Cá cơm thuộc họ Engraulidae là một nhóm cá biển nhỏ nhưng có tầm quan trọng đặc biệt đối với tự nhiên và con người. Dù nhiều loài chỉ dài khoảng vài centimet, chúng lại tạo thành những đàn khổng lồ lên tới hàng triệu, thậm chí hàng tỷ cá thể. Chính số lượng khổng lồ này đã biến cá cơm trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi thức ăn của đại dương.
Ảnh: canalmarmenor.carm
Các loài cá cơm phân bố rộng khắp các vùng biển nhiệt đới và ôn đới trên thế giới. Một số loài nổi tiếng gồm cá cơm Peru (Engraulis ringens), cá cơm Nhật (Engraulis japonicus) và cá cơm châu Âu (Engraulis encrasicolus). Chúng thường sống ở vùng nước ven bờ, nơi có nguồn thức ăn phong phú, đặc biệt là các sinh vật phù du nhỏ.
Ảnh: commons.wikimedia
Điểm đặc biệt của cá cơm là khả năng khai thác nguồn thức ăn mà nhiều loài lớn hơn không thể sử dụng hiệu quả. Chúng chủ yếu ăn động vật phù du và thực vật phù du thông qua cách lọc nước bằng mang. Nhờ vậy, cá cơm giúp chuyển hóa năng lượng từ các sinh vật cực nhỏ trong đại dương thành nguồn dinh dưỡng cho những loài săn mồi lớn hơn.
Trong hệ sinh thái biển, cá cơm là "món ăn quan trọng" của rất nhiều loài. Cá voi, cá heo, chim biển, hải cẩu, cá ngừ, cá thu và nhiều loài cá săn mồi khác đều phụ thuộc vào những đàn cá nhỏ này. Khi số lượng cá cơm suy giảm, tác động có thể lan rộng đến toàn bộ chuỗi thức ăn, ảnh hưởng đến cả những loài đứng ở vị trí cao hơn trong đại dương.
Ảnh: soibien
Cá cơm cũng có vai trò kinh tế rất lớn. Loài cá này được đánh bắt với sản lượng hàng triệu tấn mỗi năm trên toàn cầu. Cá cơm Peru từng là một trong những nguồn khai thác thủy sản lớn nhất thế giới, chủ yếu được sử dụng để sản xuất bột cá và dầu cá phục vụ ngành chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản. Ở nhiều quốc gia châu Á, cá cơm còn là nguyên liệu quen thuộc trong ẩm thực, đặc biệt để làm nước mắm, cá khô và các món ăn truyền thống.
Tại Việt Nam, nhiều loài cá cơm sinh sống dọc theo vùng biển miền Trung và Nam Bộ. Cá cơm than, cá cơm sọc tiêu, cá cơm đỏ… không chỉ là nguồn lợi thủy sản quan trọng mà còn gắn liền với nghề sản xuất nước mắm truyền thống ở những vùng ven biển như Phú Quốc, Phan Thiết hay Nha Trang.
Tuy nhiên, do sống thành đàn lớn và có giá trị thương mại cao, cá cơm cũng chịu áp lực lớn từ khai thác quá mức và biến đổi môi trường biển. Những thay đổi về nhiệt độ nước, dòng hải lưu và nguồn thức ăn phù du có thể ảnh hưởng mạnh đến sự phân bố của chúng.
Dù nhỏ bé, cá cơm cho thấy một nguyên tắc quan trọng của tự nhiên: kích thước không quyết định tầm quan trọng. Một đàn cá dài chỉ vài centimet có thể nuôi sống cả hệ sinh thái rộng lớn và duy trì sự cân bằng của đại dương.
