SETI là viết tắt của Search for Extraterrestrial Intelligence, nghĩa là tìm kiếm trí tuệ ngoài Trái Đất. Đây không phải một thiết bị duy nhất hay một tổ chức có độc quyền săn tìm người ngoài hành tinh, mà là lĩnh vực nghiên cứu sử dụng nhiều phương pháp khoa học để phát hiện dấu hiệu công nghệ của những nền văn minh ngoài Trái Đất. Một trong những hướng tiếp cận nổi bật nhất là lắng nghe các tín hiệu điện từ phát ra từ những hệ sao xa xôi.

Thay vì gửi tàu vũ trụ đến những hành tinh cách chúng ta hàng chục hoặc hàng trăm năm ánh sáng, các nhà khoa học sử dụng kính thiên văn vô tuyến để thu thập sóng điện từ. Họ tìm kiếm những tín hiệu có đặc điểm khác thường, chẳng hạn tín hiệu tập trung trong một dải tần rất hẹp hoặc có quy luật lặp lại khó giải thích bằng các hiện tượng tự nhiên. SETI cũng nghiên cứu tín hiệu ánh sáng, bao gồm những xung laser có thể được một nền văn minh phát ra có chủ đích. Phần lớn hoạt động SETI là quan sát thụ động, tức lắng nghe chứ không chủ động phát thông điệp ra vũ trụ.

Mảng kính thiên văn vô tuyến Allen ở California, một hệ thống phục vụ nghiên cứu thiên văn và tìm kiếm tín hiệu công nghệ ngoài Trái Đất. Ảnh: SETI Institute.

Khi kính thiên văn thu được dữ liệu, công việc khó khăn nhất mới thực sự bắt đầu. Máy tính phải phân tích lượng dữ liệu khổng lồ, tách tín hiệu thiên văn khỏi nhiễu do thiết bị, sóng vô tuyến của con người và vệ tinh gây ra. Những tín hiệu đáng chú ý sẽ được kiểm tra lại, quan sát ở những thời điểm khác nhau hoặc bằng thiết bị khác để xác định chúng có thực sự đến từ ngoài Trái Đất hay không. Một tín hiệu bất thường chưa đủ để kết luận đã tìm thấy người ngoài hành tinh.

Một ví dụ tiêu biểu là mảng kính thiên văn Allen Telescope Array tại California, gồm nhiều ăng-ten hoạt động phối hợp để quan sát các vùng trời và thu thập dữ liệu trên nhiều dải tần. SETI cũng không chỉ tập trung vào một ngôi sao cụ thể: các nhà nghiên cứu có thể khảo sát những hệ sao có hành tinh, những khu vực dày đặc sao trong Dải Ngân hà hoặc các nguồn phát tín hiệu đáng chú ý. Cách tiếp cận này giúp mở rộng phạm vi tìm kiếm, dù vũ trụ quá rộng lớn để có thể kiểm tra mọi vị trí và tần số cùng lúc.

Dữ liệu tín hiệu vô tuyến là đối tượng được phân tích để tìm kiếm những dấu hiệu có thể liên quan đến công nghệ ngoài Trái Đất. Ảnh: SETI Institute – nghiên cứu và công nghệ SETI.

Lịch sử SETI hiện đại bắt đầu từ năm 1960, khi nhà thiên văn Frank Drake thực hiện dự án Ozma, hướng kính thiên văn vô tuyến về hai ngôi sao gần Mặt Trời để tìm kiếm tín hiệu. Thí nghiệm không phát hiện thông điệp ngoài hành tinh, nhưng đặt nền móng cho nhiều chương trình nghiên cứu sau này. Đến nay, chưa có tín hiệu nào được xác nhận là bằng chứng về trí tuệ ngoài Trái Đất. Sự im lặng ấy không đồng nghĩa chúng ta cô độc: nhân loại mới chỉ khảo sát một phần rất nhỏ không gian và những dạng tín hiệu có thể tồn tại.

SETI vì thế không đơn thuần là cuộc săn tìm người ngoài hành tinh, mà còn là nỗ lực tìm hiểu vị trí của nhân loại trong vũ trụ. Một tín hiệu được xác nhận có nguồn gốc nhân tạo ngoài Trái Đất sẽ làm thay đổi sâu sắc nhận thức của chúng ta về sự sống và trí tuệ. Nhưng ngay cả khi chưa tìm thấy gì, mỗi lần quan sát vẫn giúp giới khoa học cải thiện thiết bị, phương pháp phân tích và hiểu biết về vũ trụ.