Tại sao chúng ta cần tư duy tích cực?
Nếu muốn mạnh mẽ từ thể chất đến tinh thần, sống như hải âu cưỡi gió trên những ngọn sóng đại dương, chúng ta phải tư duy tích cực.
Tư duy tích cực là gì? Tư duy tích cực khác với một vài loại tư duy khác như thế nào? Tại sao ta lại cần tư duy tích cực?
“Tư duy” thường có nghĩa là suy nghĩ, và nói đến suy nghĩ là ta thường có ấn tượng rằng đó là một hoạt động của não bộ một lúc nào đó. Thực ra, từ “tư duy” ở đây rộng hơn và có nghĩa là một thái độ sống, một cái nhìn về cuộc đời và sự sống, tương tự tư duy trong cụm từ “thay đổi tư duy”.
 |
| Cuốn sách "Tư duy tích cực thay đổi cuộc sống" của tác giả Trần Đình Hoành/ NXB Phụ nữ Việt Nam. |
Tư duy tích cực chính là “sống tích cực” hay “thái độ tích cực”. Tích cực có nghĩa là … không tiêu cực, là (1) khi nhìn mọi sự, mọi vật, mọi vấn đề ta luôn luôn thấy cái hay, đẹp, tốt; (2) nếu thấy cái xấu ta có khả năng biến cái xấu thành cái tốt; và (3) luôn luôn hướng đến hành động để làm mọi sự tốt hơn. […]
Đặc điểm của tư duy tích cực là (1) tập trung cái nhìn và tư tưởng vào cái tốt, nếu thấy cái xấu cũng phải tìm cho ra cái tốt trong cái xấu để tập trung tư tưởng vào đó và (2) dùng cái tốt như là động lực thúc đẩy mình sống và làm việc, đi đến mục đích cuối cùng là làm cho cuộc đời tốt đẹp hơn.
Cuộc đời đây là cuộc đời của chính mình và là cuộc đời của thế giới mình sống. Tức là, cái tốt vừa là động lực thúc đẩy mình sống, vừa là mục tiêu tối hậu của cuộc sống.
Thông thường, người ta thường phân chia thế giới thành hai nhóm người, tích cực và tiêu cực. Nhưng đó chỉ là cách nói tắt cho thuận tiện; thực ra ai cũng vừa tích cực vừa tiêu cực, chỉ là khuynh hướng nào mạnh hơn mà thôi.
Hơn nữa, thông thường ta hay có thói quen tích cực hay tiêu cực tùy theo… trời mưa nắng và tùy theo đối tượng suy tưởng là người yêu hay… ông hàng xóm khó chịu. […]
Nhưng tại sao ta phải suy tư tích cực? Trời sinh sao để vậy không được sao? Trước hết, tâm tính của ta không phải do trời sinh. Các yếu tố di truyền có dự phần một tí, như là sinh ra thì có hai tay hai chân, nhưng có đai đen Judo hay một cơ thể èo ọt bệnh hoạn là do ta.
Trí lực và tâm lực cũng thế, trời sinh ra có tâm trí, tích cực hay tiêu cực là do ta. Và thực ra thì chẳng ai bắt ta phải tích cực hay tiêu cực cả, sống cách nào là sở thích cá nhân và tự do lựa chọn của mỗi người. Nếu ta muốn làm thư sinh trói gà không chặt, tối ngày thương mây khóc gió, như các nho sĩ trong Số Đỏ, thì cũng được.
Nhưng nếu ta muốn mạnh mẽ từ thể chất đến tinh thần, sống như hải âu cưỡi gió trên những ngọn sóng đại dương, thì ta phải tư duy tích cực. Chỉ là vấn đề lựa chọn.
Một trong những câu hỏi ta hay gặp khi nói đến tư duy tích cực là: “Đôi khi ta cũng cần phải phê phán chứ. 'Critial thinking' cũng cần vậy”.
"Critical thinking", tạm dịch là tư duy phê phán, là một phương thức suy nghĩ rất được chú trọng ngày nay. Thực ra, critical vừa có nghĩa là phê phán, vừa có nghĩa là nghiêm trọng.
Đây là cách suy nghĩ đặt trọng tâm vào nghi vấn, đánh dấu hỏi tất cả các tiền đề, các kết luận, các dữ kiện, các phương pháp làm việc, trong một vấn đề, cho đến khi ta thỏa mãn với độ chính xác của tất cả điều này và đi đến một kết luận chính xác.
Nếu nói đến nghi vấn và phê phán tức là nói đến việc phải mang cái xấu (và cái tốt) ra mổ xẻ. Mà nói đến cái xấu là có người nghĩ rằng như vậy có vẻ không tích cực. Chúng ta sẽ nói đến critical thinking chi tiết hơn trong một dịp khác.
Tại đây, chúng ta chỉ cần nhắc rằng "critical thinking" (tư duy phê phán) và "positive thinking" (tư duy tích cực) đều cần thiết và có thể đi đôi với nhau. "Positive thinking" là một thái độ sống, hơn là một phương thức suy nghĩ. "Critical thinking" là một phương thức suy nghĩ. Ta có thể dùng "critical thinking" với một thái độ tích cực, hoặc với một thái độ tiêu cực.
Ví dụ, đối diện các vấn đề giáo dục, ta có thể dùng "critical thinking" để mang ra một số các vấn đề như chương trình học chưa khoa học và thực tiễn, phương pháp giảng dạy còn từ chương, lương giáo viên còn thấp, học cụ còn thiếu thốn… Nếu là người tiêu cực thì ta sẽ ngồi đó nhăn nhó phàn nàn.
Nhưng nếu là người tích cực thì ta sẽ nhìn vào các yếu tố tích cực như văn hóa kính trọng thầy cô, kinh tế quốc gia phát triển khá trong thập niên qua, một số các công ty viễn thông (Internet) là công ty nhà nước, liên hệ quốc tế tốt, người Việt ở nước ngoài đông, để tính đến một kế hoạch vận dụng tất cả sức mạnh này vào việc cải cách giáo dục.
"Critical thinking" là phương pháp phân tích để tìm hiểu một vấn đề thật kỹ. "Positivie thinking" là một thái độ tích cực ta có trong khi làm công việc phân tích tìm hiểu đó. Cả hai đi đôi với nhau rất tốt.
Tư duy tích cực là chủ động, dùng thái độ của mình để tạo ra thế giới của mình. Thế giới của mình là cơ thể và đầu óc của mình, gia đình mình, bạn bè mình, những công việc mình làm, những người mình giao tiếp hàng ngày.
Mình chủ động tích cực để biến thế giới đó và những người trong thế giới đó trở thành vui vẻ hơn và tích cực hơn một tí. Thay vì cứ sống theo lối phản ứng, gặp người vui thì vui, gặp người cau có thì cau có, tức là làm cho thế giới của mình chao đảo từng phút từng giờ, mình chủ động giữ thế giới của mình an vui tích cực luôn luôn.
Điều này, trên phương diện triết lý, có thể gọi là duy tâm, tức là dùng tâm thức của mình để quản lý mình và môi trường sống của mình đó, các bạn ạ.
