồi, cơ duyên ấy thực sự đến. Sau lần đầu đặt chân, thầy thường xuyên quay lại chùa thắp hương vào các dịp mùng 1, ngày rằm. Dần dần, người dân địa phương quen mặt và đề nghị thỉnh sư về trụ trì.

Ngày 12/6/2020, thầy chính thức được bổ nhiệm làm trụ trì. Tuy nhiên, phải đến vài tháng sau, khi hoàn thành việc học tại Học viện Phật giáo Việt Nam tại Hà Nội, thầy mới về hẳn chùa, bắt đầu cuộc sống trên núi.

Thời điểm nhận chùa, thông tin về ngôi chùa gần như không có. Người dân chỉ gọi đây là Am Hoa, coi là nơi linh thiêng, không ai dám xâm phạm. Tấm bia đá cổ của chùa đã bị vỡ do từng có tin đồn chứa vàng nên bị đập phá, chữ trên bia cũng mờ, không thể đọc được.

Sau này, khi tiến hành khảo cổ, các mảnh bia được đào lên, ghép lại và dập lại để dịch nội dung. Kết quả cho thấy, chùa được dựng lại vào ngày 2/12/1676, thời vua Lê Hy Tông (niên hiệu Vĩnh Trị thứ 2) trên nền một ngôi chùa có từ trước đó. Điều này khẳng định ngôi chùa đã tồn tại 350 năm.

Theo văn bia, chùa từng có khoảng 64 mẫu ruộng để nuôi tăng chúng và cung cấp lương thực cho các chùa trong hệ thống chùa Yên Tử như chùa Hoa Yên, chùa Vân Tiêu... Đây là minh chứng cho vai trò quan trọng của chùa trong hệ thống tu hành xưa.

Xung quanh ngôi chùa, người dân truyền tai nhau nhiều câu chuyện mang màu sắc tâm linh. Có trường hợp một số người mang đồ cối đá rất to từ chùa về làng để sử dụng nhưng đêm đến đều mơ thấy "các cụ" về đòi lại. Sáng hôm sau, khi quay lại, đồ vật được cho là đã trở về đúng vị trí cũ.

"Dù chỉ là lời kể, những câu chuyện ấy góp phần tạo nên sự tôn kính đặc biệt của người dân với ngôi chùa. Từ đó, không ai dám xâm phạm hay lấy bất cứ vật gì tại đây", thầy Thích Khai Thường chia sẻ.

Bắt tay vào dựng lại chùa, Đại đức Thích Khai Thường cho biết không đặt ra những mục tiêu lớn lao. Khi ấy, chùa chỉ là mái tôn tạm bợ, xuống cấp nghiêm trọng, trong khi điều kiện đi lại vô cùng khó khăn: chưa có đường, vật liệu phải vận chuyển bằng bè qua hồ rồi kéo lên núi.

Trong hoàn cảnh đó, thầy lựa chọn cây trúc - những vật liệu đơn giản, sẵn có và phù hợp nhất. Quan trọng hơn, đây là những vật liệu mà ai cũng có thể tham gia dựng.

Người dân trong làng cùng nhau góp sức: người vót tre, người chẻ nan, người dựng khung. Từ những công việc nhỏ nhất, tất cả đều chung tay với tinh thần tự nguyện.

Những ngày đầu, đường đi chỉ là lối đất, phải tự mở, tự san. Việc vận chuyển vật liệu vô cùng vất vả nhưng nhờ sự đồng lòng của Phật tử và bà con, từng bước một, ngôi chùa dần được hình thành.

Điều đặc biệt nữa ở ngôi chùa là có cây hoa trứng gà, khi nở hoa bung ra như đài sen, thơm ngát. Rất nhiều người thấy vẻ đẹp của hoa trứng gà xin về giống về trồng nhưng cây không thể sống.

Từ một mái tôn đơn sơ giữa rừng sâu, ngôi chùa cổ ở Yên Tử đang dần hồi sinh không chỉ bằng vật liệu tre, trúc mà còn bằng niềm tin, sự gắn kết và tấm lòng của những người đã góp sức dựng xây. Hành trình ấy, như lời Đại đức Thích Khai Thường, bắt đầu từ hai chữ "nhân duyên" nhưng được bồi đắp bởi sự bền bỉ và tâm nguyện gìn giữ một giá trị văn hóa - tâm linh giữa núi rừng.