Ngày 16/4/2026, Quỹ Alexander von Humboldt (Cộng hòa Liên bang Đức) thông báo: GS.TSKH Phùng Hồ Hải, nguyên Viện trưởng Viện Toán học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã được trao Giải thưởng Nghiên cứu Humboldt vì những nghiên cứu Toán học xuất sắc.

Giải thưởng cho những nghiên cứu Toán học xuất sắc

Theo thông báo của Quỹ, GS Phùng Hồ Hải được trao giải trên cơ sở đề cử của GS Christopher Deninger, nhà toán học người Đức, nhằm tôn vinh toàn bộ những đóng góp khoa học của ông trong lĩnh vực Toán học.

GS.TSKH Phùng Hồ Hải sinh năm 1970, là chuyên gia trong lĩnh vực đại số và hình học đại số.

Ông là cựu học sinh lớp chuyên Toán A0 (Trường ĐH Tổng hợp Hà Nội), giành Huy chương Đồng Olympic Toán quốc tế IMO khi đang là học sinh lớp 11.

Ông tốt nghiệp Đại học Tổng hợp Lomonosov (Nga) năm 1992, bảo vệ luận án Tiến sĩ tại Đại học Tổng hợp Ludwig-Maximilian Munich (Đức) năm 1996 và nhận học vị Tiến sĩ khoa học tại Đại học Duisburg-Essen (Đức) năm 2005.

Trong quá trình nghiên cứu, ông tập trung vào các hướng như đại số, nhóm lượng tử, đại số Hopf và lý thuyết phạm trù, với nhiều công trình được công bố trên các tạp chí toán học quốc tế uy tín. Năm 2003, ông được trao Giải thưởng Viện Toán học; năm 2005 nhận giải Baedeker dành cho luận án Tiến sĩ khoa học xuất sắc nhất của Đại học Duisburg-Essen; năm 2006 được trao Giải thưởng Von Kaven của Quỹ Nghiên cứu khoa học Đức (DFG) và đồng thời nhận Học bổng Heisenberg giai đoạn 2005–2010.

Năm 2009, ông được The World Academy of Sciences bầu làm Thành viên trẻ, đại diện khu vực Đông Á, Đông Nam Á và Thái Bình Dương nhiệm kỳ 2009–2013, trở thành người Việt Nam đầu tiên đảm nhiệm vị trí này. Năm 2012, ông được đặc cách công nhận chức danh giáo sư.

Bên cạnh hoạt động nghiên cứu, GS Phùng Hồ Hải còn tích cực tham gia đào tạo, phát triển đội ngũ toán học trẻ và thúc đẩy hợp tác khoa học quốc tế. Ông từng làm việc, giảng dạy tại nhiều cơ sở nghiên cứu uy tín ở Đức và các quốc gia khác trước khi trở về Việt Nam công tác.

Ông giữ cương vị Viện trưởng Viện Toán học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam giai đoạn 2017–2022. Giai đoạn từ 2013-2018, ông là Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Toán học Việt Nam (thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam), góp phần quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của Toán học Việt Nam.

Mục tiêu của việc học Toán là năng lực tư duy

Không chỉ được biết đến như một nhà toán học có nhiều đóng góp trong lĩnh vực đại số và lý thuyết phạm trù, GS.TSKH Phùng Hồ Hải còn dành nhiều tâm huyết cho giáo dục và lan tỏa tình yêu với Toán học. Trong các chia sẻ của mình, ông nhiều lần nhấn mạnh vai trò cốt lõi của tư duy, coi đây là giá trị bền vững nhất mà việc học Toán mang lại.

“Mục tiêu chính của việc học Toán là năng lực tư duy chứ không phải kỹ năng. Chúng ta không cần một lời giải, mà cần hiểu quá trình đi đến lời giải đó”, GS Phùng Hồ Hải nhấn mạnh. Chính quá trình đó giúp người học rèn luyện khả năng phân tích, lập luận và sáng tạo, những năng lực không thể thay thế trong bất kỳ lĩnh vực nào.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ, GS Phùng Hồ Hải cho rằng con người không thể cạnh tranh với máy móc nếu chỉ làm việc như một “cỗ máy”. Theo ông, lợi thế duy nhất và cũng là cốt lõi của con người nằm ở khả năng tư duy độc lập và sáng tạo: “Chúng ta chỉ có thể thắng được AI nếu chúng ta làm sao để ‘người’ nhất có thể”. Ông cảnh báo rằng điều đáng lo ngại không phải là sự xuất hiện của AI, mà là nguy cơ con người đánh mất năng lực tư duy khi quá phụ thuộc vào công nghệ.

Từ góc nhìn đó, ông cho rằng AI cần được nhìn nhận như một công cụ hơn là một “người bạn”. Việc sử dụng AI đòi hỏi sự hiểu biết và kiểm soát, thay vì phụ thuộc: con người phải giữ vai trò chủ thể, làm chủ công nghệ thay vì để công nghệ chi phối. Theo ông, lịch sử phát triển khoa học – công nghệ đã cho thấy không thể ngăn cản tiến bộ, mà điều quan trọng là khả năng thích nghi và tận dụng nó một cách hiệu quả.