Ở chính nơi xảy ra vụ án Lệ Chi Viên nổi tiếng năm xưa, giờ là một tượng đài nữ nhà giáo trắng phau như tuyết cùng một tượng "Giọt lệ" đầy xót xa, oan khuất.
Về Lệ Chi Viên ở xã Đại Lai (Gia Bình, Bắc Ninh) tôi tìm gặp ông Nguyễn Trọng Viện. Là người trông coi di tích nên ông rất rõ những chuyện xưa cũ về Nguyễn Thị Lộ. Không chỉ rành rọt những chuyện ghi chép tỉ mẩn trong chính sử các đời, ông Viện còn mò mẫm sưu tầm những giai thoại dân gian.![]() |
| Người tuổi Tý là người nhanh nhẹn, chăm chỉ, tháo vát, đầu óc thông minh, tư duy linh hoạt, khéo léo trong lời ăn tiếng nói, lại nhiệt tình giúp đỡ mọi người nên được nhiều người yêu mến. |
![]() |
| Đức Từ Cung Đoan Huy Hoàng thái hậu là thân mẫu vua Bảo Đại và là Hoàng thái hậu cuối cùng của chế độ phong kiến Việt Nam. Cuộc đời bà gắn chặt với những thăng trầm của triều đại nhà Nguyễn. |
![]() |
| Đức Từ Cung tên thật là Hoàng Thị Cúc, sinh năm 1890. Gia đình bà tuy có cha là quan tri huyện nhưng có cuộc sống rất khó khăn. |
![]() |
| Sau này, vì gia cảnh khốn khó nên bà được “tiến” vào cung làm thị nữ hầu hạ cho hai vợ góa của vua Đồng Khánh là bà Thánh cung Nguyễn Thị Nhàn và bà Tiên cung Dương Thị Thục. |
![]() |
| Tại đây, duyên phận đã giúp bà gặp được Phụng hóa công Nguyễn Phước Bửu Đảo (vua Khải Định sau này), là con trai cả của vua Đồng Khánh. Vẻ ngoài nhu mì, hiền lành của bà đã khiến hoàng tử rung động. |
![]() |
| Năm 1913, bà hạ sinh hoàng tử Vĩnh Thụy (vua Bảo Đại sau này), người con duy nhất của vua Khải Định. Mặc dù sinh hoàng tử nhưng bà không được nuôi con. Vĩnh Thụy được Tiên Cung Thái hậu đón về cung, tự chăm sóc và nuôi nấng. |
![]() |
| Năm 1916, bà Hoàng Thị Cúc được vua phong là Huệ tần, tiếp đến là Huệ phi, bậc thứ hai (nhị giai phi) trong cửu giai 9 bậc mà các vua triều Nguyễn phong cho các phi tần của mình. |
![]() |
| Sau khi vua Khải Định băng hà, vua Bảo Đại lên ngôi tôn phong cho mẹ mình là Đoan Huy Hoàng thái hậu, người dân Huế tôn kính gọi bà là Đức Từ Cung hay Đức Từ. |
![]() |
| Theo sử liệu, sinh ra trong gia đình quan lại cấp thấp, hoàn cảnh khó khăn nhưng bằng sự chịu khó, đức tính cần cù, Đức Từ Cung không ngừng phấn đấu rèn luyện cả chữ Hán, Pháp văn và Quốc ngữ, cùng với các nghi lễ, văn hóa ứng xử cung đình và cả trên trọng trách mà bà đảm nhiệm. Cuộc đời bà gắn liền với câu chuyện truyền miệng mang màu sắc tâm linh. Chuyện kể rằng, thời xưa, ở làng Mỹ Lợi, huyện Phú Lộc, Thừa Thiên -Huế, có một ông thầy địa lý đã nhìn mộ ông tri huyện Hoàng Trọng Tích mà phán rằng "Họ này sẽ phát hoàng hậu". |
![]() |
