Theo tìm hiểu của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, đằng sau những gói thầu có tỷ lệ tiết kiệm xấp xỉ 0% và sự vắng bóng hoàn toàn của các thông báo mời thầu rộng rãi trên không gian mạng tại Phòng Kinh tế xã Hàm Thuận Nam, tỉnh Lâm Đồng là sự hiện diện lặp đi lặp lại của một nhóm doanh nghiệp vô cùng quen thuộc. Việc trúng thầu thường xuyên, với tần suất dày đặc của các đơn vị này không chỉ giới hạn ở một hạng mục đơn lẻ mà bao trùm lên toàn bộ vòng đời của một dự án.

Từ khâu tư vấn khảo sát, lập thiết kế bản vẽ thi công, thẩm tra dự toán, cho đến giai đoạn thi công xây lắp và tư vấn giám sát, bóng dáng của nhóm nhà thầu này liên tục đan chéo nhau, bộc lộ những dấu hiệu của một môi trường đấu thầu thu hẹp, thiếu vắng sự tham gia của các đối tác độc lập.

Lộ diện "kiềng ba chân" trúng hàng loạt gói thầu

Phân tích sâu dữ liệu lịch sử đấu thầu và bóc tách trực tiếp các quyết định phê duyệt gốc do Trưởng phòng Kinh tế xã Hàm Thuận Nam - ông Trần Ngọc Lam ký duyệt, hệ thống ghi nhận sự tập trung nguồn vốn vào một số ít cái tên tiêu biểu. Đáng chú ý nhất là sự hiện diện của "kiềng ba chân" bao gồm: Công ty TNHH Tư vấn Xây dựng Thanh Gia, Công ty Cổ phần Tư vấn Xây dựng Hải Linh và Công ty TNHH Đầu tư Xây dựng Wingroup.

Cụ thể, hồ sơ thể hiện Công ty TNHH Tư vấn Xây dựng Thanh Gia đóng vai trò vô cùng chủ đạo trong mảng dịch vụ tư vấn khi liên tiếp được lựa chọn thực hiện tới 10 gói thầu. Đơn vị này thường xuyên góp mặt ở các khâu then chốt như lập hồ sơ mời thầu, đánh giá hồ sơ dự thầu hoặc tư vấn giám sát thi công.

Bám sát ngay sau đó là Công ty Cổ phần Tư vấn Xây dựng Hải Linh với thành tích trúng 8 gói thầu chuyên về mảng thiết kế, thẩm tra kỹ thuật. Trong khi hai đơn vị trên chia nhau lĩnh vực tư vấn, thì ở mảng thi công xây lắp, Công ty TNHH Đầu tư Xây dựng Wingroup lại nổi lên như một đối tác chiến lược khi được Phòng Kinh tế xã Hàm Thuận Nam giao phó tới 7 gói thầu xây dựng hạ tầng, giao thông và công trình dân dụng.

Sự luân phiên trúng thầu, "đổi vai" cho nhau tại các dự án do cùng một chủ đầu tư phê duyệt đã được thể hiện rõ qua các văn bản pháp lý như: Quyết định số 10/QĐ-KT ngày 03/2/2026, Quyết định số 73/QĐ-KT ngày 04/6/2026 và Quyết định số 101/QĐ-KT ngày 18/6/2026. Ở dự án này, doanh nghiệp A làm tư vấn thiết kế, doanh nghiệp B thi công; bước sang dự án khác, các vai trò này lại được xoay vòng khép kín.

Nguy cơ vô hiệu hóa cơ chế kiểm tra chéo

Trong quản lý dự án đầu tư công, việc chia tách các gói thầu thành tư vấn thiết kế, thi công xây lắp và tư vấn giám sát là nhằm tạo ra một cơ chế kiểm soát quyền lực độc lập. Đơn vị giám sát phải hoàn toàn khách quan để kiểm tra chất lượng của đơn vị thi công, bảo vệ quyền lợi của chủ đầu tư và nhà nước. Tuy nhiên, khi một nhóm nhỏ doanh nghiệp liên tục trúng thầu sát giá và bao trọn các khâu từ lập dự toán, thiết kế, thi công đến giám sát tại cùng một chủ đầu tư, dư luận hoàn toàn có cơ sở để đặt nghi vấn về ranh giới độc lập giữa các bên.

Nếu giữa đơn vị tư vấn giám sát và đơn vị thi công có những mối liên hệ ngầm về lợi ích, hoặc không đảm bảo tính độc lập về pháp lý, tài chính, thì cơ chế kiểm tra chéo sẽ lập tức mất đi tác dụng. Hệ lụy kéo theo là nguy cơ bớt xén vật tư, làm suy giảm chất lượng công trình và gây thất thoát nghiêm trọng cho ngân sách nhà nước.

Đánh giá sự việc dưới góc độ chuyên môn pháp lý, Chuyên gia đấu thầu Nguyễn Quốc Vũ nhận định: "Điều 6 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 đặt ra yêu cầu tuyệt đối khắt khe về việc bảo đảm cạnh tranh. Pháp luật nghiêm cấm tình trạng 'vừa đá bóng, vừa thổi còi'. Một nhà thầu không thể vừa tham gia lập hồ sơ mời thầu lại vừa tham gia dự thầu; hay đơn vị tư vấn giám sát lại có mối quan hệ phụ thuộc với nhà thầu thi công xây lắp. Việc một nhóm doanh nghiệp liên tục xuất hiện cùng nhau trong nhiều dự án tại Phòng Kinh tế xã Hàm Thuận Nam là những điểm mờ cần được làm sáng tỏ".

Cũng theo chuyên gia Nguyễn Quốc Vũ, để đập tan những hoài nghi của dư luận về sự tồn tại của một "lưới quan hệ" chi phối các dự án đầu tư công tại cơ sở, cơ quan thanh tra, kiểm toán cần sớm vào cuộc. Trọng tâm của công tác rà soát là phải bóc tách cơ cấu cổ đông, dòng tiền tài chính để làm rõ tính độc lập về pháp lý và độc lập về tài chính của nhóm doanh nghiệp Thanh Gia, Hải Linh và Wingroup theo đúng quy định của pháp luật hiện hành.

Đồng quan điểm trên, Luật sư Võ Quang Vinh (Đoàn Luật sư TP HCM) bổ sung thêm: "Sự luân phiên trúng thầu của một nhóm nhỏ nhà thầu không chỉ làm triệt tiêu cơ hội của các doanh nghiệp khác mà còn tiềm ẩn rủi ro phá vỡ nguyên tắc minh bạch trong đầu tư công. Khi các khâu từ thẩm định đến thi công đều do những 'người quen' đảm nhận, tính khách quan của dự án sẽ bị đặt dấu hỏi lớn. Cơ quan chức năng cần thiết lập các biện pháp kiểm tra chéo sổ sách tài chính để minh bạch hóa toàn bộ dòng tiền giải ngân tại các dự án này".

Chỉ khi đảm bảo được tính độc lập tuyệt đối, môi trường đầu tư công mới thực sự minh bạch, tạo cơ hội công bằng cho mọi doanh nghiệp có năng lực trên thị trường. Sự tồn tại của các nhóm nhà thầu trúng thầu liên tiếp với mức tiết kiệm ngân sách gần như bằng 0 đang đặt ra bài toán lớn về công tác quản lý tài chính và trách nhiệm giải trình của những người đứng đầu đơn vị chủ quản.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

Đầu tư công tại xã Hàm Thuận Nam: Trách nhiệm giải trình của người đứng đầu [Kỳ 4]