Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, kể từ thời điểm toàn quốc chính thức áp dụng mô hình hành chính mới rút gọn, địa phương chỉ còn hai cấp quản lý là cấp tỉnh và cấp xã theo tinh thần Nghị quyết số 202/2025/QH15, nguồn lực đầu tư công đang được phân bổ trực tiếp và vô cùng mạnh mẽ về các địa phương. Mục tiêu lớn nhất của sự thay đổi mang tính bước ngoặt này là nhằm tăng tốc độ phát triển hạ tầng cơ sở, từ đó tạo bệ phóng nâng cao đời sống dân sinh và kinh tế vùng.

Trách nhiệm quản lý vốn ngân sách nhà nước của người đứng đầu tại các ban quản lý dự án cấp xã do đó trở nên vô cùng quan trọng và nặng nề hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, việc phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu tại một số dự án giao thông nông thôn quy mô lớn trên địa bàn xã An Lục Long, tỉnh Tây Ninh thời gian qua đang xuất hiện những con số tài chính có dấu hiệu bất thường, khiến dư luận đặt câu hỏi lớn về hiệu quả tiết kiệm cho ngân sách nhà nước.

Dấu hỏi hiệu quả tiết kiệm ngân sách tại xã An Lục Long, tỉnh Tây Ninh

Dữ liệu bóc tách chi tiết từ Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia cho thấy, Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng xã An Lục Long, tỉnh Tây Ninh đã làm chủ đầu tư và trực tiếp mời thầu hàng loạt dự án nâng cấp hạ tầng quan trọng trên địa bàn.

Đáng chú ý nhất, hai gói thầu xây lắp công trình giao thông liên xã có giá trị lớn nhất đều ghi nhận một kịch bản chung: Nhà thầu liên tiếp được phê duyệt trúng thầu thông qua hình thức đấu thầu rộng rãi trong nước qua mạng (không phải hình thức chỉ định thầu) với tỷ lệ giảm giá vô cùng nhỏ giọt, chỉ mang tính chất tượng trưng.

Đơn vị liên tiếp được xướng tên trúng thầu tại cả hai dự án này là Công ty TNHH Đầu tư Sản xuất Thương mại Xây dựng An Lộc (Mã số doanh nghiệp: 0315242595; địa chỉ trụ sở chính đặt tại Số 10C Đường Số 176, Phường Tăng Nhơn Phú, TP HCM; do ông Nguyễn Tấn Diêu làm người đại diện theo pháp luật) dưới tư cách nhà thầu độc lập hoặc đứng đầu liên danh.

Đi sâu vào bóc tách các số liệu tài chính cụ thể, tại gói thầu Thi công xây dựng công trình Mở rộng đường liên xã 30/4 (Đoạn từ đường T1 đến Cầu Trạm Y tế), hồ sơ công bố ghi nhận mức giá dự toán được phê duyệt ban đầu là 17.093.326.000 đồng.

Giám đốc Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng xã An Lục Long - Nguyễn Duy Phương đã ký Quyết định số 44/QĐ-BQLDA phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu (ngày công bố trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia là 12/05/2026). Đơn vị giành chiến thắng là Công ty An Lộc với mức giá trúng thầu được chốt (sau khi đã làm tròn nghiệp vụ) ở con số 17.024.375.000 đồng, số tiền thực tế tiết kiệm được cho ngân sách nhà nước tại dự án quy mô hơn 17 tỷ đồng này chỉ ở mức 68.951.000 đồng, tương ứng tỷ lệ tiết kiệm đạt 0,4%.

Đây là một con số vô cùng khiêm tốn, nằm sâu trong nhóm tỷ lệ tiết kiệm siêu thấp, cách rất xa so với kỳ vọng tối ưu hóa dòng vốn đầu tư công mà các cơ quan quản lý nhà nước luôn hướng tới trong giai đoạn siết chặt kỷ cương hiện nay.

Chỉ đúng một tháng sau đó, một kịch bản gần như tương tự tiếp tục lặp lại tại gói thầu thứ hai mang tên Thi công xây dựng công trình Mở rộng đường liên xã 30/4 (Đoạn từ cầu 30/4 đến ranh xã Thuận Mỹ).

Gói thầu này có mức giá dự toán thậm chí còn cao hơn, đạt 17.681.944.000 đồng. Giám đốc Nguyễn Duy Phương tiếp tục ban hành Quyết định số 109/QĐ-BQLDA (ngày công bố trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia là 11/06/2026), phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu cho Liên danh Phúc Châu (do Công ty An Lộc làm liên danh chính). Giá trị trúng thầu lần này được chốt ở mức 17.594.562.000 đồng. Tại dự án cấp cơ sở này, số tiền tiết kiệm mang về cho ngân sách nhà nước chỉ nhích nhẹ lên mức 87.382.000 đồng, tương ứng với tỷ lệ giảm giá đạt 0,49%.

