Từ trước đến nay, các nhà khoa học luôn muốn tìm ra điểm khác biệt cốt lõi để phân biệt trí thông minh của con người với loài vật. Liệu con người có khả năng suy nghĩ trừu tượng hoàn toàn độc đáo, hay đó chỉ là phiên bản nâng cấp của những năng lực đã có sẵn ở động vật? Để giải đáp câu hỏi này, một nghiên cứu đăng trên tạp chí PNAS đã thử nghiệm khả năng nhận diện hình học ở loài khỉ.
Bài kiểm tra được thực hiện trên 8 con khỉ trưởng thành, gồm 4 con khỉ rhesus macaques và 4 con khỉ đầu chó olive. Những chú khỉ đầu chó tham gia thông qua màn hình cảm ứng đặt tại một sở thú ở New York.
Các nhà nghiên cứu đã so sánh kết quả của loài khỉ với trẻ em mẫu giáo từ 3 đến 6 tuổi và người lớn thuộc một cộng đồng bản địa ở Bolivia (những người ít được học hành chính quy). Trong trò chơi này, người chơi sẽ nhìn vào một hình mẫu ban đầu (như hình vuông), sau đó chọn ra hình khớp nhất trong số các đáp án hiển thị bên trái hoặc bên phải. Để đảm bảo người chơi thực sự hiểu hình khối chứ không phải chỉ đếm điểm pixel hay so sánh kích thước, nhóm nghiên cứu đã thu nhỏ hình đáp án bằng một nửa hình mẫu và đôi khi xoay hướng chúng đi.
Kết quả cho thấy trong khi người lớn dễ dàng vượt qua bài test, cả khỉ và trẻ nhỏ đều phải suy nghĩ rất đắn đo. Theo chuyên gia Jessica Cantlon từ Đại học Carnegie Mellon, trẻ em đôi khi cũng gặp khó khăn khi phân biệt các hình khối giống như loài khỉ. Dùng máy tính để phân tích, các nhà khoa học nhận ra rằng cả khỉ và con người đều dựa vào sự kết hợp giữa hình ảnh trực quan và các đặc điểm như góc cạnh hoặc tính đối xứng.
TS Elizabeth Brannon từ Đại học Pennsylvania đánh giá rằng sự khác biệt về tư duy hình học giữa con người và loài linh trưởng thực chất chỉ là mức độ thành thạo, chứ không phải là một kỹ năng hoàn toàn khác biệt. Nói cách khác, loài khỉ không hề thiếu tư duy hình học, chỉ là chúng không giỏi bằng con người. Điều này cho thấy nền tảng toán học và hình học của con người thực ra có cội nguồn tiến hóa sâu xa từ tổ tiên chung chứ không phải thứ gì đó hoàn toàn mới lạ.
Để minh chứng cho sự say mê học hỏi của những "nhân viên nghiên cứu" đặc biệt này, Jialin Li - nhà khoa học nhận thức tại Đại học Carnegie Mellon và là đồng tác giả nghiên cứu đã kể lại rằng chú khỉ đầu chó Kalamata chính là "cậu học trò" chăm chỉ nhất mà anh từng thấy. Mỗi ngày, chú ta đều tự giác đến bên màn hình cảm ứng, kiên nhẫn chờ đợi được bật máy và rồi cứ thế ngồi lì suốt hai đến ba tiếng đồng hồ chỉ để miệt mài giải quyết hàng nghìn bài tập một cách say sưa.