Ở chính nơi xảy ra vụ án Lệ Chi Viên nổi tiếng năm xưa, giờ là một tượng đài nữ nhà giáo trắng phau như tuyết cùng một tượng "Giọt lệ" đầy xót xa, oan khuất.
Về Lệ Chi Viên ở xã Đại Lai (Gia Bình, Bắc Ninh) tôi tìm gặp ông Nguyễn Trọng Viện. Là người trông coi di tích nên ông rất rõ những chuyện xưa cũ về Nguyễn Thị Lộ. Không chỉ rành rọt những chuyện ghi chép tỉ mẩn trong chính sử các đời, ông Viện còn mò mẫm sưu tầm những giai thoại dân gian.![]() |
| Người tuổi Tý là người nhanh nhẹn, chăm chỉ, tháo vát, đầu óc thông minh, tư duy linh hoạt, khéo léo trong lời ăn tiếng nói, lại nhiệt tình giúp đỡ mọi người nên được nhiều người yêu mến. |
![]() |
| Đức Từ Cung Đoan Huy Hoàng thái hậu là thân mẫu vua Bảo Đại và là Hoàng thái hậu cuối cùng của chế độ phong kiến Việt Nam. Cuộc đời bà gắn chặt với những thăng trầm của triều đại nhà Nguyễn. |
![]() |
| Đức Từ Cung tên thật là Hoàng Thị Cúc, sinh năm 1890. Gia đình bà tuy có cha là quan tri huyện nhưng có cuộc sống rất khó khăn. |
![]() |
| Sau này, vì gia cảnh khốn khó nên bà được “tiến” vào cung làm thị nữ hầu hạ cho hai vợ góa của vua Đồng Khánh là bà Thánh cung Nguyễn Thị Nhàn và bà Tiên cung Dương Thị Thục. |
![]() |
| Tại đây, duyên phận đã giúp bà gặp được Phụng hóa công Nguyễn Phước Bửu Đảo (vua Khải Định sau này), là con trai cả của vua Đồng Khánh. Vẻ ngoài nhu mì, hiền lành của bà đã khiến hoàng tử rung động. |
![]() |
| Năm 1913, bà hạ sinh hoàng tử Vĩnh Thụy (vua Bảo Đại sau này), người con duy nhất của vua Khải Định. Mặc dù sinh hoàng tử nhưng bà không được nuôi con. Vĩnh Thụy được Tiên Cung Thái hậu đón về cung, tự chăm sóc và nuôi nấng. |
![]() |
| Năm 1916, bà Hoàng Thị Cúc được vua phong là Huệ tần, tiếp đến là Huệ phi, bậc thứ hai (nhị giai phi) trong cửu giai 9 bậc mà các vua triều Nguyễn phong cho các phi tần của mình. |
![]() |
| Sau khi vua Khải Định băng hà, vua Bảo Đại lên ngôi tôn phong cho mẹ mình là Đoan Huy Hoàng thái hậu, người dân Huế tôn kính gọi bà là Đức Từ Cung hay Đức Từ. |
![]() |
| Theo sử liệu, sinh ra trong gia đình quan lại cấp thấp, hoàn cảnh khó khăn nhưng bằng sự chịu khó, đức tính cần cù, Đức Từ Cung không ngừng phấn đấu rèn luyện cả chữ Hán, Pháp văn và Quốc ngữ, cùng với các nghi lễ, văn hóa ứng xử cung đình và cả trên trọng trách mà bà đảm nhiệm. Cuộc đời bà gắn liền với câu chuyện truyền miệng mang màu sắc tâm linh. Chuyện kể rằng, thời xưa, ở làng Mỹ Lợi, huyện Phú Lộc, Thừa Thiên -Huế, có một ông thầy địa lý đã nhìn mộ ông tri huyện Hoàng Trọng Tích mà phán rằng "Họ này sẽ phát hoàng hậu". |
![]() |