Như vậy, chỉ qua hai gói thầu hạ tầng giao thông liền kề trên địa bàn một xã, Công ty An Lộc (bao gồm cả vai trò độc lập và đứng đầu liên danh) đã liên tiếp nhận các hợp đồng thi công lên tới 34.618.937.000 đồng.

Thế nhưng, tổng mức giảm giá cộng dồn tại cả hai dự án lại chưa chạm mốc 157 triệu đồng (cụ thể là 156.333.000 đồng). Tỷ lệ tiết kiệm trung bình dưới 0,5% từ các cuộc đấu thầu rộng rãi qua mạng tạo ra một sự tương phản rất lớn với quy mô dòng vốn nhà nước đang được rót xuống địa phương.

Điều này buộc dư luận phải đặt dấu hỏi thẳng thắn về quá trình thẩm định giá, đánh giá hồ sơ và đặc biệt là năng lực cũng như sự quyết liệt trong công tác thương thảo hợp đồng của chủ đầu tư trước khi ra quyết định phê duyệt cuối cùng. Không thể phủ nhận rằng, với mức giảm giá mang tính chất chiếu lệ như vậy, bài toán hiệu quả kinh tế tại các dự án giao thông nông thôn này vẫn đang là một khoảng trống lớn cần được lấp đầy.

Nghịch lý năng lực trượt thầu tại sân nhà và liên tiếp trúng dự án lớn ở sân khách

Nhìn vào hồ sơ năng lực và lịch sử hoạt động của Công ty TNHH Đầu tư Sản xuất Thương mại Xây dựng An Lộc, các số liệu thống kê chỉ ra nhiều điểm đáng chú ý về hiệu quả thầu. Tính đến thời điểm hiện tại, dữ liệu ghi nhận doanh nghiệp này đã tham gia tổng cộng 53 gói thầu. Trong đó, nhà thầu trúng 12 gói, trượt 37 gói, 1 gói chưa có kết quả và 3 gói bị hủy, đạt tỷ lệ chiến thắng trung bình 22,64%. Tổng giá trị trúng thầu tích lũy đạt 73.620.287.001 đồng. Chuỗi thành tích này cho thấy An Lộc không phải là một nhà thầu sở hữu tỷ lệ chiến thắng áp đảo trên thị trường chung.

Tuy nhiên, điểm kỳ lạ nằm ở sự phân bổ địa bàn hoạt động của doanh nghiệp này. Mặc dù đăng ký địa chỉ trụ sở chính tại "sân nhà" là TP HCM, nhưng trong toàn bộ 12 gói thầu tham gia tại địa phương này, Công ty An Lộc lại trúng 0 gói và trượt cả 12 gói, ghi nhận tỷ lệ thắng thầu 0% tròn trĩnh. Doanh nghiệp liên tục bị đánh trượt tại địa bàn đóng trụ sở chính, nơi có ưu thế lớn nhất về mặt vị trí địa lý, nhân lực trực tiếp và logistics.

Ngược lại, khi tham gia đấu thầu tại các địa phương khác như tỉnh Lâm Đồng hay tỉnh Tây Ninh, doanh nghiệp lại gặt hái được những bản hợp đồng có giá trị rất lớn. Cụ thể, tại Lâm Đồng, An Lộc tham gia 27 gói và trúng 7 gói với tổng giá trị 22.319.104.838 đồng. Tại Tây Ninh, nhà thầu tham gia 13 gói và trúng 5 gói với tổng giá trị đạt 51.301.182.163 đồng. Chỉ tính riêng trong giai đoạn năm 2025 và nửa đầu năm 2026, tổng giá trị trúng thầu của doanh nghiệp đã lên tới 57.489.506.750 đồng (gồm 20.953.854.750 đồng trong năm 2025 và 36.535.652.000 đồng trong năm 2026).

Đáng chú ý nhất, tỷ lệ thắng thầu của Công ty An Lộc tại Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng xã An Lục Long, tỉnh Tây Ninh đạt 100% tuyệt đối. Doanh nghiệp tham gia nộp hồ sơ 2 gói thầu và đều được phê duyệt trúng thầu trọn vẹn cả hai gói với tổng trị giá 34.618.937.000 đồng (gồm gói thầu đoạn đường T1 trị giá 17.024.375.000 đồng và gói thầu đoạn cầu 30/4 trị giá 17.594.562.000 đồng). Khoản doanh thu từ hai dự án cấp xã này chiếm đến hơn 47% tổng giá trị trúng thầu toàn quốc tích lũy từ trước đến nay của chính họ.

Sự tương phản gay gắt về năng lực cạnh tranh giữa sân nhà và sân khách, kết hợp cùng tỷ lệ tiết kiệm ngân sách siêu thấp dưới 0,5% tại các công trình nông thôn trọng điểm của xã An Lục Long, đang đặt ra nhiều dấu hỏi lớn. Sự trùng hợp này khiến dư luận không khỏi hoài nghi về việc liệu có hay không những lợi thế vô hình nào đó đã giúp một doanh nghiệp nhỏ liên tục vượt qua các vòng đánh giá một cách suôn sẻ tại tỉnh bạn.

