Ở chính nơi xảy ra vụ án Lệ Chi Viên nổi tiếng năm xưa, giờ là một tượng đài nữ nhà giáo trắng phau như tuyết cùng một tượng "Giọt lệ" đầy xót xa, oan khuất.
Về Lệ Chi Viên ở xã Đại Lai (Gia Bình, Bắc Ninh) tôi tìm gặp ông Nguyễn Trọng Viện. Là người trông coi di tích nên ông rất rõ những chuyện xưa cũ về Nguyễn Thị Lộ. Không chỉ rành rọt những chuyện ghi chép tỉ mẩn trong chính sử các đời, ông Viện còn mò mẫm sưu tầm những giai thoại dân gian.![]() |
| Người tuổi Tý là người nhanh nhẹn, chăm chỉ, tháo vát, đầu óc thông minh, tư duy linh hoạt, khéo léo trong lời ăn tiếng nói, lại nhiệt tình giúp đỡ mọi người nên được nhiều người yêu mến. |
![]() |
| Đức Từ Cung Đoan Huy Hoàng thái hậu là thân mẫu vua Bảo Đại và là Hoàng thái hậu cuối cùng của chế độ phong kiến Việt Nam. Cuộc đời bà gắn chặt với những thăng trầm của triều đại nhà Nguyễn. |
![]() |
| Đức Từ Cung tên thật là Hoàng Thị Cúc, sinh năm 1890. Gia đình bà tuy có cha là quan tri huyện nhưng có cuộc sống rất khó khăn. |
![]() |
| Sau này, vì gia cảnh khốn khó nên bà được “tiến” vào cung làm thị nữ hầu hạ cho hai vợ góa của vua Đồng Khánh là bà Thánh cung Nguyễn Thị Nhàn và bà Tiên cung Dương Thị Thục. |
![]() |
| Tại đây, duyên phận đã giúp bà gặp được Phụng hóa công Nguyễn Phước Bửu Đảo (vua Khải Định sau này), là con trai cả của vua Đồng Khánh. Vẻ ngoài nhu mì, hiền lành của bà đã khiến hoàng tử rung động. |
![]() |
| Năm 1913, bà hạ sinh hoàng tử Vĩnh Thụy (vua Bảo Đại sau này), người con duy nhất của vua Khải Định. Mặc dù sinh hoàng tử nhưng bà không được nuôi con. Vĩnh Thụy được Tiên Cung Thái hậu đón về cung, tự chăm sóc và nuôi nấng. |
![]() |
| Năm 1916, bà Hoàng Thị Cúc được vua phong là Huệ tần, tiếp đến là Huệ phi, bậc thứ hai (nhị giai phi) trong cửu giai 9 bậc mà các vua triều Nguyễn phong cho các phi tần của mình. |
![]() |
| Sau khi vua Khải Định băng hà, vua Bảo Đại lên ngôi tôn phong cho mẹ mình là Đoan Huy Hoàng thái hậu, người dân Huế tôn kính gọi bà là Đức Từ Cung hay Đức Từ. |
![]() |
| Theo sử liệu, sinh ra trong gia đình quan lại cấp thấp, hoàn cảnh khó khăn nhưng bằng sự chịu khó, đức tính cần cù, Đức Từ Cung không ngừng phấn đấu rèn luyện cả chữ Hán, Pháp văn và Quốc ngữ, cùng với các nghi lễ, văn hóa ứng xử cung đình và cả trên trọng trách mà bà đảm nhiệm. Cuộc đời bà gắn liền với câu chuyện truyền miệng mang màu sắc tâm linh. Chuyện kể rằng, thời xưa, ở làng Mỹ Lợi, huyện Phú Lộc, Thừa Thiên -Huế, có một ông thầy địa lý đã nhìn mộ ông tri huyện Hoàng Trọng Tích mà phán rằng "Họ này sẽ phát hoàng hậu". |
![]() |
