Từ những phản ánh liên tiếp về tình trạng xích lô “độ” điện hoạt động tự phát tại khu phố cổ của Báo Tri thức và Cuộc sống, lực lượng Cảnh sát giao thông (CSGT) TP. Hà Nội đã nhanh chóng vào cuộc kiểm soát, xử lý và tuyên truyền, thể hiện rõ tinh thần chủ động giữ gìn trật tự an toàn giao thông ngay từ “vùng xám” của chính sách.

CHỦ ĐỘNG KIỂM SOÁT TỪ THỰC TIỄN

Sáng 21/4, khu vực phố cổ và quanh hồ Hoàn Kiếm bước vào giờ cao điểm du lịch, lượng du khách trong và ngoài nước đổ về tham quan, trải nghiệm dịch vụ xích lô tăng mạnh. Trong dòng phương tiện đan xen giữa người đi bộ, xe đạp, xe điện và ô tô phục vụ du lịch, tổ công tác Đội CSGT số 1 (Phòng CSGT Công an TP. Hà Nội) đã triển khai tuần tra, kiểm soát lưu động tại các tuyến trọng điểm.

Chỉ trong thời gian ngắn, lực lượng chức năng đã phát hiện nhiều xe xích lô có dấu hiệu bị “độ” thêm ắc quy và hệ thống trợ lực điện. Đáng chú ý, các xe này vẫn ngang nhiên chở khách lưu thông qua những tuyến phố đông đúc, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông và cháy nổ.

Một trường hợp điển hình là xe xích lô do anh Lê Quý Phòng điều khiển. Qua kiểm tra, tổ công tác xác định phương tiện đã được lắp thêm ắc quy điện, “độ” vành và hệ thống trợ lực. Khi được yêu cầu xuất trình giấy tờ, anh Phòng không cung cấp được đăng ký xe với lý do “để quên ở nhà”.

Làm việc với lực lượng chức năng, tài xế này thừa nhận việc tự ý “độ” xe nhằm giảm sức lao động khi chở khách, đặc biệt là khách nước ngoài. Theo lời anh Phòng, hệ thống trợ lực giúp xe di chuyển nhẹ hơn, tăng khả năng đón khách, qua đó cải thiện thu nhập. Tuy nhiên, chính tài xế cũng thừa nhận việc cải tạo này tiềm ẩn rủi ro về tai nạn và cháy nổ, nhất là trong điều kiện thời tiết nắng nóng và mật độ giao thông dày đặc tại phố cổ.

Tổ công tác đã tiến hành lập biên bản xử lý vi phạm theo quy định, đồng thời dành thời gian phân tích rõ các nguy cơ mất an toàn, cũng như hậu quả pháp lý. Lực lượng CSGT yêu cầu người điều khiển chấm dứt ngay hành vi vi phạm, không tiếp tục sử dụng phương tiện đã “độ” khi chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép.

Không chỉ xử lý trường hợp cá biệt, tổ công tác còn chủ động tiếp cận, kiểm tra và tuyên truyền đối với nhiều lái xe xích lô đang hoạt động trong khu vực, trong đó có các xe thuộc doanh nghiệp như Huy Phong, Lâm Anh. Tại đây, các tài xế được phổ biến quy định pháp luật liên quan, nhấn mạnh việc nghiêm cấm tự ý lắp đặt thêm thiết bị điện, động cơ trợ lực khi chưa được cấp phép.

Thực tế cho thấy, nhu cầu chuyển đổi sang phương tiện “xanh”, giảm sức lao động và phục vụ du lịch là có thật. Tuy nhiên, khi chưa có hành lang pháp lý rõ ràng, việc người dân tự ý “độ xe” đã vô tình tạo ra một dạng “thí điểm tự phát”.

Đây chính là nghịch lý quen thuộc trong quản lý đô thị, chính là “thực tiễn đi trước chính sách”. Nhưng nếu không kiểm soát kịp thời, những hành vi này sẽ nhanh chóng trở thành tiền lệ xấu, gây khó khăn cho công tác quản lý và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.

Động thái vào cuộc của lực lượng CSGT vì thế mang ý nghĩa then chốt, không chỉ xử lý vi phạm mà còn “chặn từ gốc” xu hướng lan rộng của xích lô điện tự chế.

CẦN SỚM CÓ THÍ ĐIỂM, ĐÁP ỨNG NHU CẦU THỰC TIỄN

Theo Sở Xây dựng Hà Nội, việc nghiên cứu thí điểm xích lô điện phục vụ du lịch đang được xúc tiến, song gặp nhiều vướng mắc.

Phương án cải tạo xích lô hiện có bằng cách gắn thêm động cơ điện không đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 14:2024/BGTVT, do khung xe và các bộ phận liên quan chưa được kiểm định. Trong khi đó, nếu được coi là xe cơ giới (xe máy ba bánh), phương tiện này phải đăng ký, cấp biển số và người lái phải có giấy phép phù hợp theo quy định của Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ.

Mặt khác, việc đặt hàng sản xuất xích lô điện mới cũng gặp khó do quy mô nhỏ (khoảng 80 xe), thiết kế đặc thù, khiến nhiều doanh nghiệp từ chối tham gia.

Những rào cản này cho thấy chuyển đổi sang xích lô điện không thể làm theo kiểu “chắp vá”, mà cần một thiết kế tổng thể, đồng bộ từ tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế quản lý đến mô hình vận hành.

Đề xuất thí điểm xích lô điện trong 12 tháng của Sở Xây dựng là hướng đi hợp lý trong bối cảnh phát triển giao thông xanh và du lịch bền vững. Tuy nhiên, điều cốt lõi là thí điểm phải đi trước một bước về quản lý.

Điều đó đồng nghĩa với việc phải có tiêu chuẩn kỹ thuật rõ ràng cho phương tiện; Xác định cụ thể phạm vi hoạt động, tuyến đường, số lượng; Quy định chặt chẽ về người điều khiển. Và đặc biệt, phải được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Nếu thiếu những điều kiện này, mọi “thử nghiệm” đều có nguy cơ biến thành hợp thức hóa vi phạm.

Câu chuyện xích lô “độ” điện tại phố cổ không chỉ là vấn đề giao thông, mà còn là phép thử đối với năng lực quản trị đô thị. Trong bối cảnh đó, vai trò của lực lượng CSGT không dừng lại ở xử phạt, mà còn là “người gác cổng” cho trật tự và chuẩn mực. Việc tăng cường tuần tra, xử lý kết hợp tuyên truyền đã phát đi tín hiệu rõ ràng đó là không để khoảng trống pháp lý bị lợi dụng. Quan trọng hơn, đó là cách để đảm bảo rằng khi chính sách thí điểm chính thức được ban hành, nó sẽ vận hành trên một nền tảng kỷ cương, thay vì phải “dọn dẹp hậu quả”.

Giao thông xanh là xu hướng tất yếu. Nhưng xanh phải đi cùng an toàn, văn minh và tuân thủ pháp luật. Và để đạt được điều đó, không thể thiếu sự chủ động từ lực lượng chức năng.