| Ai nghe xong câu ấy cũng cười, coi đấy là lời phán bừa. Ai ngờ, sau đó, con gái ông huyện lại trở thành Hoàng thái hậu cuối cùng của triều Nguyễn, tức Đức Từ Cung. Ở ngôi vị Hoàng thái hậu cao sang, nhưng Đức Từ Cung vẫn sống một cuộc đời bình dị, gạt bỏ những thị phi để bảo vệ danh dự cho hoàng gia, gìn giữ gia phong cho "đệ nhất gia đình" của vua Bảo Đại và Nam Phương hoàng hậu. |
![]() |
| Lúc triều đình nhà Nguyễn cáo chung, vua Bảo Đại lưu vong nơi xứ người, Đức Từ Cung vẫn "neo giữ" cả thể xác và tâm hồn ở Huế. Bà tự bỏ tiền túi để sửa chữa Thái Miếu, Hưng Miếu, cùng các tôn lăng của các thành viên hoàng gia triều Nguyễn. |
![]() |
| Ngoài ra, Đức Từ Cung còn được đánh giá là có nhiều công lao trong phong trào chấn hưng Phật giáo ở Việt Nam vào đầu thập niên 1930. |
![]() |
| Bà duy trì các hoạt động cúng bái, lễ nghi nơi tôn miếu và lăng tẩm các vị vua Nguyễn. |
![]() |
| Đặc biệt, nhờ những nỗ lực của bà mà đoàn Ba Vũ - đoàn ca múa cung đình thời Nguyễn được duy trì cho đến ngày hòa bình lập lại. Nhờ vậy mà Huế mới giữ được một di sản văn hóa cung đình. |
![]() |
| Những năm tháng cuối đời bà lại trở về cuộc sống cô đơn và nghèo khó, không có con cháu bên cạnh. Nhưng dù cuộc sống khó khăn, Đức Từ Cung vẫn làm tròn phận sự của mình với tổ tiên nhà Nguyễn cho đến giây phút cuối cùng. |
![]() |
| Đức Từ Cung mất ngày 3/10/1980, thọ 91 tuổi. Lăng mộ bà được xây cất ở làng Dương Xuân (Huế), cạnh lăng vua Đồng Khánh và vua Tự Đức. |
Từ những phép tính ruộng đất đến việc dự toán vật liệu xây thành, Vũ Hữu cho thấy toán học Đại Việt từng gắn chặt với những nhu cầu rất thực tế.
Phần bán nguyệt ở chân móng thường có màu trắng. Nếu khu vực này chuyển đỏ, đặc biệt ở nhiều móng cùng lúc, các nhà nghiên cứu cho rằng không nên bỏ qua.
Những chuỗi hạt san hô và mái tóc tết từng khiến người ta nghĩ bức tượng họa một công chúa. Thực tế, nhân vật là một vị vua của Vương quốc Benin.
Nếu có một loài cây nào gói trọn được cả ký ức làng quê Bắc Bộ vào trong một chậu cảnh nhỏ, thì đó chính là cây ngâu.
Giữa đại dương bao la có một loài vật khổng lồ đang mang trong đầu bộ não nặng gấp nhiều lần bộ não con người.
Từng bị xem là những “người nguyên thủy” vụng về, người Neanderthal đang buộc khoa học phải viết lại câu chuyện về trí thông minh.
Theo tử vi ngày mai, thu nhập ổn định trước đây của con giáp tuổi Tuất sẽ có một bước nhảy vọt đáng kể, vận may thay đổi rõ rệt và tài sản tăng đều.
Từng là một trong những đô thị rực rỡ nhất thế giới cổ đại, Alexandria ngày nay vẫn cất giữ một phần lịch sử dưới đáy Địa Trung Hải.
Càng quan sát sâu vào vũ trụ, con người càng nhận ra rằng những điều chưa biết có thể lớn hơn rất nhiều so với những gì đã khám phá.
Một cấu trúc siêu nhỏ nằm trên mặt tế bào có thể đóng vai trò như ăng-ten, giúp tế bào nhận và xử lý tín hiệu để hình thành trái tim trong giai đoạn phôi thai.