| Ai nghe xong câu ấy cũng cười, coi đấy là lời phán bừa. Ai ngờ, sau đó, con gái ông huyện lại trở thành Hoàng thái hậu cuối cùng của triều Nguyễn, tức Đức Từ Cung. Ở ngôi vị Hoàng thái hậu cao sang, nhưng Đức Từ Cung vẫn sống một cuộc đời bình dị, gạt bỏ những thị phi để bảo vệ danh dự cho hoàng gia, gìn giữ gia phong cho "đệ nhất gia đình" của vua Bảo Đại và Nam Phương hoàng hậu. |
![]() |
| Lúc triều đình nhà Nguyễn cáo chung, vua Bảo Đại lưu vong nơi xứ người, Đức Từ Cung vẫn "neo giữ" cả thể xác và tâm hồn ở Huế. Bà tự bỏ tiền túi để sửa chữa Thái Miếu, Hưng Miếu, cùng các tôn lăng của các thành viên hoàng gia triều Nguyễn. |
![]() |
| Ngoài ra, Đức Từ Cung còn được đánh giá là có nhiều công lao trong phong trào chấn hưng Phật giáo ở Việt Nam vào đầu thập niên 1930. |
![]() |
| Bà duy trì các hoạt động cúng bái, lễ nghi nơi tôn miếu và lăng tẩm các vị vua Nguyễn. |
![]() |
| Đặc biệt, nhờ những nỗ lực của bà mà đoàn Ba Vũ - đoàn ca múa cung đình thời Nguyễn được duy trì cho đến ngày hòa bình lập lại. Nhờ vậy mà Huế mới giữ được một di sản văn hóa cung đình. |
![]() |
| Những năm tháng cuối đời bà lại trở về cuộc sống cô đơn và nghèo khó, không có con cháu bên cạnh. Nhưng dù cuộc sống khó khăn, Đức Từ Cung vẫn làm tròn phận sự của mình với tổ tiên nhà Nguyễn cho đến giây phút cuối cùng. |
![]() |
| Đức Từ Cung mất ngày 3/10/1980, thọ 91 tuổi. Lăng mộ bà được xây cất ở làng Dương Xuân (Huế), cạnh lăng vua Đồng Khánh và vua Tự Đức. |
15 thể kỷ trước, bên dòng sông Hồng, một kinh đô được định hình như biểu tượng cho khát vọng độc lập đầu tiên của dân tộc Việt Nam.
Xem tử vi hàng ngày, tử vi 12 con giáp hôm nay cho thấy tuổi Tỵ thay đổi tư duy làm việc và có tố chất kinh doanh, thu nhập tăng nhanh.
Các nhà khảo cổ Trung Quốc khai quật được một xưởng chế tác ngọc bích 3.400 năm tuổi tại di tích Tam Tinh Đôi, Trung Quốc.
Điều khiến khoáng vật pyrrhotite nổi bật lại là khả năng từ tính kỳ lạ cùng lịch sử hình thành gắn liền với những quá trình địa chất sâu trong lòng hành tinh.
Khi ngư dân tìm thấy thủy thủ người Đức Manfred Fritz Bajorat bên trong du thuyền trôi dạt trong vùng biển Philippines, thi hài của ông đã trở thành xác ướp.
Theo dự đoán của các chuyên gia, mưa sao băng Bootids sẽ có thể đạt cực đại trong khoảng thời gian từ ngày 20 - 27/6.
Ảnh vệ tinh chụp năm 2021 cho thấy đám mây đồng tâm kỳ lạ trông giống bia tập bắn xuất hiện phía trên núi lửa đang phun trào trên đảo La Palma của Tây Ban Nha.
Nhóm các nhà thiên văn học quốc tế đã tìm ra nguyên nhân khiến thiên hà cổ đại CRISTAL-02 lại chết sớm.
Những con ngựa được chôn cất cùng với đội quân đất nung chứng tỏ giá trị của chúng trong nền văn minh Trung Quốc cổ đại.
