Ngày 27 và 28/4/2010, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam diễn ra tại Hà Nội. Đây là kỳ Đại hội diễn ra trong một dấu mốc đặc biệt. Chỉ 11 ngày trước đó, ngày 16/4/2010, Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị 42-CT/TW về tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Chỉ thị 42: Trí thức trước vận hội mới

Chỉ thị 42 xác định rõ vị trí và chức năng của Liên hiệp Hội: “Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam có hệ thống từ Trung ương đến các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương là tổ chức chính trị - xã hội do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo; có chức năng tập hợp, đoàn kết và phát huy trí tuệ của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ Việt Nam trong và ngoài nước, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của hội thành viên và hội viên của các hội thành viên, góp phần đưa khoa học và công nghệ trở thành động lực của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”.

Cùng với đó, Bộ Chính trị yêu cầu Liên hiệp Hội: “Đề xuất, tham mưu cho Đảng và Nhà nước những vấn đề lớn về đường lối, chủ trương, chính sách phát triển đất nước, nhất là về khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo, chính sách đối với trí thức... Chủ động tư vấn, phản biện và giám định xã hội trong quá trình xây dựng đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; các chương trình, dự án lớn về phát triển khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo, kinh tế - xã hội trước khi cấp có thẩm quyền quyết định”.

Những yêu cầu này đặt hoạt động của Liên hiệp Hội trong một phạm vi rộng hơn, từ tập hợp đội ngũ trí thức đến tham mưu, tư vấn, phản biện và giám định xã hội đối với những vấn đề lớn của đất nước.

Đại hội VI cũng diễn ra trong bối cảnh Nghị quyết 27-NQ/TW ngày 6/8/2008 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về xây dựng đội ngũ trí thức trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đã được ban hành.

Nghị quyết nhấn mạnh: “Trong mọi thời đại, tri thức luôn là nền tảng tiến bộ xã hội, đội ngũ trí thức là lực lượng nòng cốt sáng tạo và truyền bá tri thức”.

Như vậy, Đại hội VI đứng trước yêu cầu vừa củng cố tổ chức, vừa tìm cách phát huy hiệu quả hơn nguồn lực trí thức khoa học và công nghệ trong quá trình phát triển đất nước.

677 đại biểu, đại diện cho 1,8 triệu hội viên

Đại hội VI được tổ chức trong hai ngày 27 và 28/4/2010 tại Hà Nội, với 677 đại biểu, đại diện cho 125 hội thành viên, gồm 70 hội khoa học và kỹ thuật ngành toàn quốc và 55 Liên hiệp hội khoa học và kỹ thuật tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, thay mặt cho 1,8 triệu hội viên trong cả nước.

So với những kỳ Đại hội trước, quy mô tổ chức đã có bước phát triển đáng kể. Từ 15 hội thành viên khi Liên hiệp Hội được thành lập năm 1983, đến Đại hội II có 23 hội, Đại hội III có 42 hội, Đại hội IV có 63 hội, Đại hội V có 92 hội và đến Đại hội VI là 125 hội thành viên.

Tại Đại hội, các đại biểu tổng kết nhiệm kỳ V, xác định phương hướng hoạt động nhiệm kỳ 2010-2015; xem xét công tác kiểm tra, kiểm điểm hoạt động của Hội đồng Trung ương và Đoàn Chủ tịch khóa V, đồng thời thảo luận việc sửa đổi, bổ sung Điều lệ.

Một nội dung quan trọng được Đại hội thông qua là Chiến lược phát triển Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam giai đoạn 2010-2020.

Đại hội giao Hội đồng Trung ương khóa VI tiếp tục hoàn thiện Điều lệ trên cơ sở Chỉ thị 42-CT/TW ngày 16/4/2010 của Bộ Chính trị và Thông báo số 329-TB/TW ngày 26/4/2010 của Ban Bí thư.

Việc xây dựng chiến lược phát triển đến năm 2020 cho thấy Liên hiệp Hội bước vào nhiệm kỳ VI với yêu cầu không chỉ tổng kết những gì đã làm được mà còn xác định một tầm nhìn dài hơn cho tổ chức và hoạt động của toàn hệ thống.

Phản biện, tham mưu được đặt trước những vấn đề lớn

Một dấu ấn quan trọng của nhiệm kỳ VI là yêu cầu tiếp tục nâng cao chất lượng hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội.