Giữa biển cát Sahara có một vòng tròn đá khổng lồ đến mức chỉ khi nhìn từ không gian, hình dạng kỳ lạ ấy mới hiện ra rõ ràng.
Theo tử vi ngày mai, vận tài lộc của 3 con giáp này khởi sắc mạnh mẽ, nhờ được quý nhân nâng đỡ và cơ hội liên tiếp xuất hiện.
Những con titanosaur khổng lồ có thể đã chôn trứng trong các ụ thực vật. Khi lá cây phân hủy, nhiệt tỏa ra giúp giữ ấm cho trứng giữa khí hậu lạnh ở Patagonia.
Trong thời đại mà khoa cử chủ yếu đề cao kinh điển và văn chương, Lương Thế Vinh đã đưa toán học từ đời sống bước vào sách vở và giáo dục Đại Việt.
Vũ trụ không phải lúc nào cũng vận hành theo những quỹ đạo tròn trịa, ổn định như các hành tinh quen thuộc trong Hệ Mặt Trời.
Trên những sườn núi Himalaya lạnh giá, một loài thực vật bé xíu vẫn kiên cường tồn tại ở độ cao khiến hầu hết cây cối không thể sống nổi.
Trồng cây cảnh lâm nhung ở cổng, hàng rào, giàn trước hiên nhà được xem là mang lại sự hanh thông, thuận hoà.
Một bức ảnh 100 pixel được các nhà vật lý Trung Quốc truyền tải đồng thời qua 100 kênh khác nhau nhờ vào hiện tượng vướng víu lượng tử.
Paititi hấp dẫn không chỉ vì truyền thuyết về vàng bạc, mà còn bởi câu hỏi lớn: liệu huyền thoại có bắt nguồn từ một nơi có thật?
Các nhà khoa học đã phát hiện một miệng hố trên Mặt Trăng lớn hơn cả đấu trường La Mã, là kết quả của một vụ va chạm xảy ra cách đây 2 năm mà chưa được biết.
Triển lãm “Vũ trụ song song” kết hợp khoa học, nghệ thuật và tương tác, giúp trẻ em khám phá thiên văn học theo cách trực quan, sinh động.
Càng quan sát sâu vào vũ trụ, con người càng nhận ra rằng những điều chưa biết có thể lớn hơn rất nhiều so với những gì đã khám phá.
Từng bị xem là những “người nguyên thủy” vụng về, người Neanderthal đang buộc khoa học phải viết lại câu chuyện về trí thông minh.
Hầu hết mọi người sẽ đoán dãy số 1, 2, 4, 8, 16... sẽ tiếp tục là 32 vì các giá trị liệt kê đều gấp đôi số trước đó. Tuy nhiên, dãy số này, do nhà lý thuyết số Leo Moser đề xuất vào năm 1949, lại có một bước ngoặt bất ngờ: sau 16 là 31.
Một cấu trúc siêu nhỏ nằm trên mặt tế bào có thể đóng vai trò như ăng-ten, giúp tế bào nhận và xử lý tín hiệu để hình thành trái tim trong giai đoạn phôi thai.
Theo tử vi ngày mai, thu nhập ổn định trước đây của con giáp tuổi Tuất sẽ có một bước nhảy vọt đáng kể, vận may thay đổi rõ rệt và tài sản tăng đều.
Từng là một trong những đô thị rực rỡ nhất thế giới cổ đại, Alexandria ngày nay vẫn cất giữ một phần lịch sử dưới đáy Địa Trung Hải.
Từ những phép tính ruộng đất đến việc dự toán vật liệu xây thành, Vũ Hữu cho thấy toán học Đại Việt từng gắn chặt với những nhu cầu rất thực tế.
Không chỉ có mía hay củ cải đường, con người còn tìm thấy vị ngọt trong nhựa cây, quả, thân và cả những loài thực vật khá bất ngờ.
Giữa sa mạc Ả Rập, một địa danh chỉ xuất hiện vài dòng trong Kinh Quran đã trở thành nguồn cảm hứng cho câu chuyện về thành phố mất tích.