Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, thông qua bức tranh toàn cảnh về hoạt động đấu thầu tại Phòng Kinh tế xã An Hữu (tỉnh Đồng Tháp), trách nhiệm giám sát, tính tuân thủ pháp luật và năng lực quản trị của người đứng đầu cơ quan chủ đầu tư đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Trong bối cảnh đẩy mạnh phân cấp quản lý đầu tư công về cơ sở, việc giữ vững kỷ cương mua sắm công chính là yếu tố quyết định để nguồn vốn nhà nước thực sự kiến tạo nên những công trình dân sinh chất lượng, an toàn và bền vững.

Bức tranh tổng thể hệ sinh thái đấu thầu tại cơ sở

Theo dữ liệu trích xuất từ Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, Phòng Kinh tế xã An Hữu hiện đang quản lý 11 dự án đầu tư phát triển với 16 kế hoạch lựa chọn nhà thầu, trải dài trên 44 gói thầu thành phần. Đặc thù của các dự án này chủ yếu tập trung vào phát triển hạ tầng giao thông nông thôn và khắc phục sạt lở bờ sông cấp bách.

Điểm sáng đáng ghi nhận của chủ đầu tư này là việc đạt tỷ lệ tiết kiệm tổng thể ở mức khá ấn tượng (8,28%) đối với 36 gói thầu đã chính thức công bố kết quả. Những con số tài chính này minh chứng cho sự hiệu quả bước đầu trong việc tối ưu hóa nguồn ngân sách nhà nước, phù hợp với định hướng quản lý vốn đầu tư công hiện hành của Chính phủ. Số tiền thặng dư giữ lại được sẽ tạo thêm dư địa để địa phương tái đầu tư.

Tuy nhiên, bên cạnh mặt tích cực về tiết kiệm ngân sách, công tác lựa chọn nhà thầu tại đây cũng bộc lộ những hiện tượng đặt ra yêu cầu quản trị sát sao hơn từ phía cơ quan quản lý. Số liệu thống kê điện tử ghi nhận sự tham gia và trúng thầu tuyệt đối của một số doanh nghiệp quen mặt đối với hàng loạt gói thầu. Cụ thể, Công ty TNHH Tư vấn Thiết kế Xây dựng Vạn Thịnh Phát trúng 8/8 gói thầu Tư vấn quản lý dự án; Công ty TNHH Tư vấn Kỹ thuật Xây dựng Thuận Phát trúng 8/8 gói thầu Tư vấn thẩm tra. Ở mảng thi công xây lắp, Công ty TNHH Tiến Thành (đăng ký kinh doanh tại phường Mỹ Phước, tỉnh Đồng cũng là một trong những đơn vị được lựa chọn đảm nhận nhiệm vụ thi công nhiều gói thầu quan trọng.

Ngoài ra, trình tự công bố thông tin kết quả lựa chọn nhà thầu của 36 gói thầu này được hệ thống ghi nhận thực hiện một cách dồn dập, tập trung vào khung giờ đêm ngày 29/06/2026 và đầu giờ sáng ngày 30/06/2026. Kết hợp với việc áp dụng hình thức chỉ định thầu hoặc chỉ định thầu rút gọn cho hàng loạt công trình khắc phục sạt lở ven sông Cái Cối, toàn bộ tiến trình này đặt ra một bài toán quản lý phức tạp, đòi hỏi người đứng đầu đơn vị phải thể hiện rõ trách nhiệm giải trình minh bạch, đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật ở từng khâu nhỏ nhất.

Tuân thủ nghiêm ngặt tinh thần Chỉ thị 12 và Công văn 5557

Theo hệ thống hành lang pháp lý hiện hành, trọng tâm là Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật 90/2025/QH15) và Nghị định 214/2025/NĐ-CP, người đứng đầu cơ quan chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật về tính minh bạch, sự cạnh tranh bình đẳng và hiệu quả kinh tế của mọi quyết định phê duyệt. Trách nhiệm này mang tính chất gắn liền với chức năng của cơ quan quản lý nhà nước, tuyệt đối không thể đùn đẩy hoặc ủy thác hoàn toàn cho các đơn vị tư vấn độc lập hay tổ chuyên gia đấu thầu.

