Là một nhà giáo, nhà khoa học tận tụy làm việc, nghiên cứu trên giảng đường đại học, TS Nguyễn Phan Kiên, Giảng viên Bộ môn Công nghệ Điện tử và Kỹ thuật Y sinh, Viện Điện tử Viễn thông, Trường Đại học Bách khoa Hà Nội còn là cha đẻ của nhiều sản phẩm hữu ích đã được thương mại hóa.

“Cha đẻ” những sáng kiến phục vụ cuộc sống

TS Nguyễn Phan Kiên được giới khoa học biết đến từ năm 2015, khi sản phẩm thiết bị tiết kiệm điện cho bóng đèn tuýp do ông cùng cộng sự phát triển liên tiếp giành các giải thưởng lớn trong nước. Đây cũng là dấu mốc cho thấy hướng đi mà ông theo đuổi: đưa nghiên cứu ra khỏi phòng thí nghiệm để giải quyết những bài toán cụ thể của đời sống.

TS Kiên tham gia phát triển các thiết bị y tế, xây dựng hệ thống quản lý và bảo dưỡng trang thiết bị trong bệnh viện, đồng thời nghiên cứu các phương pháp đánh giá chất lượng thực phẩm bằng công nghệ điện tử. Các hướng nghiên cứu cụ thể bao gồm phân tích chất lượng thịt bằng phổ trở kháng, đánh giá thực phẩm qua phổ dung kháng, cũng như ứng dụng công nghệ quang phổ. Những kết quả này được triển khai thành nhiều công trình và bài báo khoa học.

Trong giai đoạn dịch Covid-19, hướng tiếp cận “đi từ nhu cầu thực tế” thể hiện rõ hơn. Nhóm của TS Kiên đã phát triển và đưa ra thị trường 6 sản phẩm, được các bệnh viện và cơ quan đặt mua với số lượng lớn. Danh mục sản phẩm gồm lồng đặt nội khí quản, hộp chắn giọt bắn lấy dịch tỵ hầu, máy rửa tay tự động, máy đo thân nhiệt và buồng khử khuẩn toàn thân di động.

Đáng chú ý là hệ thống đo thân nhiệt tự động sử dụng camera bức xạ nhiệt. Ở thời điểm đó, sản phẩm này có giá dưới 100 triệu đồng mỗi hệ thống, thấp hơn đáng kể so với nhiều thiết bị cùng chức năng trên thị trường, vốn có giá từ vài trăm triệu đến gần 2 tỷ đồng.

Gần đây, TS Nguyễn Phan Kiên tiếp tục tham gia nghiên cứu gel bôi REVIVE BK điều trị bệnh xương khớp cùng PGS.TS Trần Thượng Quảng. Đây là một trong những sản phẩm mới nhất trong chuỗi nghiên cứu theo hướng ứng dụng, hướng đến nhu cầu chăm sóc sức khỏe đang gia tăng.

"Nhìn đâu tôi cũng thấy việc"

Tốt nghiệp đại học chuyên ngành Điện tử năm 1999 tại Khoa Điện tử Viễn thông, Trường Đại học Bách khoa Hà Nội, TS Nguyễn Phan Kiên tiếp tục hoàn thành chương trình Thạc sĩ vào năm 2002 và nhận bằng Tiến sĩ tại Viện Công nghệ Shibaura (Nhật Bản) năm 2008. Trở về nước, ông là một trong những người sớm tham gia xây dựng ngành Kỹ thuật Y sinh tại Đại học Bách khoa Hà Nội cũng như tại Việt Nam, hướng tới việc tạo ra các giải pháp có thể ứng dụng trực tiếp trong đời sống.

Lựa chọn theo đuổi kỹ thuật y sinh, lĩnh vực kết hợp giữa khoa học kỹ thuật với y tế và sinh học, TS Kiên cho rằng đây là ngành còn nhiều dư địa phát triển, trong khi nhu cầu về kỹ thuật tại các bệnh viện ngày càng tăng. Chính thực tế đó khiến ông luôn nhìn thấy cơ hội trong công việc.

“Nên nhìn đâu tôi cũng thấy việc, nhìn đâu cũng thấy cơ hội để tạo ra các sản phẩm hữu ích phục vụ cuộc sống cũng như cho các bệnh viện”, ông chia sẻ.

Tự nhận mình thuộc trường phái “hành động”, theo TS Kiên, nghiên cứu hay sáng tạo không dừng ở việc xây dựng ý tưởng trên giấy, mà cần bắt đầu từ thực tế, từ nhu cầu của xã hội và thị trường. Nhà khoa học phải trả lời được người sử dụng cần gì. Đó cũng là tiêu chí để ông lựa chọn đề tài, triển khai sản phẩm.

Từ cách tiếp cận này, các hướng nghiên cứu của ông tập trung vào những lĩnh vực có khả năng ứng dụng trực tiếp, đặc biệt trong y tế. Đến nay, ông đã có hơn 40 sáng chế hữu ích được thương mại hóa,

Với TS Kiên, nghiên cứu khoa học không dừng lại ở công bố hay ý tưởng, mà phải đi đến sản phẩm cụ thể, được ứng dụng và được thị trường chấp nhận. Đó cũng là lý do ông coi giai đoạn hai năm dịch Covid-19 là quãng thời gian đáng nhớ nhất. Khi nhu cầu từ thực tế trở nên cấp bách, ông cùng các đồng nghiệp và sinh viên đã làm việc với cường độ cao, có những đêm kéo dài đến 2-3h sáng để tìm giải pháp kỹ thuật, rồi sáng hôm sau tiếp tục chế tạo thiết bị cung cấp cho các bệnh viện.

Nói về động lực làm việc, TS Nguyễn Phan Kiên cho biết, điểm xuất phát vẫn là niềm đam mê sáng tạo. Với một người xác định gắn bó lâu dài với nghiên cứu khoa học, việc được trực tiếp tham gia tạo ra sản phẩm đã là một giá trị. Nhưng đi cùng với đó là ý thức trách nhiệm với xã hội.

“Khi bạn có ý thức, có trách nhiệm với xã hội, bạn sẽ dùng kiến thức của mình để giải quyết các vấn đề, làm cho xã hội tốt hơn. Mà đấy cũng chính là nguồn gốc của mọi ý tưởng sáng tạo”, TS Kiên nói.

Không chỉ tập trung vào nghiên cứu, ông còn hướng đến tạo việc làm và môi trường phát triển cho sinh viên sau khi ra trường. Công ty Ứng dụng Công nghệ Bách khoa được hình thành từ mục tiêu đó, nơi nhiều sinh viên của ông tiếp tục làm việc, tham gia nghiên cứu và phát triển sản phẩm ngay sau khi tốt nghiệp.

Theo TS Kiên, trong sự phát triển của ngành kỹ thuật y sinh tại Việt Nam, nhiều sản phẩm trong nước đã đạt chất lượng cao, thậm chí có những hướng đi mới. Như sản phẩm kem giảm đau và phục hồi cơ xương khớp REVIVE BK do nhóm nghiên cứu phát triển được xem là một trong những sản phẩm công nghệ đầu tiên trên thế giới trong lĩnh vực này. Bên cạnh đó, giải pháp diệt SARS-CoV-2 trong không gian kín được phát triển trong giai đoạn dịch bệnh cũng là một hướng tiếp cận còn ít xuất hiện trên thế giới.

>>> Mời độc giả xem thêm video Học sinh trường THPT Chuyên KHTN xuất sắc lọt vào vòng triển lãm và chung kết toàn quốc cuộc thi "Data for life":