Tại lối vào một khu dân cư thời Đồ đá ở Slovakia, các nhà khảo cổ đã phát hiện một con hào chứa những bộ hài cốt người không đầu. Mặc dù những thi hài có các vết cho thấy việc họ bị chặt đầu nhưng các nhà nghiên cứu cho rằng đây không phải là một vụ giết người hàng loạt mà là một phần của nghi lễ chôn cất phức tạp diễn ra cách đây hơn 7.000 năm. Nói cách khác, những người này có khả năng bị chặt đầu sau khi qua đời.

Địa điểm khảo cổ thời Đồ đá mới Vráble có người cư trú từ năm 5250 trước Công nguyên đến năm 4950 trước Công nguyên. Họ nổi tiếng với những sản phẩm gốm được trang trí bằng các đường song song đã được tìm thấy khắp Trung Âu. Nằm ở vùng tây nam Slovakia, khu định cư này, được khảo sát lần đầu tiên vào năm 2012, bao gồm hơn 300 ngôi nhà được sắp xếp thành 3 khu dân cư riêng biệt.

Một trong những khu dân cư thời Đồ đá được bao quanh bởi một con hào kép dài khoảng 1,3 km. Khi bắt đầu khai quật con hào vào năm 2022, các nhà khảo cổ đã tìm thấy 4 cặp hài cốt không có phần đầu và một ngôi mộ tập thể với ít nhất 77 thi hài không đầu. Chỉ một bộ hài cốt duy nhất được phát hiện nguyên vẹn và đó là xác của một đứa trẻ.

Mặc dù vẫn chưa hoàn thành việc khai quật con hào, nhưng các nhà khảo cổ học đã thông báo những phát hiện sơ bộ trong một nghiên cứu được công bố vào ngày 2/6 trên tạp chí Proceedings of the Prehistoric Society.

Nhóm nghiên cứu đã phân tích các vết cắt trên đốt sống cổ ở những bộ hài cốt không đầu và phát hiện ra rằng hộp sọ đã bị tách rời khỏi phần còn lại của thi thể bằng các công cụ sắc bén. Các dấu vết trên thi hài cũng cho thấy việc chặt đầu có thể đã diễn ra sau khi họ chết và hộp sọ sau đó được mang tới nơi khác. Đây có thể là tập tục mai táng có chủ đích.

"Việc chôn cất thi thể và các bộ phận của thi hài có thể là một phần của các tập tục chôn cất phức tạp, có ý nghĩa và lặp đi lặp lại", đồng tác giả nghiên cứu Nils Müller-Scheeßel, nhà khảo cổ học tại Đại học Kiel, cho biết.

Các bộ hài cốt không đầu và các bộ phận cơ thể đã được tìm thấy trong các khu mộ tại các địa điểm thời Đồ đá mới khác ở châu Âu. Trong đó, kết quả phân tích hài cốt của 11 người được tìm thấy trong một hang động ở Tây Ban Nha cho thấy họ dường như đã bị sát hại cách đây 5.600 năm. Tại một ngôi làng thời Đồ đá mới ở Italy, các nhà khảo cổ tìm thấy một hố chứa 15 hộp sọ người, có lẽ đã được xử lý nhiều lần như một hình thức nghi lễ thờ cúng tổ tiên cách đây 7.400 năm.

Trong nghiên cứu mới, các chuyên gia cho hay vẫn chưa biết liệu có xảy ra cái chết bạo lực đối với những thi hài được tìm thấy trong con hào ở Slovakia hay không. Tuy nhiên, việc một số người bị chặt đầu được chôn cùng nhau theo cặp và một số được chôn chung trong ngôi mộ tập thể cho thấy việc chặt đầu có thể xuất phát từ một nghi lễ mai táng tập - nơi con người coi hộp sọ như một biểu tượng của nhân cách và cuộc đời.

Cách giải thích này phù hợp với tục thờ cúng tổ tiên chú trọng vào hộp sọ ở các khu vực khác của thế giới trong thời Đồ đá mới, chẳng hạn như ở Çatalhöyük (Thổ Nhĩ Kỳ) và Jericho - hiện là một thành phố của Palestine ở Bờ Tây. Tại Jericho và các địa điểm thời Đồ đá mới khác ở khu vực Cận Đông, người ta thường đem hộp sọ của tổ tiên được tôn kính, trát vữa lên đó để tạo thành khuôn mặt, sơn màu và sau đó đặt ở vị trí trang trọng để mọi người có thể nhìn thấy.

Các chuyên gia đang lên kế hoạch cho cuộc khai quật tiếp theo tại khu dân cư thời Đồ đá ở Slovakia với hy vọng có những khám phá mới về con hào và những người được chôn cất tại đây.