Thông tin TP HCM dự kiến mở rộng xét tuyển lớp 10 ở một số địa bàn thay vì chỉ thi tuyển như hiện nay đang khiến tranh luận về việc có nên bỏ kỳ thi vào lớp 10 công lập nóng trở lại. Nhiều phụ huynh mong muốn giảm áp lực thi cử cho học sinh. Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng trong bối cảnh trường top đầu vẫn quá tải, chất lượng giữa các trường còn chênh lệch thì việc bỏ thi có thể khiến tuyển sinh thiếu công bằng.
Trao đổi với Tri thức và Cuộc sống, TS Lê Viết Khuyến, Phó Chủ tịch Hiệp hội các trường ĐH, CĐ Việt Nam cho rằng, hiện tại, chưa thể bỏ kỳ thi vào lớp 10. Lý do là sự thiếu đồng bộ, mất cân bằng giữa cung và cầu, không đồng đều chất lượng giữa các trường.
Khi cung chưa đáp ứng cầu thì vẫn phải thi
TS Lê Viết Khuyến cho hay, ở hầu hết các quốc gia, việc hoàn thành một cấp học đều cần có sự xác nhận chính thức nhằm làm căn cứ để người học tiếp tục lên bậc học cao hơn. Về nguyên tắc, học sinh phải được công nhận đã hoàn thành chương trình của cấp học trước mới đủ điều kiện tiếp tục học ở cấp học kế tiếp. Đây là thông lệ phổ biến trong nhiều hệ thống giáo dục trên thế giới.
Tuy nhiên, hình thức xác nhận hoàn thành bậc trung học cơ sở (THCS) có thể khác nhau tùy đặc thù từng quốc gia hoặc từng địa phương. Tại nhiều nước, học sinh không nhất thiết phải trải qua một kỳ thi tốt nghiệp riêng ở cuối cấp THCS nếu hệ thống đánh giá trong quá trình học và cơ chế kiểm định chất lượng nhà trường đủ tin cậy, minh bạch và bảo đảm công bằng. Khi đó, kết quả học tập trong toàn cấp học có thể được sử dụng để xét hoàn thành chương trình.
Ngược lại, ở những nơi công tác đánh giá và kiểm định chất lượng giáo dục chưa đồng đều, việc tổ chức kỳ thi cuối cấp vẫn được xem là giải pháp cần thiết nhằm bảo đảm chuẩn đầu ra và duy trì mặt bằng chất lượng chung.
Đặc biệt, hình thức tuyển sinh phụ thuộc lớn vào quan hệ giữa “cung” và “cầu” trong giáo dục. Nếu năng lực đáp ứng của hệ thống trường lớp hoàn toàn thỏa mãn nhu cầu học tập của người dân, địa phương không nhất thiết phải tổ chức thi tuyển.
Ở một số nước, nhà nước đầu tư đồng đều cho tất cả các trường công lập từ đội ngũ giáo viên đến cơ sở vật chất. Khi chất lượng các trường như nhau, họ chỉ cần căn cứ vào khu vực cư trú, học sinh ở gần khu vực nào sẽ được phân vào học tại trường thuộc khu vực đó.
Tuy nhiên, thực tế tại Việt Nam hiện nay, chất lượng giữa các trường THPT đang có sự chênh lệch rất lớn. Khi chất lượng chưa đồng đều, nguồn cung các trường chưa đủ so với nhu cầu.
Đặc biệt, tại các đô thị lớn như Hà Nội, các trường THPT top đầu, trường có chất lượng đào tạo tốt, mức điểm chuẩn luôn bị đẩy lên rất cao do học sinh đổ xô vào đăng ký dự thi. Vậy nếu không tổ chức thi, các trường này sẽ tuyển sinh bằng cách nào khi tất cả học sinh đều có nguyện vọng vào trường tốt?
“Cho nên, việc sắp xếp, xếp hạng học sinh thông qua một kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 vẫn chưa thể bỏ ngay được”, ông Khuyến cho hay.
Muốn vào trường tốt thì phải chấp nhận cạnh tranh công bằng
Nhiều ý kiến đề xuất thay vì tổ chức thi lớp 10, ngành giáo dục nên xét tuyển bằng học bạ để giảm áp lực cho học sinh. Tuy nhiên, TS Lê Viết Khuyến cho rằng phương án này chỉ khả thi khi tất cả các trường đều được kiểm định chất lượng và có chung một chuẩn đánh giá.
Theo ông, thực tế hiện nay vẫn tồn tại sự chênh lệch trong cách cho điểm giữa các trường, khiến học bạ chưa đủ độ tin cậy để thay thế một kỳ thi chung.
“Trường này cho điểm lỏng, trường kia cho điểm chặt. Có nơi xin điểm được, có nơi không. Thế thì làm sao có được sự công bằng. Cho nên vẫn phải có kỳ thi”, TS Lê Viết Khuyến phân tích.
Ông cho rằng, nếu hệ thống trường học đồng đều về chất lượng, học sinh sau khi hoàn thành THCS có thể được xét học tiếp lên bậc cao hơn mà không cần cạnh tranh gay gắt. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, để đảm bảo công bằng chỉ có hai cách đó là sử dụng kết quả của một kỳ thi chung, hoặc tổ chức thi tuyển riêng vào các trường.
TS Lê Viết Khuyến cũng chỉ ra nghịch lý trong tâm lý của nhiều phụ huynh hiện nay: một mặt muốn giảm áp lực thi cử cho con, nhưng mặt khác lại muốn con phải vào bằng được trường tốt, trường top đầu.
“Muốn chọn trường tốt hơn trong một hệ thống chất lượng chưa đồng đều thì bắt buộc phải chấp nhận sự sàng lọc và cạnh tranh công bằng bằng điểm số”, ông nói.
Theo TS Lê Viết Khuyến, giải pháp căn cơ không nằm ở việc bỏ hay giữ kỳ thi lớp 10 bằng mọi giá, mà là từng bước thu hẹp khoảng cách chất lượng giữa các trường THPT. Khi hệ thống trường lớp đủ đáp ứng nhu cầu học sinh và chất lượng giáo dục giữa các trường không còn chênh lệch quá lớn, kỳ thi lớp 10 sẽ tự nhiên giảm vai trò.
>>> Mời độc giả xem thêm video Học sinh Trường THPT Chuyên KHTN xuất sắc lọt vào vòng triển lãm và chung kết toàn quốc cuộc thi "Data for Life":