Để siết chặt kỷ cương, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026, cùng với đó là Công văn số 5557/BTC-QLĐT của Bộ Tài chính với những chỉ đạo vô cùng sắc bén. Trọng tâm của các văn bản này là yêu cầu các chủ đầu tư, đặc biệt là ở cấp cơ sở, phải kiểm soát chặt chẽ việc lạm dụng hình thức chỉ định thầu; kiên quyết cấm mọi hành vi chia nhỏ dự án thành các gói thầu siêu nhỏ nhằm né tránh việc tổ chức đấu thầu rộng rãi qua mạng; đồng thời ngăn chặn tuyệt đối việc cố tình đưa ra các tiêu chí kỹ thuật, nhân sự không phù hợp nhằm hạn chế các nhà thầu có năng lực tham gia.

Đối chiếu với công tác đấu thầu tại xã An Hữu, việc quán triệt và thực thi nghiêm túc các chỉ đạo này là thước đo cao nhất cho năng lực quản lý của cơ quan thụ hưởng ngân sách. Tốc độ giải ngân nhanh không được phép trở thành cái cớ để xem nhẹ quy trình thẩm định khách quan.

Tiếng nói pháp lý về trách nhiệm giải trình và kiểm soát chéo

Nhìn nhận vấn đề dưới góc độ pháp lý nhằm bảo vệ sự thượng tôn pháp luật trong đầu tư công, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) cho biết: "Pháp luật trao cho chủ đầu tư quyền quyết định lựa chọn nhà thầu, nhưng luôn đi kèm với đó là nghĩa vụ giải trình minh bạch đến cùng. Tại Phòng Kinh tế xã An Hữu, người đứng đầu phải chịu trách nhiệm đối với việc đánh giá thực chất năng lực của các đơn vị được lựa chọn và chỉ định thầu. Đồng thời, cơ quan quản lý cần có phương án kiểm soát chặt chẽ việc một nhà thầu như Vạn Thịnh Phát hay Thuận Phát thực hiện cùng lúc quá nhiều gói tư vấn, đảm bảo tiến độ và chất lượng công việc thẩm tra, quản lý dự án không bị ảnh hưởng do quá tải cục bộ".

Đồng quan điểm về khía cạnh giám sát, Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) đánh giá thêm về tầm quan trọng của việc công khai thông tin: "Quy trình đăng tải thông tin tập trung hàng chục kết quả thầu trong một khoảng thời gian ngắn đòi hỏi người đứng đầu cần rà soát lại quy trình vận hành nội bộ của tổ chuyên gia. Một hệ thống quản lý đầu tư công chuẩn mực, bám sát Chỉ thị 12 không chỉ cần kết quả tài chính (tỷ lệ tiết kiệm) tốt trên bề mặt, mà còn phải đảm bảo các bước đánh giá, thẩm định, phê duyệt và công bố diễn ra đúng trình tự logic, đúng thời gian theo Thông tư 79/2025/TT-BTC, tránh tạo ra những rủi ro pháp lý về thủ tục hồ sơ cũng như những hoài nghi từ dư luận".

Môi trường đấu thầu lành mạnh, cạnh tranh luôn cần sự thượng tôn pháp luật tuyệt đối. Việc chủ đầu tư xã An Hữu đạt tỷ lệ tiết kiệm cao là một kết quả tích cực, đáng ghi nhận ban đầu. Tuy nhiên, trách nhiệm giám sát chéo, đốc thúc tiến độ thi công thực tế và kiểm định khắt khe chất lượng vật tư đưa vào công trình của người đứng đầu mới là yếu tố mang tính quyết định đến giá trị thụ hưởng cuối cùng của người dân đối với các nguồn lực đầu tư công.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.