Đây không phải nội dung mới xuất hiện tại Đại hội VI, nhưng được đặt trong yêu cầu rõ hơn của Chỉ thị 42. Bộ Chính trị yêu cầu Liên hiệp Hội chủ động tham gia tư vấn, phản biện và giám định xã hội trong quá trình xây dựng đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, cũng như đối với các chương trình, dự án lớn trước khi cấp có thẩm quyền quyết định.

Sau Đại hội, Liên hiệp Hội tổ chức các hội nghị triển khai Chỉ thị 42-CT/TW và Nghị quyết Đại hội VI. Gần 460 đại biểu, đại diện các ban Đảng, bộ, ngành Trung ương, Liên hiệp Hội Việt Nam, các hội ngành toàn quốc và 53/56 Liên hiệp hội tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tham dự.

Tại các hội nghị, nội dung Chỉ thị 42 và các thông báo của Ban Bí thư được quán triệt, đồng thời bàn việc tổ chức thực hiện Chỉ thị và Nghị quyết Đại hội VI trong toàn hệ thống.

Báo cáo của Liên hiệp Hội năm 2012 cho thấy hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội tiếp tục được xác định là một nhiệm vụ quan trọng. Đảng đoàn và Đoàn Chủ tịch Liên hiệp Hội đã báo cáo, đề xuất với Bộ Chính trị, Ban Bí thư về những vấn đề liên quan đến tư vấn, phản biện các chương trình, đề án, dự án quan trọng trước khi cấp có thẩm quyền phê duyệt.

GS.VS.TSKH Đặng Vũ Minh được bầu làm Chủ tịch

Cùng với việc xác định phương hướng nhiệm kỳ mới, Đại hội VI kiện toàn bộ máy lãnh đạo của Liên hiệp Hội Việt Nam.

Đại hội bầu Hội đồng Trung ương khóa VI gồm 144 ủy viên. Tại phiên họp đầu tiên, Hội đồng Trung ương bầu Đoàn Chủ tịch gồm 23 thành viên và Ủy ban Kiểm tra gồm 9 thành viên.

GS.VS.TSKH Đặng Vũ Minh được bầu làm Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam khóa VI. Các Phó Chủ tịch gồm TS Vũ Ngọc Hoàng, PGS.TS Hồ Uy Liêm và TS Trần Việt Hùng; TS Phạm Văn Tân tiếp tục đảm nhiệm chức Tổng Thư ký.

Đại hội có sự tham dự và phát biểu chỉ đạo của đồng chí Trương Tấn Sang, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư. Cùng dự có nguyên Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu, đại diện lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các ban, bộ, ngành Trung ương và nhiều cơ quan liên quan.

Đại hội VI khép lại với một hệ thống gồm 125 hội thành viên, 1,8 triệu hội viên và một chiến lược phát triển đến năm 2020. Quan trọng hơn, kỳ Đại hội diễn ra ngay sau khi Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị 42, đặt Liên hiệp Hội trước yêu cầu đổi mới mạnh hơn về tổ chức và phương thức hoạt động, nâng cao chất lượng tập hợp trí thức, đồng thời phát huy vai trò tham mưu, tư vấn, phản biện và giám định xã hội.

Nếu Đại hội I đặt nền móng cho sự ra đời của tổ chức; Đại hội II mở rộng mạng lưới và hình thành thêm những hoạt động mới; Đại hội III xác định rõ hơn vị trí chính trị - xã hội của Liên hiệp Hội; Đại hội IV gắn hoạt động của đội ngũ trí thức với công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa; Đại hội V ghi dấu bước phát triển của tư vấn, phản biện và giám định xã hội, thì Đại hội VI diễn ra trong thời điểm yêu cầu đổi mới Liên hiệp Hội được Bộ Chính trị đặt ra bằng một chỉ thị chuyên biệt.

Đó là một dấu mốc quan trọng trong chặng đường phát triển của Liên hiệp Hội Việt Nam, yêu cầu phát huy thực chất nguồn lực trí tuệ của đội ngũ khoa học và công nghệ, đóng góp vào những vấn đề lớn của đất nước được đặt ở vị trí ngày càng lớn.

Bài viết nằm trong tuyến bài hướng tới Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, nhiệm kỳ 2026-2031.