Lá ngón mọc nhiều như rau
Bản Mỹ Á xã Thu Cúc (Tân Sơn, Phú Thọ) nằm ở nơi gần cao nhất của tỉnh Phú Thọ, là nơi tiếp giáp với tỉnh Yên Bái và Sơn La, địa hình rất phức tạp. Bản 100% là người Mông di cư từ các nơi khác đến, tuy đời sống đã được cải thiện nhưng "cơn lũ" lá ngón vẫn đang giẫm đạp lên từng mái nhà vốn rất bình yên.
Anh Mùa A Sua, công an viên bản Mỹ Á ngậm ngùi: "Báo cáo với các anh, tôi không dám nói dối nhưng ở đây lá ngón nhiều như rau. Ra ngõ, đi ven đường, lên nương rẫy, vào rừng chỗ nào cũng thấy nó. Mà cũng lạ cái loài cây này, không gieo không trồng mà sao mọc khoẻ thế. Cứ bứng cây đi thì vài ngày sau nó lại mọc lù lù một cây khác".
Ông Sùng A Tủa, Trưởng bản Mỹ Á thì than thở: "Tôi mới chỉ làm trưởng bản được một thời gian ngắn mà đã phải chứng kiến mấy cái chết thương tâm rồi. Đau lòng lắm, nhưng cái thuốc độc nó lù lù ngay ven đường thì làm sao tránh được".
Nói rồi, ông Tủa dẫn chúng tôi ra ngõ chỉ tay về phía lùm cây nở hoa vàng tươi rói bảo: "Đấy, chúng nó mọc nhiều lắm, tôi di cư về đây đã thấy lá ngón nhiều như cây rừng rồi. Lúc trước, bao nhiêu người chết vì loài cây này mà cả bản không có cách ngăn chặn".
 |
| "Cơn lũ" đoạn trường thảo đang hoành hành ở nhiều bản làng. |
Ở Phú Thọ thì Mỹ Á rõ ràng là "thủ phủ" của đoạn trường thảo - cái tên mỹ miều nhất của lá ngón. Còn tỉnh bạn Sơn La cũng không kém, thậm chí khủng khiếp hơn rất nhiều. Xã Mường Sại (Quỳnh Nhai) còn bị lá ngón "tấn công" vào tận trạm y tế xã. Ở xã này, hàng trăm người tử vong vì lá ngón. Những cái chết ấy, ai cũng biết, rất lãng xẹt và vô lý. Chỉ vì mâu thuẫn kiểu bố cấm con đi chợ thì tìm đến lá ngón, thấy chồng lười nhác thì ăn lá ngón cho chồng biết mặt.
Vượt Sơn La lên tới tỉnh Điện Biên, người lạ ngay lập tức nhận ra loài hoa vàng nở vên vệ đường. Nhưng nếu đến với huyện Điện Biên Đông nếu không cẩn thận, người lạ sẽ hái nhầm loài hoa vàng rực rỡ này với hoa cúc quỳ bung nở vào mùa cuối năm.
Và càng vào cuối năm, "cơn lũ" đoạn trường thảo càng khủng khiếp. Chúng đua nở với các loại cây khác, những cái chết theo đó tăng lên theo cấp số nhân. Chợt nghe một thống kê sơ bộ 6 tháng của Điện Biên Đông, không chỉ người lạ, người bản địa cũng rùng mình sợ hãi.
 |
| Lá ngón có tên là đoạn trường thảo. |
Sổ "thiên tào" tăng số
Ở bản Mỹ Á của Phú Thọ theo con số thống kê không đầy đủ của ông Hà Thế Phương, Phó trưởng Công an xã Thu Cúc thì đã có hàng chục người thiệt mạng vì lá ngón. Đáng chú ý, những cái chết tức tưởi ấy chỉ vì những lý do nhỏ như con kiến.
Vào tháng 9/2012, Giàng Thị Ly mới 20 tuổi bị chồng là Chảo A Giở chê nấu cơm không ngon. Ly bực tức chạy ra ngõ hái 3 lá đoạn trường thảo nhai ngấu nghiến rồi sùi bọt mép ngay trước mặt chồng. Ly tử vong trên đường đi cấp cứu.
