Thừa cân, béo phì ở lứa tuổi học đường tại Việt Nam đang gia tăng với tốc độ phi mã, trở thành mối lo ngại hàng đầu về sức khỏe cộng đồng. Số liệu công bố tại Đại hội Tim mạch toàn quốc lần thứ 20 cho thấy, giai đoạn 2010 - 2025, tỷ lệ thừa cân, béo phì ở nhóm tuổi 5-19 tăng trung bình tới 7,9% mỗi năm.
Tính đến năm 2025, tỷ lệ thừa cân ở nhóm tuổi này đã chạm mốc 20,68% và béo phì chiếm 11,36%. Như vậy, toàn quốc hiện có khoảng 4,8 triệu trẻ em và thanh thiếu niên rơi vào tình trạng dư thừa cân nặng.
Ảnh minh họa/Nguồn congdankhuyenhoc.vn
Không chỉ riêng lứa tuổi học đường, bức tranh béo phì ở người trưởng thành cũng chịu gánh nặng tương tự. Năm 2021, tỷ lệ béo phì ở người từ 18- 69 tuổi là 19,5% và ước tính đến năm 2030, con số này sẽ vọt lên khoảng 18,92 triệu người. Xu hướng này nằm trong bức tranh chung của thế giới: Liên đoàn Béo phì thế giới thống kê năm 2022 có gần 48% người trưởng thành thừa cân, béo phì và dự báo đạt khoảng 50% vào năm 2030.
Nguồn gốc của xu hướng gia tăng nhanh chóng ở thế hệ trẻ cảnh báo nguy cơ Việt Nam phải đối mặt với gánh nặng bệnh tật vượt tầm kiểm soát trong tương lai gần, đặc biệt là các bệnh lý tim mạch, đái tháo đường và rối loạn chuyển hóa ngay từ khi còn rất trẻ.
Theo GS.TS.BS Phạm Mạnh Hùng, Chủ tịch Hội Tim mạch học Việt Nam, béo phì là bệnh lý mạn tính, ảnh hưởng đa cơ quan và có nguy cơ tái phát cao. Mô mỡ dư thừa không thuần túy lưu trữ năng lượng mà hoạt động như một cơ quan nội tiết và miễn dịch, trực tiếp tác động xấu đến huyết áp, cấu trúc tim, phản ứng viêm và chuyển hóa.
Trẻ em và người lớn thừa cân, béo phì đối mặt với nguy cơ cao mắc bệnh động mạch vành, xơ vữa động mạch, tăng huyết áp, suy tim, rung nhĩ, đái tháo đường type 2, gan nhiễm mỡ và chứng ngưng thở khi ngủ. Đặc biệt, lượng mỡ dư thừa làm gia tăng gánh nặng tuần hoàn, khiến người mắc suy tim giảm khả năng gắng sức, triệu chứng nặng hơn và gia tăng tần suất nhập viện.
Trước thực trạng này, "Đồng thuận năm 2026 về béo phì và bệnh tim mạch" do Hội Tim mạch học Việt Nam công bố đã đưa ra nhiều điểm mới quan trọng:
Thay đổi tiêu chí đánh giá: Bác sĩ không chỉ dựa vào chỉ số BMI (ở người trưởng thành Việt Nam, BMI từ 23- 24,9 kg/m² là thừa cân, từ 25 kg/m² trở lên là béo phì) hay số cân nặng cần giảm. Việc chẩn đoán cần căn cứ toàn diện vào vòng eo, phân bố mỡ nội tạng, thành phần cơ thể, các bệnh đồng mắc và tổn thương cơ quan đích.
Đích đến của điều trị không dừng lại ở số kg giảm được mà là giảm nguy cơ tim mạch, nâng cao khả năng vận động và cải thiện chất lượng sống. Mức giảm từ 5% trọng lượng cơ thể đã giúp cải thiện các yếu tố nguy cơ, giảm từ 10- 15% trở lên giúp kiểm soát tốt biến chứng.
Vì vậy, người thừa cân cần thay đổi lối sống (chế độ ăn, vận động). Với các trường hợp cần thiết, bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc hoặc phẫu thuật chuyển hóa – giảm cân. Chuyên gia khuyến cáo người dân tuyệt đối không tự ý sử dụng các loại thuốc giảm cân không rõ nguồn gốc.
Kiểm soát thừa cân, béo phì, đặc biệt là can thiệp sớm ở lứa tuổi trẻ em chính là giải pháp cốt lõi để bảo vệ sức khỏe tim mạch và nâng cao chất lượng sống cho thế hệ tương lai.
