AHLĐ.GS.TS.NGND Nguyễn Lân Việt sinh ra trong một gia đình có truyền thống khoa cử nổi tiếng. Cha ông là cố NGND Nguyễn Lân, "người thầy của những người thầy", các anh chị em của ông cũng đều là những nhà khoa học danh tiếng làm rạng danh dòng họ.

Ước mơ ban đầu của chàng thanh niên Nguyễn Lân Việt là bước chân vào khoa Toán Lý, Trường Đại học Bách khoa. Thế nhưng, lắng nghe nguyện vọng của cha về một người nối nghiệp y đức trong gia đình, ông đã rẽ hướng thi vào Trường Đại học Y Hà Nội năm 1970.

Thế rồi, từ việc muốn làm theo tâm nguyện của cha, nghề y với ông dần biến thành niềm đam mê. Hơn bốn thập kỷ, ông đã đi một hành trình cống hiến trọn vẹn với hai chữ "Thầy": Thầy thuốc ưu tú và Thầy giáo nhân dân.

Đưa những kỹ thuật tim mạch tiên tiến đến người bệnh Việt Nam

Bắt đầu từ những năm tháng làm Bác sĩ Nội trú ăn ngủ cùng bệnh nhân tại Bệnh viện Bạch Mai đến 1-2h sáng, GS.TS Nguyễn Lân Việt đã nhận thấy sự phong phú, phức tạp nhưng vô cùng kỳ diệu của ngành Tim mạch. Niềm đam mê ấy thúc đẩy ông không ngừng học tập, nghiên cứu và trở thành một trong những chuyên gia hàng đầu, người đặt nền móng và đưa kỹ thuật tim mạch can thiệp Việt Nam vươn tầm khu vực.

Trên cương vị Viện trưởng Viện Tim mạch Việt Nam, ông đã quyết tâm triển khai hàng loạt kỹ thuật tiên tiến đỉnh cao như: nong và đặt stent động mạch vành, nong van tim qua da, siêu âm tim qua thực quản, điều trị rối loạn nhịp tim bằng năng lượng sóng có tần số radio (RF), đặt stent graft động mạch chủ, hay thay van động mạch chủ qua da (TAVI)...

Đặc biệt, với vai trò Chủ nhiệm đề tài Nghiên cứu khoa học cấp Nhà nước, ông đã trực tiếp chỉ đạo triển khai lần đầu tiên tại Việt Nam kỹ thuật can thiệp tim bẩm sinh. Thành tựu này đã mở ra cơ hội sống cho hàng nghìn bệnh nhi tim bẩm sinh mà không cần đến những cuộc đại phẫu phanh ngực đớn đau.

Không dừng lại ở đó, ông tiếp tục làm chủ nhiệm đề tài độc lập cấp Nhà nước về "Ứng dụng tế bào gốc trong điều trị bệnh nhân suy tim sau nhồi máu cơ tim", một hướng đi hoàn toàn mới tại thời điểm đó, hồi sinh sự sống cho nhiều ca bệnh hiểm nghèo.

Bằng tầm nhìn chiến lược, GS Nguyễn Lân Việt đã chỉ đạo và trực tiếp chuyển giao công nghệ, hỗ trợ xây dựng gần 50 Trung tâm Tim mạch can thiệp trên khắp cả nước. Nhờ vậy, người dân ở các vùng xa xôi có thể thụ hưởng kỹ thuật y học cao ngay tại địa phương, giảm chi phí điều trị và hạn chế tối đa việc phải ra nước ngoài chữa bệnh.

Bên cạnh công tác chuyên môn tại Viện, ông còn đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Hội đồng chuyên môn miền Bắc thuộc Ban Bảo vệ chăm sóc sức khỏe cán bộ Trung ương, trực tiếp tham gia thăm khám, điều trị hiệu quả cho nhiều lãnh đạo Đảng, Nhà nước. Đồng thời, ông cũng là người điều hành "Chương trình Quốc gia về phòng chống bệnh Tăng huyết áp", triển khai hiệu quả tại 63 tỉnh thành để bảo vệ sức khỏe cho khoảng 11 triệu bệnh nhân trên toàn quốc.

