Google vừa có một trong những quyết định hiếm thấy khi nhanh chóng gỡ bỏ tính năng AI mới trên Google Earth chỉ khoảng 24 giờ sau khi phát hành. Ban đầu, công cụ được kỳ vọng sẽ mở ra cách tiếp cận trực quan hơn trong giáo dục, quy hoạch và nghiên cứu bằng cách cho phép người dùng tái hiện các địa danh lịch sử hoặc mô phỏng diện mạo tương lai của một khu vực. Tuy nhiên, chỉ trong thời gian rất ngắn, cộng đồng Internet đã chứng minh rằng cùng một công nghệ này cũng có thể bị lợi dụng để tạo ra những hình ảnh mang tính đánh lừa cao, khiến Google buộc phải tạm dừng triển khai nhằm bổ sung các biện pháp bảo vệ.

Theo giới thiệu ban đầu, tính năng mới sử dụng mô hình AI Nano Banana 2, cho phép người dùng chọn một địa điểm trên Google Earth rồi nhập câu lệnh bằng ngôn ngữ tự nhiên để tạo ra phiên bản hình ảnh mới của khu vực đó. Ý tưởng hướng đến nhiều mục đích tích cực như tái hiện thành phố Pompeii trước khi núi lửa Vesuvius phun trào, minh họa các bài học lịch sử hoặc mô phỏng những công trình có thể xuất hiện trong tương lai để phục vụ quy hoạch đô thị. Với nền tảng bản đồ và ảnh vệ tinh quen thuộc của Google Earth, công cụ này hứa hẹn biến việc học tập và hình dung không gian trở nên trực quan hơn nhiều so với các hình minh họa truyền thống.

Tuy nhiên, những gì diễn ra sau đó lại đi theo hướng hoàn toàn khác. Thay vì phục vụ giáo dục, nhiều người dùng nhanh chóng sử dụng AI để dựng nên các sự kiện chưa từng xảy ra như máy bay lao vào tòa nhà, vụ nổ tại các thành phố lớn, kho dầu bốc cháy hay các đoàn người di cư xuất hiện tại biên giới. Điều khiến các hình ảnh này trở nên đáng lo ngại không nằm ở chất lượng đồ họa, mà ở việc chúng được tạo ngay trên giao diện Google Earth - nền tảng vốn được nhiều nhà báo, nhà nghiên cứu và cộng đồng điều tra nguồn mở (OSINT) sử dụng như một công cụ tham chiếu đáng tin cậy. Khi những hình ảnh giả được chụp màn hình và chia sẻ trên mạng xã hội, người xem rất dễ hiểu nhầm đây là ảnh vệ tinh ghi nhận các sự kiện có thật.

Nhiều chuyên gia cảnh báo đây là rủi ro không thể xem nhẹ. Theo Aravind Ravichandran, CEO TerraWatch Space, việc tạo các hình ảnh xe tăng xuất hiện trong thành phố, đám cháy quy mô lớn hoặc những biến động tại khu vực biên giới rồi chia sẻ dưới dạng ảnh chụp màn hình có thể khiến công chúng tin rằng đó là bằng chứng thực tế. Trong khi đó, Nathaniel Raymond, Giám đốc Humanitarian Research Lab thuộc Đại học Yale, nhận định việc chỉnh sửa ảnh vệ tinh bằng AI còn tiềm ẩn nguy cơ làm giả dữ liệu trong các cuộc xung đột, thiên tai hoặc khủng hoảng nhân đạo. Đây là những lĩnh vực vốn phụ thuộc rất nhiều vào hình ảnh vệ tinh để xác minh thông tin, nên chỉ cần xuất hiện dữ liệu giả cũng có thể gây ra những hệ lụy nghiêm trọng.

Trên thực tế, Google đã triển khai một số biện pháp nhằm hạn chế rủi ro. Các hình ảnh do AI tạo được gắn nhãn nội dung nhân tạo và tích hợp công nghệ SynthID để hỗ trợ xác minh nguồn gốc thông qua những công cụ như Gemini hoặc Google Lens. Đồng thời, ảnh AI cũng không tự động xuất hiện trên Google Earth của những người dùng khác. Tuy nhiên, các lớp bảo vệ này nhanh chóng bộc lộ hạn chế khi hình ảnh bị tách khỏi môi trường ban đầu và lan truyền dưới dạng ảnh chụp màn hình. Một số ý kiến trên mạng xã hội cũng chỉ ra rằng watermark không phải lúc nào cũng hiển thị rõ ràng, khiến việc nhận diện nội dung do AI tạo trở nên khó khăn hơn.

Việc Google quyết định rút tính năng chỉ sau khoảng một ngày cho thấy các hãng công nghệ đang phải đối mặt với bài toán ngày càng phức tạp khi đưa AI tạo sinh vào những nền tảng có độ tin cậy cao. Công ty cho biết sẽ tiếp tục phát triển thêm các cơ chế bảo vệ trước khi cân nhắc đưa tính năng trở lại, nhưng chưa công bố thời điểm cụ thể. Sự việc cũng là lời nhắc rằng AI không chỉ có khả năng tái hiện quá khứ hay mô phỏng tương lai, mà còn có thể tạo nên những "bằng chứng" về một hiện tại chưa từng tồn tại. Trong bối cảnh hình ảnh số ngày càng khó phân biệt thật - giả, việc kiểm chứng nguồn tin sẽ trở thành yếu tố quan trọng hơn bao giờ hết đối với cả người dùng phổ thông lẫn giới chuyên môn.