Gần nhà Ly, em Vàng Thị Chòi mới chỉ 5 tuổi và chưa nhận thức được độc lá ngón. Một ngày, em hái lá ngón chấm muối để ăn. Người nhà hốt hoảng chạy chữa nhưng tất cả đã quá muộn.
Còn ở huyện Điện Biên Đông, sổ "thiên tào" của các trưởng bản đã tăng ở mức báo động. Chỉ tính 6 tháng đầu năm 1012 thì huyện này đã có tới 100 trường hợp tự tử bằng đoạn trường thảo. Tại đây, xã Xa Dung vừa là nơi xa nhất vừa là "thủ phủ" của lá ngón. Lá ngón mọc ngay vườn nhà, mọc xen với các loài rau và cây thuốc.
Trưởng trạm y tế xã Xa Dung, anh Lầu A Dia cho biết: "Nhiều em bé trở thành mồ côi vì bố mẹ tự tử, họ ăn lá ngón có khi chẳng vì lý do gì. Đi uống rượu say, thách nhau ăn lá ngón là ăn ngay, không nghĩ sẽ chết".
Trường hợp mới nhất mà chúng tôi được biết ở xã này là vợ chồng chị Chá Thị Lầu (25 tuổi) có 4 đứa con thơ. Chồng Lầu đi sửa xe hết hơn 1 triệu đồng, Lầu cho rằng chồng nói dối nên chạy ra vườn nhà ăn lá ngón. Tôi vào nhà Lầu, 4 đứa trẻ ngơ ngác vì mất mẹ. Chúng dường như không hiểu chuyện gì đã xảy ra trong ngôi nhà vốn rất yên ấm.
Ông Dia bảo: "Cái sổ ghi tên các nạn nhân mà tôi đang giữ cứ tăng lên vùn vụt. Năm này cao hơn năm khác mà chẳng có cách nào ngăn chặn cả".
 |
| Em Vàng A Chu ở xã Xa Dung mồ côi mẹ vì lá ngón. |
Không có giải pháp
Ông Dia cũng thành thật: "UBND tỉnh, huyện, xã đã tuyên truyền hết nước về độc dược của đoạn trường thảo nhưng cũng chẳng ăn thua gì. Đấy, anh xem báo cáo của huyện chưa? Hàng trăm người tự tử bằng lá ngón đấy, có ngăn chặn được đâu".
Tuyên truyền vẫn không ngăn được "cơn lũ" đoạn trường thảo đã khiến chính quyền và người dân ở Sơn La nhiều lần ra quân dẹp cây lá ngón. Nhưng ông Lềm Văn Tiêng, Chủ tịch UBND xã Mường Sại, Quỳnh Nhai cho hay: "Không thể dẹp được loại cây này nên chúng tôi chủ trương phải tuyên truyền thật sâu. Chỉ có ý thức của con người mới chiến thắng được những cái chết vì độc lá ngón mà thôi".
Không chặt hết được lá ngón, chính quyền xã Thu Cúc (Tân Sơn, Phú Thọ) cũng chỉ còn một cách duy nhất là tuyên truyền. Chính ông Sùng A Tủa, Trưởng bản Mỹ Á từng đích thân đến từng nhà, gặp từng người để nói về tác hại của loại cây này. Có lúc ông phải tự bịa ra đó là cây "ma", ăn vào là "ma bắt". Tuy nhiên, dù có dọa đó là "ngáo ộp" hay gì đi chăng nữa thì "cơn lũ" đoạn trường thảo vẫn đang đe dọa cuộc sống yên bình và tươi đẹp của con người.
"Năm nào mà cán bộ chẳng đến họp bản để tuyên truyền về tác hại của lá ngón. Nhưng mà cán bộ nói thì cán bộ tự nghe thôi, người dân chỉ gật đầu lúc ấy rồi khi bực tức chuyện gì đó thì lại quên hết và lại ăn lá ngón". Ông Vừ Sua Dày (Chủ tịch UBND xã Xa Dung, Điện Biên Đông, Điện Biên) |