Những nỗ lực ấy đã mang về cho ông Giải thưởng Nhà nước về Khoa học và Công nghệ (2005), Giải thưởng VIFOTEC năm 2011 và 2013.

Người thầy của hàng ngàn bác sĩ tim mạch

Với GS.BS Nguyễn Lân Việt, y khoa không thể tách rời giữa giảng đường và bệnh viện. Khi vừa giảng dạy vừa trực tiếp thăm khám, điều trị, ông chú trọng đưa kinh nghiệm lâm sàng vào bài giảng, đồng thời giúp người học tiếp cận những tiến bộ mới của y học.

Với 45 năm đứng trên bục giảng, ông đã trực tiếp đào tạo hàng nghìn bác sĩ tim mạch, hàng trăm thạc sĩ, bác sĩ chuyên khoa II, bác sĩ nội trú và hướng dẫn thành công hàng chục nghiên cứu sinh bảo vệ thành công luận án tiến sĩ. Ông cũng là tác giả của 19 đầu sách, giáo trình giảng dạy y khoa cùng hơn 140 bài báo khoa học đăng trên các tạp chí uy tín trong và ngoài nước.

Đứng trên bục giảng hay là bác sĩ bên giường bệnh, ông luôn nhắc nhở học trò phải gắn chặt lý thuyết hàn lâm với thực tiễn lâm sàng. Mô hình này giúp đội ngũ giảng viên, bác sĩ và sinh viên liên tục cập nhật những tri thức y học mới nhất của thế giới, biến lý thuyết thành kỹ năng cứu người thực thụ.

Mô hình kết hợp giữa Viện Tim mạch và Bộ môn Tim mạch Trường Đại học Y Hà Nội được ông thúc đẩy đã tạo sự gắn kết giữa đào tạo và thực hành. Các giảng viên, bác sĩ có điều kiện cập nhật kiến thức, còn sinh viên và học viên được học trong môi trường gắn với thực tế điều trị.

Đặc biệt, khi trở thành Hiệu trưởng Trường Đại học Y Hà Nội, một trong những dấu ấn đáng chú ý của ông là thúc đẩy việc xây dựng Bệnh viện Đại học Y Hà Nội. Công trình này vừa phục vụ khám chữa bệnh, vừa tạo môi trường thực hành cho sinh viên, học viên đại học và sau đại học.

Dưới sự dẫn dắt của ông, Trường Đại học Y Hà Nội vinh dự nhận Huân chương Sao vàng, Viện Tim mạch Việt Nam nhận danh hiệu Anh hùng Lao động, còn cá nhân ông được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nhà giáo Nhân dân vào năm 2008.

Năm 2015, ông được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới. Trước đó và sau đó, ông còn nhận nhiều phần thưởng, danh hiệu cao quý khác cho những đóng góp trong giáo dục, khoa học và chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Nhưng phía sau những danh hiệu ấy, ông vẫn nhìn nghề nghiệp bằng một cách rất giản dị: niềm vui lớn nhất của người thầy thuốc là nhìn thấy bệnh nhân hồi phục.

“Cái thiếu thốn nhất của người bác sĩ đó là thời gian dành cho bản thân, cho gia đình, bởi công việc luôn bận rộn và căng thẳng”, GS Nguyễn Lân Việt chia sẻ. Nhưng theo ông, sự bù đắp lớn nhất chính là hạnh phúc khi cứu sống được một người bệnh, chứng kiến họ hồi phục và nhận lại một lời cảm ơn chân thành.

Hai chữ “thầy thuốc” và “thầy giáo” đã cùng ông song hành suốt gần trọn một đời: học để chữa bệnh, nghiên cứu để cứu người và dạy để những giá trị ấy được tiếp nối.