Khi cần kết nối ổn định cho máy tính, TV hay máy chơi game, nhiều gia đình thường chọn cắm trực tiếp thiết bị vào router bằng cáp Ethernet. Tuy nhiên, không phải cứ cắm dây mạng vào bất kỳ cổng nào là có thể khai thác tối đa tốc độ đường truyền. Phía sau router hiện đại thường có nhiều cổng với vai trò và giới hạn băng thông khác nhau, từ WAN, LAN cho đến các cổng 2.5GbE hoặc 10GbE chuyên dụng. Chỉ một lựa chọn sai cũng có thể khiến hệ thống mạng hoạt động không đúng như kỳ vọng.

Điều đầu tiên người dùng cần phân biệt là WAN và LAN. Cổng WAN thường được ghi rõ bằng chữ “WAN” hoặc “Internet”, đôi khi được đặt tách biệt hoặc có màu khác với nhóm cổng còn lại. Đây là nơi tiếp nhận tín hiệu Internet từ modem hoặc thiết bị chuyển đổi quang (ONT) của nhà mạng, sau đó router phân phối kết nối tới các thiết bị bên trong gia đình. Trong khi đó, các cổng LAN được thiết kế để kết nối máy tính, TV thông minh, camera, máy chơi game và những thiết bị đầu cuối khác. Nếu dây từ modem được cắm nhầm vào LAN hoặc máy tính lại kết nối vào WAN, hệ thống có thể mất Internet hoặc phát sinh lỗi cấu hình mạng. Dù vậy, một số router Mesh đời mới có khả năng tự nhận diện và chuyển đổi vai trò cổng, trong khi thiết bị cao cấp còn hỗ trợ Dual-WAN để sử dụng hai đường truyền.

Cổng WAN thường dùng để nhận Internet từ modem, trong khi các cổng LAN kết nối máy tính và thiết bị trong mạng gia đình.

Nhưng ngay cả khi cắm đúng LAN, người dùng vẫn có thể gặp tình trạng mạng chậm nếu không chú ý đến tốc độ của từng cổng Ethernet. Một trường hợp khá phổ biến là gia đình đăng ký gói Internet 200-500 Mbps nhưng tốc độ khi kết nối bằng dây chỉ quanh 90-95 Mbps. Nguyên nhân có thể đến từ cổng Fast Ethernet với giới hạn lý thuyết 100 Mbps. Khi đó, dù đường truyền của nhà mạng nhanh hơn nhiều, cổng mạng vẫn trở thành nút thắt khiến tốc độ thực tế bị giới hạn. Người dùng nên kiểm tra ký hiệu bên cạnh cổng, chẳng hạn “10/100”, “1G” hoặc “2.5G”, để biết chính xác khả năng của phần cứng.

Với phần lớn nhu cầu gia đình hiện nay, Gigabit Ethernet (1Gbps) là mức kết nối đáng ưu tiên nếu router và gói cước Internet hỗ trợ. So với Fast Ethernet 100 Mbps, cổng Gigabit có khả năng cung cấp băng thông cao hơn 10 lần về mặt lý thuyết. Các router Wi-Fi 6E và Wi-Fi 7 mới còn thường được trang bị ít nhất một cổng 2.5GbE, trong khi một số thiết bị cao cấp có thể tiến tới 10GbE. Những cổng Multi-Gigabit này phù hợp với NAS, máy chủ lưu trữ tại nhà hoặc máy tính chuyên nghiệp thường xuyên truyền các tập tin dung lượng lớn trong mạng nội bộ.

Router đời mới có thể tích hợp cổng 2.5GbE hoặc cổng ưu tiên chơi game để phục vụ những thiết bị cần băng thông cao.

Một số router còn phân bổ chức năng riêng cho từng cổng nhằm phục vụ những nhu cầu đặc thù. Các mẫu router hướng tới game thủ có thể trang bị Gaming Port, được cấu hình ưu tiên lưu lượng thông qua cơ chế QoS để giảm nguy cơ độ trễ tăng cao khi nhiều thiết bị cùng sử dụng mạng. Trong khi đó, cổng 2.5GbE hoặc 10GbE nên dành cho NAS, máy trạm hoặc những thiết bị cần truyền dữ liệu tốc độ cao. Tuy nhiên, người dùng không nên mặc định rằng mọi “Gaming Port” đều nhanh hơn các cổng LAN khác, bởi tính năng ưu tiên lưu lượng và tốc độ vật lý là hai vấn đề khác nhau. Cần đọc thông số của chính mẫu router đang sử dụng để biết từng cổng có chức năng gì.

Bên cạnh router, cáp Ethernet cũng có thể trở thành điểm giới hạn của mạng. Với kết nối Gigabit, cáp Cat5e đã có thể đáp ứng trong nhiều trường hợp, trong khi Cat6 hoặc Cat6a phù hợp hơn nếu người dùng muốn chuẩn bị cho tốc độ cao hơn. Khi thiết lập mạng dây, trước hết hãy nối cáp từ modem hoặc ONT vào cổng WAN/Internet. Sau đó, ưu tiên máy chơi game vào cổng chuyên dụng nếu router có hỗ trợ, NAS vào cổng Multi-Gigabit và những thiết bị thông thường vào LAN Gigabit. Cuối cùng, kiểm tra lại ký hiệu tốc độ bên cạnh từng cổng thay vì cắm dây theo thói quen.

Kết nối Ethernet vẫn là lựa chọn đáng tin cậy khi người dùng cần độ ổn định và tốc độ cao, nhưng hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào gói cước Internet. Router, cổng mạng và cả sợi cáp đều phải đáp ứng đúng chuẩn để tránh tạo ra “nút thắt cổ chai”. Vì vậy, nếu cảm thấy tốc độ mạng tại nhà thấp bất thường, trước khi đổ lỗi cho nhà mạng, hãy thử kiểm tra xem máy tính đang cắm vào cổng nào, cổng đó hỗ trợ tối đa bao nhiêu Mbps và dây Ethernet đang sử dụng thuộc chuẩn nào. Đôi khi, chỉ cần đổi đúng cổng trên router, người dùng đã có thể khai thác tốt hơn đường truyền mà mình đang trả tiền mỗi tháng.