Góc nhìn pháp lý từ Luật sư về hiệu quả sử dụng nguồn vốn đầu tư công

Phân tích toàn cảnh sự việc dưới lăng kính pháp luật về hoạt động đấu thầu và quản lý đầu tư công, Luật sư Nguyễn Văn Lập thuộc Đoàn Luật sư TP HCM nhận định rằng, một trong những mục tiêu tối thượng của Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 57/2024/QH15 và Luật số 90/2025/QH15) là bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và đặc biệt là hiệu quả kinh tế. Hiệu quả kinh tế không phải là một khẩu hiệu suông, mà nó phải được chứng minh bằng những con số tiết kiệm thực tế mang lại cho ngân sách quốc gia.

Luật sư Nguyễn Văn Lập phân tích chi tiết, khi một chủ đầu tư liên tiếp phê duyệt cho một nhà thầu (dưới tư cách độc lập hoặc đứng đầu liên danh) trúng các gói thầu đấu thầu rộng rãi qua mạng có giá trị hàng chục tỷ đồng nhưng tỷ lệ tiết kiệm lại siêu thấp dưới 0,5%, cụ thể chỉ ở mức 0,40% (tiết kiệm được 68.951.000 đồng tại gói thầu thi công xây dựng công trình Mở rộng đường liên xã 30/4 đoạn từ đường T1 đến Cầu Trạm Y tế) và 0,49% (tiết kiệm được 87.382.000 đồng tại gói thầu thi công xây dựng công trình Mở rộng đường liên xã 30/4 đoạn từ cầu 30/4 đến ranh xã Thuận Mỹ) như tại xã An Lục Long, thì yếu tố hiệu quả kinh tế rõ ràng đang bị đặt một dấu hỏi rất lớn. Pháp luật hiện hành trao quyền cho người đứng đầu cơ quan chủ đầu tư trong việc quyết định và chịu trách nhiệm toàn diện cũng như trách nhiệm giải trình cuối cùng trước pháp luật về kết quả lựa chọn nhà thầu. Trách nhiệm này bao gồm cả việc tổ chức rà soát, thương thảo, đàm phán hợp đồng để mang lại lợi ích cao nhất cho ngân sách nhà nước, kiên quyết thương thảo giảm giá, nâng cao tỷ lệ tiết kiệm chứ không đơn thuần chỉ là việc ký duyệt một cách máy móc theo báo cáo đề xuất của tổ chuyên gia.

Đối chiếu với các chỉ đạo sát sao từ trung ương, đặc biệt là Công văn số 5557/BTC của Bộ Tài chính và Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ, các cơ quan ban ngành đang liên tục yêu cầu siết chặt kỷ cương, chống thất thoát, lãng phí và nâng cao tỷ lệ tiết kiệm trong đầu tư công. Việc để xảy ra tình trạng trúng thầu sát giá dự toán tại các dự án sử dụng vốn ngân sách cấp xã quy mô lớn nông thôn liên xã không chỉ đi ngược lại với tinh thần chỉ đạo tiết kiệm mà còn bộc lộ những điểm mờ cần các cơ quan thanh tra, kiểm tra chuyên ngành sớm vào cuộc để làm rõ về quy trình lập dự toán và xây dựng giá gói thầu có thực sự bám sát thực tế thị trường hay không.

Từ những con số tài chính biết nói tại hai gói thầu giao thông xã An Lục Long (với tổng giá trị trúng thầu lên tới 34.618.937.000 đồng nhưng tổng số tiền tiết kiệm cộng dồn chỉ đạt 156.333.000 đồng), câu chuyện không chỉ dừng lại ở năng lực của một nhà thầu cụ thể. Bức tranh tài chính với những con số tiết kiệm nhỏ giọt mới chỉ là bề nổi của một tảng băng chìm. Khi đi sâu vào các báo cáo đánh giá hồ sơ dự thầu do đơn vị tư vấn Công ty TNHH TM DV Thủy Mộc lập, một kịch bản khó tin về việc đối thủ cạnh tranh duy nhất vướng phải sai sót hành chính sơ đẳng đã xuất hiện.

Thay vì đính kèm thư bảo lãnh ngân hàng theo đúng quy định pháp lý, nhà thầu đối thủ là Liên danh Thi công đường liên xã 30/4 đã nộp nhầm tệp tin scan chứa quyết định điều động cán bộ, giấy đăng ký chi nhánh và văn bản ủy quyền hành chính. Lỗi này trực tiếp dẫn đến việc đối thủ bị loại từ vòng hợp lệ, vô tình tạo ra khoảng trống cạnh tranh quá lớn và dọn đường cho nhà thầu An Lộc một mình đi tiếp. Những nút thắt đầy bất ngờ này sẽ được chúng tôi bóc tách chi tiết ở kỳ báo tiếp theo

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 2:] Khoảng trống cạnh tranh đấu thầu từ sai sót khó tin của đối thủ tại xã An Lục Long