| Ai nghe xong câu ấy cũng cười, coi đấy là lời phán bừa. Ai ngờ, sau đó, con gái ông huyện lại trở thành Hoàng thái hậu cuối cùng của triều Nguyễn, tức Đức Từ Cung. Ở ngôi vị Hoàng thái hậu cao sang, nhưng Đức Từ Cung vẫn sống một cuộc đời bình dị, gạt bỏ những thị phi để bảo vệ danh dự cho hoàng gia, gìn giữ gia phong cho "đệ nhất gia đình" của vua Bảo Đại và Nam Phương hoàng hậu. |
![]() |
| Lúc triều đình nhà Nguyễn cáo chung, vua Bảo Đại lưu vong nơi xứ người, Đức Từ Cung vẫn "neo giữ" cả thể xác và tâm hồn ở Huế. Bà tự bỏ tiền túi để sửa chữa Thái Miếu, Hưng Miếu, cùng các tôn lăng của các thành viên hoàng gia triều Nguyễn. |
![]() |
| Ngoài ra, Đức Từ Cung còn được đánh giá là có nhiều công lao trong phong trào chấn hưng Phật giáo ở Việt Nam vào đầu thập niên 1930. |
![]() |
| Bà duy trì các hoạt động cúng bái, lễ nghi nơi tôn miếu và lăng tẩm các vị vua Nguyễn. |
![]() |
| Đặc biệt, nhờ những nỗ lực của bà mà đoàn Ba Vũ - đoàn ca múa cung đình thời Nguyễn được duy trì cho đến ngày hòa bình lập lại. Nhờ vậy mà Huế mới giữ được một di sản văn hóa cung đình. |
![]() |
| Những năm tháng cuối đời bà lại trở về cuộc sống cô đơn và nghèo khó, không có con cháu bên cạnh. Nhưng dù cuộc sống khó khăn, Đức Từ Cung vẫn làm tròn phận sự của mình với tổ tiên nhà Nguyễn cho đến giây phút cuối cùng. |
![]() |
| Đức Từ Cung mất ngày 3/10/1980, thọ 91 tuổi. Lăng mộ bà được xây cất ở làng Dương Xuân (Huế), cạnh lăng vua Đồng Khánh và vua Tự Đức. |
Sau nhiều thế kỷ gắn liền với cung nỏ, giáo mác và máy bắn đá, sự xuất hiện của súng thần công đã mở ra một cuộc cách mạng trong lịch sử quân sự Việt Nam.
Chiếc thuyền độc mộc cổ nhất thế giới được tìm thấy tại di chỉ Khóa Hồ Kiều gây ngạc nhiên các chuyên gia.
Trước khi trở thành những gã khổng lồ của đại dương, tổ tiên cá voi từng là những động vật có bốn chân sống trên đất liền.
Mỗi người đều mang một dấu tích nhỏ ở cuối cột sống, như lời nhắc rằng tổ tiên xa xưa của chúng ta từng sở hữu một chiếc đuôi.
Văn hóa chỉ thực sự sống khi còn cộng đồng, còn nơi chốn và còn những con người thực hành nó trong đời sống hằng ngày.
Hai chiếc nhẫn vàng có niên đại khoảng 2.000 năm tuổi được tìm thấy trong quá trình khai quật tại di chỉ khảo cổ Don Yai Thong ở tỉnh Phetchaburi, Thái Lan.
Chỉ trong một đêm, một tổ chức quyền lực bậc nhất châu Âu sụp đổ, để lại phía sau truyền thuyết về kho báu mất tích kéo dài hơn bảy thế kỷ.
Đại học Sư phạm Tây Bắc và Công ty Gansu Zhulong đã công bố pin hạt nhân carbon-14 Qianjiyuan Tianshu và bộ chuyển đổi silicon carbide “Qianjiyuan Nengshu”.
Một ý tưởng lý thuyết lâu đời thành một thí nghiệm thực tiễn, truyền cảm hứng cho những tiến bộ trong quang học, truyền thông không dây và khoa học lượng tử.
Chỉ riêng từ trường của magnetar cũng đủ để phá vỡ cấu trúc nguyên tử ở khoảng cách gần, khiến nó trở thành một trong những thiên thể đáng sợ nhất vũ trụ.
