Cá cung thủ, mang tên khoa học Toxotes jaculatrix, là một trong những loài cá có hành vi săn mồi đặc biệt nhất trong tự nhiên. Thay vì chỉ dựa vào tốc độ bơi hay khả năng rình rập, nó sử dụng một “kỹ thuật bắn tỉa” đáng kinh ngạc: phun tia nước chính xác để hạ gục con mồi đang đậu trên cành cây phía trên mặt nước.
Loài cá này thường sinh sống ở các vùng nước lợ như rừng ngập mặn, cửa sông và đầm phá tại Đông Nam Á - gồm Việt Nam và Bắc Úc. Môi trường sống ấy mang lại cho chúng một lợi thế đặc biệt, vô số côn trùng đậu trên lá và cành cây thấp. Cá cung thủ tận dụng nguồn thức ăn này bằng cách định vị mục tiêu từ dưới nước, sau đó co cơ miệng để tạo ra một tia nước mạnh, bắn trúng con mồi với độ chính xác đáng nể, đôi khi ở khoảng cách hơn một mét.
Ảnh: Wikimedia Commons.
Điều đáng kinh ngạc là cá cung thủ không chỉ bắn “trúng”, mà còn biết điều chỉnh góc bắn để bù trừ cho hiện tượng khúc xạ ánh sáng khi nhìn từ dưới nước lên. Nói cách khác, chúng “hiểu” được sự lệch hướng của ánh sáng và tự động hiệu chỉnh đường ngắm – một khả năng từng khiến các nhà khoa học phải nghiên cứu sâu về cơ chế thần kinh và thị giác của loài cá này. Cá non phải học kỹ năng này qua quá trình thử sai, nhưng khi trưởng thành, chúng gần như trở thành những “xạ thủ thiện xạ” thực thụ.
Ảnh: Wikimedia Commons.
Ngoài kỹ năng săn mồi độc đáo, cá cung thủ còn có ngoại hình dễ nhận biết với thân dẹt, màu bạc ánh vàng và các sọc đen chạy dọc thân. Đôi mắt lớn, hướng lên trên, giúp chúng quan sát hiệu quả những gì diễn ra phía trên mặt nước. Một số cá thể thậm chí còn thể hiện hành vi xã hội, cạnh tranh nhau để giành lấy con mồi vừa bị bắn rơi.
Ảnh: Wikimedia Commons.
Ngày nay, cá cung thủ không chỉ thu hút sự chú ý của giới khoa học mà còn trở thành loài cá cảnh được yêu thích trong các bể nuôi chuyên biệt. Tuy nhiên, việc nuôi chúng đòi hỏi môi trường phù hợp và không gian đủ rộng để tái hiện hành vi tự nhiên. Quan sát một con cá cung thủ “bắn hạ” côn trùng là một trải nghiệm vừa thú vị vừa khiến người ta thêm kính nể sự tinh vi của tiến hóa.
Trong thế giới tự nhiên, nơi sinh tồn thường gắn liền với sức mạnh hoặc tốc độ, cá cung thủ lại chọn một con đường khác: sự chính xác và trí tuệ. Chính điều đó đã biến nó thành một trong những “tay súng bắn tỉa” kỳ lạ nhất dưới nước.