Các nhà khoa học tìm thấy mô tả cổ nhất về hiện tượng cực quang trong một văn bản cổ của Trung Quốc.
Ẩn mình giữa những ngọn đồi xanh mướt của Thụy Sĩ, Tu viện Saint Gall là nơi lưu giữ ký ức tri thức châu Âu từ thời Trung Cổ cho đến ngày nay.
Các nhà khảo cổ đã phát hiện được tranh khảm La Mã 1.800 năm tuổi trong quá trình khai quật thành phố cổ ở Thổ Nhĩ Kỳ.
Vùng núi lửa Dallol ở Ethiopia là nơi nóng nhất trên Trái đất có người sinh sống. Đồng thời, đây cũng là nơi có cảnh quan độc đáo, hấp dẫn.
Ảnh vệ tinh chụp năm 2021 cho thấy đám mây đồng tâm kỳ lạ trông giống bia tập bắn xuất hiện phía trên núi lửa đang phun trào trên đảo La Palma của Tây Ban Nha.
Nhóm các nhà thiên văn học quốc tế đã tìm ra nguyên nhân khiến thiên hà cổ đại CRISTAL-02 lại chết sớm.
Những con ngựa được chôn cất cùng với đội quân đất nung chứng tỏ giá trị của chúng trong nền văn minh Trung Quốc cổ đại.
Điều khiến khoáng vật pyrrhotite nổi bật lại là khả năng từ tính kỳ lạ cùng lịch sử hình thành gắn liền với những quá trình địa chất sâu trong lòng hành tinh.
Theo dự đoán của các chuyên gia, mưa sao băng Bootids sẽ có thể đạt cực đại trong khoảng thời gian từ ngày 20 - 27/6.
Các nhà khoa học tìm thấy mô tả cổ nhất về hiện tượng cực quang trong một văn bản cổ của Trung Quốc.
Ẩn mình giữa những khu rừng và làng mạc miền trung Ghana, các công trình đất cổ của người Asante kể lại câu chuyện về một đế chế lừng danh Tây Phi.
Việc phát hiện ra đập nước cổ đại của Trung Quốc cho thấy sự trỗi dậy của một "cường quốc" cách đây hơn 5.000 năm.
Xem tử vi hàng ngày, tử vi 12 con giáp hôm nay cho thấy tuổi Tỵ thay đổi tư duy làm việc và có tố chất kinh doanh, thu nhập tăng nhanh.
Khi ngư dân tìm thấy thủy thủ người Đức Manfred Fritz Bajorat bên trong du thuyền trôi dạt trong vùng biển Philippines, thi hài của ông đã trở thành xác ướp.
15 thể kỷ trước, bên dòng sông Hồng, một kinh đô được định hình như biểu tượng cho khát vọng độc lập đầu tiên của dân tộc Việt Nam.
Các nhà khảo cổ Trung Quốc khai quật được một xưởng chế tác ngọc bích 3.400 năm tuổi tại di tích Tam Tinh Đôi, Trung Quốc.
Giữa những khu rừng ẩm lạnh và các sườn núi phủ sương, tồn tại một sinh vật nhỏ bé mang hình dáng khiến nhiều người liên tưởng đến những rạn san hô thu nhỏ.
Ẩn mình trong những ao hồ và dòng suối yên bình của Nhật Bản là một loài rùa mang đậm dấu ấn thiên nhiên bản địa.
Đây là một trong những đô thị cổ nhất của Trung Quốc, và các nhà khảo cổ học vừa phát hiện một kho báu 3.400 năm tuổi.
Giữa làn nước xanh biếc của Địa Trung Hải, có một thành phố cổ nơi những con phố hẹp vẫn lưu giữ hơi thở của nhiều đế chế từng đi qua.
Được các nhà khảo cổ khai quật bên dưới quảng trường tòa thị chính ở Heerlen, Hà Lan, tấm bảng khoảng 1.900 tuổi gây chú ý khi viết lời nguyền báo thù.