Hai chiếc nhẫn vàng có niên đại khoảng 2.000 năm tuổi được tìm thấy trong quá trình khai quật tại di chỉ khảo cổ Don Yai Thong ở tỉnh Phetchaburi, Thái Lan.
Giữa vùng núi phía tây nam Serbia, một thành phố cổ cùng những tu viện trầm mặc vẫn kể câu chuyện về sự ra đời của một vương quốc Trung Cổ.
Văn hóa chỉ thực sự sống khi còn cộng đồng, còn nơi chốn và còn những con người thực hành nó trong đời sống hằng ngày.
Mỗi người đều mang một dấu tích nhỏ ở cuối cột sống, như lời nhắc rằng tổ tiên xa xưa của chúng ta từng sở hữu một chiếc đuôi.
Đại học Sư phạm Tây Bắc và Công ty Gansu Zhulong đã công bố pin hạt nhân carbon-14 Qianjiyuan Tianshu và bộ chuyển đổi silicon carbide “Qianjiyuan Nengshu”.
Chỉ trong một đêm, một tổ chức quyền lực bậc nhất châu Âu sụp đổ, để lại phía sau truyền thuyết về kho báu mất tích kéo dài hơn bảy thế kỷ.
Chỉ riêng từ trường của magnetar cũng đủ để phá vỡ cấu trúc nguyên tử ở khoảng cách gần, khiến nó trở thành một trong những thiên thể đáng sợ nhất vũ trụ.
Chiếc thuyền độc mộc cổ nhất thế giới được tìm thấy tại di chỉ Khóa Hồ Kiều gây ngạc nhiên các chuyên gia.
Sau nhiều thế kỷ gắn liền với cung nỏ, giáo mác và máy bắn đá, sự xuất hiện của súng thần công đã mở ra một cuộc cách mạng trong lịch sử quân sự Việt Nam.
Một ý tưởng lý thuyết lâu đời thành một thí nghiệm thực tiễn, truyền cảm hứng cho những tiến bộ trong quang học, truyền thông không dây và khoa học lượng tử.
Ẩn sâu dưới lớp đất tưởng tồn tại một mạng lưới khổng lồ kết nối cây cối theo cách đáng kinh ngạc.
Trước khi trở thành những gã khổng lồ của đại dương, tổ tiên cá voi từng là những động vật có bốn chân sống trên đất liền.
Từ việc chữa bệnh di truyền đến tạo ra giống cây trồng mới, công nghệ chỉnh sửa gene đang làm thay đổi cách con người can thiệp vào sự sống.
Phân tích hình ảnh của tàu New Horizons ghi lại phát hiện đến 6 trận sạt lở lớn đổ xuống những vách đá dốc gần vùng đồng bằng băng nổi tiếng của Diêm Vương.
Các nhà nghiên cứu tại Đại học Alabama đã xác định được một ứng dụng mới đầy hứa hẹn của siêu âm cường độ thấp liên tục, có thể giúp giảm nguy cơ thoái hóa khớp sau chấn thương.
Những miệng núi lửa tưởng chừng chỉ có đá nóng và khí độc lại trở thành mái nhà của nhiều loài động vật đặc biệt.
Giữa vùng đồng quê yên bình của nước Anh, một chiếc "tai khổng lồ" hướng lên bầu trời đã góp phần thay đổi cách nhân loại khám phá vũ trụ.
Sau một năm rưỡi triển khai, Nghị quyết 57 đã tạo nhiều chuyển động trong khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, nhưng vẫn tồn tại những rào cản cần vượt qua.
Được mệnh danh là "Pompeii phương Đông", di chỉ văn hóa Tề Gia có hài cốt người được bảo tồn đặc biệt tốt, bị mắc kẹt bởi các trận động đất, lũ lụt đồng thời.
Khi hai vật thể tối tăm và bí ẩn nhất vũ trụ lao vào nhau, chúng tạo nên một trong những sự kiện dữ dội nhất từng được biết đến.